គម្ពីរព្រះត្រៃបិដក ភាគ៣១

[១] ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ។ សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុង​វត្តជេតពន របស់​អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ជិតក្រុងសាវត្ថី។ កាល​ព្រះមានព្រះភាគ គង់នៅក្នុងវត្តនោះ បាន​ត្រាស់​​ហៅភិក្ខុទាំងឡាយថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ។ ភិក្ខុទាំងនោះ ទទួល​ព្រះពុទ្ធដីកា នៃ​ព្រះមានព្រះភាគថា ព្រះករុណាព្រះអង្គ។ ទើប​ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ដូច្នេះថា ម្នាល​ភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគត នឹងសំដែងនូវបដិច្ចសមុប្បាទធម៌ ដល់​អ្នកទាំងឡាយ ចូរអ្នក​ទាំងឡាយ ប្រុងស្តាប់ធម៌នោះ ចូរធ្វើទុក​ក្នុងចិត្តដោយប្រពៃចុះ តថាគត នឹង​សំដែង​ប្រាប់។ ភិក្ខុ​ទាំងនោះ ទទួល​ព្រះពុទ្ធដីកា នៃ​ព្រះមានព្រះភាគថា ព្រះករុណា ព្រះអង្គ។

[២] ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ដូច្នេះថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះបដិច្ចសមុប្បាទធម៌ តើដូចម្តេច ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សង្ខារទាំងឡាយកើតមាន ព្រោះអវិជ្ជាជាបច្ច័យ វិញ្ញាណ​កើត​មាន ព្រោះសង្ខារជាបច្ច័យ នាមរូបកើត​មាន ព្រោះវិញ្ញាណជាបច្ច័យ អាយតនៈ៦កើត​មាន ព្រោះនាមរូបជាបច្ច័យ ផស្សៈកើត​មាន ព្រោះអាយតនៈ៦ជាបច្ច័យ វេទនាកើត​មាន ព្រោះផស្សៈជាបច្ច័យ តណ្ហា​កើត​មាន ព្រោះវេទនាជាបច្ច័យ ឧបាទានកើត​មាន ព្រោះ​តណ្ហា​ជាបច្ច័យ ភពកើត​មាន ព្រោះឧបាទានជាបច្ច័យ ជាតិកើត​មាន ព្រោះភពជាបច្ច័យ ជរាមរណៈ សេចក្តីសោកស្តាយ សេចក្តីខ្សឹកខ្សួល សេចក្តីលំបាកកាយ លំបាកចិត្ត និង​សេចក្តីចង្អៀតចង្អល់​ចិត្ត ក៏កើតមានព្រម ព្រោះជាតិជាបច្ច័យ។​ ការកើតឡើងព្រម នៃ​កង​ទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ រមែង​មាន​យ៉ាងនេះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះហៅថា បដិច្ចសមុប្បាទ​ធម៌។

[៣] ការរលត់នៃសង្ខារ ព្រោះការវិនាស និងការរលត់ឥតសេសសល់នៃអវិជ្ជា ការរលត់​នៃវិញ្ញាណ ព្រោះការរលត់នៃសង្ខារ ការរលត់នៃនាមរូប ព្រោះការរលត់នៃវិញ្ញាណ ការ​រលត់នៃ​អាយតនៈ ៦ ព្រោះការរលត់នៃនាមរូប ការរលត់នៃផស្សៈ ព្រោះការរលត់​នៃ​អាយតនៈ ៦ ការរលត់នៃវេទនា ព្រោះការរលត់នៃផស្សៈ ការរលត់នៃតណ្ហា ព្រោះការ​រលត់​​នៃវេទនា ការរលត់នៃឧបាទាន ព្រោះការរលត់នៃតណ្ហា ការរលត់នៃភព ព្រោះការ​រលត់​នៃឧបាទាន ការរលត់នៃជាតិ ព្រោះការរលត់នៃភព ជរាមរណៈ សេចក្តីសោកស្តាយ សេចក្តីខ្សឹកខ្សួល សេចក្តីលំបាកកាយ លំបាកចិត្ត និងសេចក្តី​ចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត ក៏រមែង​រលត់ទៅ ព្រោះ​ការរលត់​នៃជាតិ។ ការរលត់នៃកងទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ រមែង​មានយ៉ាងនេះ។ លុះព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់​ត្រាស់ដូច្នេះហើយ ពួកភិក្ខុទាំងនោះ ក៏មានចិត្តត្រេកអរ រីករាយ ចំពោះភាសិតរបស់​ព្រះមានព្រះភាគ។ ចប់សូត្រ ទី១។

[៤] ទ្រង់គង់នៅជិតក្រុងសាវត្ថី… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគត នឹងសំដែង នឹងញែក នូវ​បដិច្ចសមុប្បាទធម៌ ដល់អ្នកទាំងឡាយ ចូរអ្នកទាំងឡាយ ប្រុងស្តាប់ធម៌នោះ ចូរធ្វើទុក​ក្នុងចិត្ត​ដោយប្រពៃចុះ តថាគតនឹងសំដែងប្រាប់។ ភិក្ខុទាំងនោះ ទទួលតបព្រះពុទ្ធដីកា នៃ​ព្រះមានព្រះភាគថា ព្រះករុណា ព្រះអង្គ។

[៥] ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ដូច្នេះថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះបដិច្ចសមុប្បាទធម៌ តើ​ដូចម្តេច ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សង្ខារទាំងឡាយកើតមាន ព្រោះអវិជ្ជាជាបច្ច័យ វិញ្ញាណ​កើតមាន ព្រោះសង្ខារជាបច្ច័យ នាមរូបកើតមាន ព្រោះវិញ្ញាណជាបច្ច័យ អាយតនៈ​៦​កើត​មាន ព្រោះនាមរូបជាបច្ច័យ ផស្សៈកើតមាន ព្រោះអាយតនៈ៦ជាបច្ច័យ វេទនាកើតមាន ព្រោះផស្សៈ​​ជាបច្ច័យ តណ្ហាកើតមាន ព្រោះវេទនាជាបច្ច័យ ឧបាទានកើតមាន ព្រោះ​តណ្ហា​ជាបច្ច័យ ភព​កើតមាន ព្រោះឧបាទានជាបច្ច័យ ជាតិកើតមាន ព្រោះភពជាបច្ច័យ ជរាមរណៈ សេចក្តីសោក​ស្តាយ សេចក្តីខ្សឹកខ្សួល សេចក្តីលំបាកកាយ លំបាកចិត្ត និង​សេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត ក៏កើត​មានព្រម ព្រោះជាតិជាបច្ច័យ។ ការកើតឡើង​ព្រម​នៃ​កង​ទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ រមែងមានយ៉ាងនេះ។

[៦] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះជរា និងមរណៈ តើដូចម្តេច។ សេចក្តីគ្រាំគ្រា ភាពគ្រាំគ្រា ធ្មេញ​បាក់ សក់ស្កូវ ស្បែកជ្រួញជ្រីវ ដំណើរថយនៃអាយុ ដំណើរចាស់ទុំ​នៃឥន្ទ្រិយ​ទាំង​ឡាយ​ណា របស់សត្វទាំងឡាយនោះៗ ក្នុងសត្តនិកាយនោះៗ នេះហៅថា ជរា។ ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ ចុះមរណៈ តើដូចម្តេច ចុតិ ការឃ្លាត ការបែកធ្លាយ ការបាត់ទៅ សេចក្តី​ស្លាប់ ដំណើរងាប់ ការធ្វើ​មរណកាល ការបែកធ្លាយនៃខន្ធទាំងឡាយ ការដាក់ចុះនូវ​សាកសព ការដាច់នៃជីវិតិន្ទ្រិយ ណា របស់សត្វទាំងឡាយនោះៗ ចាកសត្តនិកាយនោះៗ នេះ ហៅថា មរណៈ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះហេតុនោះ ជរានេះផង មរណៈនេះផង នេះ ហៅថា ជរា និងមរណៈ។

[៧] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះជាតិ តើដូចម្តេច។ កិរិយាកើតជាដំបូង កិរិយាកើត​ព្រម កិរិយា​ចុះចាប់ផ្ទៃ កិរិយាកើត កិរិយាវិលត្រឡប់មកកើត កិរិយាកើតប្រាកដនៃខន្ធ​ទាំងឡាយ កិរិយាបាននូវ​អាយតនៈណា របស់សត្វទាំងឡាយនោះៗ ក្នុងសត្តនិកាយ​នោះៗ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ នេះហៅថា ជាតិ។

[៨] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះភព តើដូចម្តេច។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភព [លំនៅនៃ​កំណើត​សត្វ។] នេះ មាន៣គឺ កាមភព១ រូបភព១ អរូបភព១ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះហៅថា ភព។

[៩] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះឧបាទាន តើដូចម្តេច។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ឧបាទាន​នេះ មាន ៤គឺ កាមុបាទាន ១ ទិដ្ឋុបាទាន ១ សីលព្វតុបាទាន ១ អត្តវាទុបាទាន ១ ម្នាលភិក្ខុទាំង​ឡាយ នេះហៅថា ឧបាទាន។

[១០] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះតណ្ហា តើដូចម្តេច។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពួកតណ្ហា​នេះ មាន ៦ គឺ រូបតណ្ហា ១ សទ្ទតណ្ហា ១ គន្ធតណ្ហា ១ រសតណ្ហា ១ ផោដ្ឋព្វតណ្ហា ១ ធម្មតណ្ហា ១ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះហៅថា តណ្ហា។

[១១] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះវេទនា តើដូចម្តេច។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពួកវេទនា​នេះ មាន៦គឺ វេទនាកើតអំពីចក្ខុសម្ផ័ស្ស១ វេទនាកើតអំពីសោតសម្ផ័ស្ស១ វេទនាកើតអំពី​ឃានសម្ផ័ស្ស១ វេទនាកើតអំពីជិវ្ហាសម្ផ័ស្ស១ វេទនាកើតអំពីកាយសម្ផ័ស្ស១ វេទនាកើត​អំពី​មនោសម្ផ័ស្ស១ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះហៅថា វេទនា។

[១២] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះផស្សៈ តើដូចម្តេច។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពួកផស្សៈនេះ មាន៦គឺ ចក្ខុសម្ផ័ស្ស១ សោតសម្ផ័ស្ស១ ឃានសម្ផ័ស្ស១ ជិវ្ហាសម្ផ័ស្ស១ កាយសម្ផ័ស្ស១ មនោសម្ផ័ស្ស១ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះហៅថា ផស្សៈ។

[១៣] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះអាយតនៈ៦ តើដូចម្តេច។ ចក្ខ្វាយតនៈ១ សោតាយតនៈ១ ឃានាយតនៈ១ ជិវ្ហាយតនៈ១ កាយាយតនៈ១ មនាយតនៈ១ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះ​ហៅ​ថា អាយតនៈ៦។

[១៤] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះនាមរូប តើដូចម្តេច។ វេទនា១ សញ្ញា១ ចេតនា១ ផស្សៈ១ មនសិការៈ១ នេះហៅថា នាម។ មហាភូតរូប៤ និងឧបាទាយរូប របស់​មហាភូតរូប​៤នេះ ហៅថា រូប។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នាមនេះផង រូបនេះផង នេះហៅថា នាមរូប ដោយ​ប្រការដូច្នេះ។

[១៥] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះវិញ្ញាណ តើដូចម្តេច។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពួក​វិញ្ញាណនេះ មាន ៦គឺ ចក្ខុវិញ្ញាណ១ សោតវិញ្ញាណ១ ឃានវិញ្ញាណ១ ជិវ្ហាវិញ្ញាណ១ កាយវិញ្ញាណ១ មនោវិញ្ញាណ១ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះហៅថា វិញ្ញាណ។

[១៦] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះសង្ខារ តើដូចម្តេច។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សង្ខារនេះ មាន៣គឺ កាយសង្ខារ១ វចីសង្ខារ១ ចិត្តសង្ខារ១ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះហៅថា សង្ខារ។

[១៧] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះអវិជ្ជា តើដូចម្តេច។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សេចក្តី​មិន​ដឹងក្នុង​ទុក្ខ១ សេចក្តីមិនដឹងក្នុងហេតុជាទីកើតទុក្ខ១ សេចក្តីមិនដឹងក្នុងទីរលត់ទុក្ខ១ សេចក្តី​​មិនដឹងក្នុងបដិបទា ជាដំណើរទៅកាន់​ទីរលត់ទុក្ខ១ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះហៅថា អវិជ្ជា។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សង្ខារទាំងឡាយកើតមាន ព្រោះអវិជ្ជា​ជាបច្ច័យ វិញ្ញាណ​កើតមាន ព្រោះសង្ខារជាបច្ច័យ ដោយប្រការដូច្នេះឯង។បេ។ ការកើតឡើងព្រម នៃ​កងទុក្ខ​ទាំងអស់នុ៎ះ រមែង​មានយ៉ាងនេះ។

[១៨] ការរលត់នៃសង្ខារ ព្រោះការវិនាស និងការរលត់ឥតមានសេសសល់នៃ​អវិជ្ជា ការ​រលត់​នៃវិញ្ញាណ ព្រោះការរលត់នៃសង្ខារ។បេ។ ការរលត់នៃកងទុក្ខទាំងអស់​នុ៎ះ រមែង​មាន​យ៉ាងនេះ។ ចប់សូត្រទី២។

[១៩] ទ្រង់គង់នៅទៀបក្រុងសាវត្ថី… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតនឹងសំដែង​នូវ​មិច្ឆាបដិបទា និងសម្មាបដិបទា ដល់អ្នកទាំងឡាយ ចូរអ្នកទាំងឡាយ ប្រុងស្តាប់​ធម៌នោះ ចូរធ្វើទុកក្នុងចិត្តដោយប្រពៃចុះ តថាគតនឹងសំដែងប្រាប់។ ភិក្ខុទាំងនោះ ទទួល​ព្រះពុទ្ធ​ដីកា នៃព្រះមានព្រះភាគថា ព្រះករុណាព្រះអង្គ។

[២០] ទើបព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ដូច្នេះថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះមិច្ឆាបដិបទា តើដូចម្តេច ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សង្ខារទាំងឡាយកើតមាន ព្រោះ​អវិជ្ជាជាបច្ច័យ វិញ្ញាណ​កើតមាន ព្រោះសង្ខារជាបច្ច័យ។បេ។ ការកើតឡើងព្រមនៃកង​ទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ រមែង​មាន​យ៉ាងនេះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះហៅថា មិច្ឆាបដិបទា។

[២១] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះសម្មាបដិបទា តើដូចម្តេច ការរលត់នៃសង្ខារ ព្រោះ​ការវិនាស និងការរលត់ឥតមានសេសសល់ នៃអវិជ្ជា ការរលត់នៃវិញ្ញាណ ព្រោះការ​រលត់​នៃសង្ខារ។បេ។ ការរលត់នៃកងទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ រមែងមានយ៉ាងនេះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំង​ឡាយ នេះហៅថា សម្មាបដិបទា។ ចប់សូត្រទី៣។

[២២] ទ្រង់គង់នៅជិតក្រុងសាវត្ថី… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះវិបស្សីមានព្រះភាគ ជា​អរហន្ត សម្មាសម្ពុទ្ធ កាលនៅជាពោធិសត្វ មិនទាន់បានត្រាស់ដឹងនៅឡើយ ក្នុងកាល​មុន អំពីការត្រាស់ដឹង ទ្រង់មានសេចក្តីត្រិះរិះ ដូច្នេះថា ឱហ្ន៎ សត្វលោកនេះ ដល់នូវ​សេចក្តី​លំបាកណាស់ តែងកើត ចាស់ ស្លាប់ ច្យុត និងចាប់បដិសន្ធិ ថែមទាំង​មិនដឹងច្បាស់ នូវការ​រលាស់​ចោលសេចក្តីទុក្ខ គឺជរា និងមរណៈនេះទៀតផង កាលណាទៅហ្ន៎ ទើបការរលាស់​ចោល​សេចក្តីទុក្ខ គឺជរា និងមរណៈនេះ នឹង​ប្រាកដឡើងបាន។

[២៣] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ព្រះវិបស្សីពោធិសត្វ មានសេចក្តីត្រិះរិះ ដូច្នេះថា កាលអ្វីហ្ន៎កើតមាន ទើបជរា និងមរណៈកើតមាន ជរានិងមរណៈកើតមាន ព្រោះ​អ្វីជា​បច្ច័យ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លំដាប់នោះ ព្រះវិបស្សីពោធិសត្វ បានត្រាស់ដឹង​ដោយ​ប្រាជ្ញា ព្រោះយោនិសោមនសិការៈថា កាលបើជាតិកើតមាន ជរានិងមរណៈ​ក៏​កើតមាន ជរា និងមរណៈកើតមាន ព្រោះជាតិជាបច្ច័យ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ព្រះវិបស្សី​ពោធិសត្វ មានសេចក្តីត្រិះរិះ ដូច្នេះថា កាលអ្វីហ្ន៎កើតមាន ទើបជាតិកើតមាន ជាតិ​កើតមាន ព្រោះ​អ្វីជាបច្ច័យ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លំដាប់នោះ ព្រះវិបស្សីពោធិសត្វ បាន​ត្រាស់ដឹង​ដោយប្រាជ្ញា ព្រោះយោនិសោមនសិការៈថា កាលបើភពកើតមាន ជាតិក៏​កើតមាន ជាតិកើតមាន ព្រោះភពជាបច្ច័យ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ព្រះវិបស្សី​ពោធិសត្វ មានសេចក្តីត្រិះរិះ ដូច្នេះថា កាលអ្វីហ្ន៎កើតមាន ទើបភពកើតមាន ភពកើតមាន ព្រោះ​អ្វីជាបច្ច័យ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លំដាប់នោះ ព្រះវិបស្សីពោធិសត្វ បានត្រាស់ដឹង​ដោយប្រាជ្ញា ព្រោះយោនិសោមនសិការៈថា កាលបើឧបាទានកើតមាន ភព​ក៏​កើតមាន ភពកើតមាន ព្រោះឧបាទានជាបច្ច័យ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ព្រះវិបស្សី​ពោធិសត្វ មានសេចក្តីត្រិះរិះ ដូច្នេះថា កាលអ្វីហ្ន៎កើតមាន ទើបឧបាទាន​កើតមាន ឧបាទាន​កើតមាន ព្រោះ​អ្វីជាបច្ច័យ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លំដាប់នោះ ព្រះវិបស្សី​ពោធិសត្វ បានត្រាស់ដឹង​ដោយប្រាជ្ញា ព្រោះយោនិសោមនសិការៈថា កាលបើតណ្ហា​កើត​មាន ឧបាទាន​ក៏​កើតមាន ឧបាទានកើតមាន ព្រោះតណ្ហាជាបច្ច័យ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ព្រះវិបស្សីពោធិសត្វ មានសេចក្តីត្រិះរិះ ដូច្នេះថា កាល​អ្វី​ហ្ន៎​កើតមាន ទើបតណ្ហា​កើត​មាន តណ្ហាកើតមាន ព្រោះ​អ្វីជាបច្ច័យ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លំដាប់នោះ ព្រះវិបស្សី​ពោធិសត្វ បានត្រាស់ដឹង​ដោយប្រាជ្ញា ព្រោះយោនិសោមនសិការៈ​ថា កាលបើវេទនា​កើត​មាន តណ្ហា​ក៏​កើតមាន តណ្ហាកើតមាន ព្រោះវេទនាជាបច្ច័យ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ព្រះវិបស្សីពោធិសត្វ មានសេចក្តីត្រិះរិះ ដូច្នេះថា កាលអ្វីហ្ន៎កើតមាន ទើបវេទនា​កើត​មាន វេទនាកើតមាន ព្រោះ​អ្វីជាបច្ច័យ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លំដាប់នោះ ព្រះវិបស្សី​ពោធិសត្វ បានត្រាស់ដឹង​ដោយប្រាជ្ញា ព្រោះយោនិសោមន​សិការៈ​ថា កាលបើផស្សៈ​កើត​មាន វេទនា​ក៏​កើតមាន វេទនាកើតមាន ព្រោះផស្សៈជាបច្ច័យ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ព្រះវិបស្សីពោធិសត្វ មានសេចក្តីត្រិះរិះ ដូច្នេះថា កាលអ្វីហ្ន៎កើតមាន ទើបផស្សៈ​កើត​មាន ផស្សៈកើតមាន ព្រោះ​អ្វីជាបច្ច័យ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លំដាប់នោះ ព្រះវិបស្សី​ពោធិសត្វ បានត្រាស់ដឹង​ដោយប្រាជ្ញា ព្រោះយោនិសោមនសិការៈថា កាលបើ​សឡាយតនៈ​កើតមាន ផស្សៈ​ក៏​កើតមាន ផស្សៈកើតមាន ព្រោះសឡាយតនៈជាបច្ច័យ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ព្រះវិបស្សីពោធិសត្វ មានសេចក្តីត្រិះរិះ ដូច្នេះថា កាល​អ្វីហ្ន៎​កើតមាន ទើបសឡាយតនៈកើតមាន សឡាយតនៈកើតមាន ព្រោះ​អ្វីជាបច្ច័យ។ ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ លំដាប់នោះ ព្រះវិបស្សីពោធិសត្វ បានត្រាស់ដឹង​ដោយប្រាជ្ញា ព្រោះ​យោនិសោមនសិការៈ​ថា កាលបើនាមរូបកើតមាន សឡាយតនៈ​ក៏​កើតមាន សឡាយតនៈ​កើតមាន ព្រោះនាមរូបជាបច្ច័យ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ព្រះវិបស្សី​ពោធិសត្វ មានសេចក្តីត្រិះរិះ ដូច្នេះថា កាលអ្វីហ្ន៎កើតមាន ទើបនាមរូបកើតមាន នាមរូប​កើតមាន ព្រោះ​អ្វីជាបច្ច័យ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លំដាប់នោះ ព្រះវិបស្សីពោធិសត្វ បានត្រាស់ដឹង​ដោយប្រាជ្ញា ព្រោះយោនិសោមនសិការៈថា កាលបើវិញ្ញាណកើតមាន នាមរូប​ក៏​កើតមាន នាមរូបកើតមាន ព្រោះវិញ្ញាណជាបច្ច័យ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ព្រះវិបស្សីពោធិសត្វ មានសេចក្តីត្រិះរិះ ដូច្នេះថា កាលអ្វីហ្ន៎កើតមាន ទើប​វិញ្ញាណ​កើតមាន វិញ្ញាណកើតមាន ព្រោះ​អ្វីជាបច្ច័យ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លំដាប់នោះ ព្រះវិបស្សីពោធិសត្វ បានត្រាស់ដឹង​ដោយប្រាជ្ញា ព្រោះយោនិសោមនសិការៈថា កាលបើ​សង្ខារទំាងឡាយកើតមាន វិញ្ញាណ​ក៏​កើតមាន វិញ្ញាណកើតមាន ព្រោះសង្ខារជាបច្ច័យ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ព្រះវិបស្សីពោធិសត្វ មានសេចក្តីត្រិះរិះ ដូច្នេះថា កាលអ្វី​ហ្ន៎កើតមាន ទើបសង្ខារទាំងឡាយកើតមាន សង្ខារទាំងឡាយកើតមាន ព្រោះ​អ្វីជា​បច្ច័យ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លំដាប់នោះ ព្រះវិបស្សីពោធិសត្វ បានត្រាស់ដឹង​ដោយ​ប្រាជ្ញា ព្រោះយោនិសោមនសិការៈថា កាលបើអវិជ្ជាកើតមាន សង្ខារទាំងឡាយ ​ក៏​កើត​មាន សង្ខារទាំងឡាយកើតមាន ព្រោះអវិជ្ជាជាបច្ច័យ។ ព្រោះហេតុដូច្នេះ សង្ខារ​ទាំង​ឡាយ កើតមាន ព្រោះអវិជ្ជាជាបច្ច័យ វិញ្ញាណកើតមាន ព្រោះសង្ខារជាបច្ច័យ។បេ។ ការ​កើត​​ឡើងព្រមនៃកងទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ រមែងមានយ៉ាងនេះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះវិបស្សី​​ពោធិសត្វ មានចក្ខុកើតហើយ មានញាណកើតហើយ មានបញ្ញាកើតហើយ មានវិជ្ជា​កើតហើយ មានពន្លឺកើតហើយ ក្នុងធម៌ទាំងឡាយ ដែលព្រះអង្គមិនធ្លាប់ស្តាប់ ក្នុងកាល​មុនថា ការកើតឡើងព្រម ការកើតឡើងព្រម ដូច្នេះ។

[២៤] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ព្រះវិបស្សីពោធិសត្វ មានសេចក្តីត្រិះរិះ ដូច្នេះថា កាលអ្វីហ្ន៎មិនមាន ទើបជរា និងមរណៈមិនមាន ការរលត់នៃ​ជរា និងមរណៈ ព្រោះ​ការ​រលត់នៃអ្វី។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លំដាប់នោះ ព្រះវិបស្សីពោធិសត្វ បានត្រាស់ដឹង​ដោយប្រាជ្ញា ព្រោះយោនិសោមនសិការៈថា កាលបើជាតិមិនមាន ជរានិងមរណៈ​ក៏​មិន​មាន ការរលត់នៃជរានិងមរណៈ ព្រោះការរលត់នៃជាតិ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ព្រះវិបស្សីពោធិសត្វ មានសេចក្តីត្រិះរិះ ដូច្នេះថា កាលអ្វីហ្ន៎មិនមាន ទើបជាតិមិនមាន ការរលត់នៃ​ជាតិ ព្រោះ​ការរលត់នៃអ្វី។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លំដាប់នោះ ព្រះវិបស្សី​ពោធិសត្វ បានត្រាស់ដឹង​ដោយប្រាជ្ញា ព្រោះយោនិសោមនសិការៈថា កាលបើភព​មិន​មាន ជាតិក៏មិនមាន ការរលត់នៃជាតិ ព្រោះការរលត់នៃភព។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ព្រះវិបស្សីពោធិសត្វ មានសេចក្តីត្រិះរិះ ដូច្នេះថា កាលអ្វីហ្ន៎មិនមាន ទើបភព​មិន​មាន ការរលត់នៃភព ព្រោះការរលត់នៃ​អ្វី។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លំដាប់នោះ ព្រះវិបស្សី​ពោធិសត្វ បានត្រាស់ដឹង​ដោយប្រាជ្ញា ព្រោះយោនិសោមនសិការៈថា កាលបើ​ឧបាទាន​មិនមាន ភព​ក៏មិនមាន ការរលត់នៃភព ព្រោះការរលត់នៃឧបាទាន។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ព្រះវិបស្សីពោធិសត្វ មានសេចក្តីត្រិះរិះ ដូច្នេះថា កាលអ្វីហ្ន៎មិនមាន ទើប​ឧបាទាន​មិនមាន ការរលត់នៃឧបាទាន ព្រោះ​ការរលត់នៃអ្វី។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លំដាប់នោះ ព្រះវិបស្សីពោធិសត្វ បានត្រាស់ដឹង​ដោយប្រាជ្ញា ព្រោះ​យោនិសោ​មនសិការៈ​ថា កាលបើតណ្ហាមិនមាន ឧបាទាន​ក៏មិនមាន ការរលត់នៃឧបាទាន ព្រោះការ​រលត់​នៃតណ្ហា។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ព្រះវិបស្សីពោធិសត្វ មានសេចក្តីត្រិះរិះ ដូច្នេះថា កាល​អ្វី​ហ្ន៎មិនមាន ទើបតណ្ហាមិនមាន ការរលត់នៃតណ្ហា ព្រោះ​ការរលត់នៃអ្វី។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លំដាប់នោះ ព្រះវិបស្សីពោធិសត្វ បានត្រាស់ដឹង​ដោយប្រាជ្ញា ព្រោះ​យោនិសោមនសិការៈ​ថា កាលបើវេទនាមិនមាន តណ្ហា​ក៏មិនមាន ការរលត់នៃតណ្ហា ព្រោះ​ការរលត់នៃវេទនា។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ព្រះវិបស្សីពោធិសត្វ មានសេចក្តី​ត្រិះរិះ ដូច្នេះថា កាលអ្វីហ្ន៎មិនមាន ទើបវេទនាមិនមាន ការរលត់នៃវេទនា ព្រោះ​ការរលត់​នៃអ្វី។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លំដាប់នោះ ព្រះវិបស្សីពោធិសត្វ បានត្រាស់ដឹង​ដោយប្រាជ្ញា ព្រោះយោនិសោមន​សិការៈ​ថា កាលបើផស្សៈមិនមាន វេទនា​ក៏មិនមាន ការរលត់នៃ​វេទនា ព្រោះការរលត់នៃផស្សៈ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ព្រះវិបស្សីពោធិសត្វ មាន​សេចក្តីត្រិះរិះ ដូច្នេះថា កាលអ្វីហ្ន៎មិនមាន ទើបផស្សៈមិនមាន ការរលត់នៃផស្សៈ ព្រោះការ​រលត់នៃ​អ្វី។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លំដាប់នោះ ព្រះវិបស្សីពោធិសត្វ បានត្រាស់​ដឹង​​ដោយប្រាជ្ញា ព្រោះយោនិសោមនសិការៈថា កាលបើសឡាយតនៈមិនមាន ផស្សៈ​ក៏មិនមាន ការរលត់នៃផស្សៈ ព្រោះការរលត់នៃសឡាយតនៈ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ព្រះវិបស្សីពោធិសត្វ មានសេចក្តីត្រិះរិះ ដូច្នេះថា កាលអ្វីហ្ន៎មិនមាន ទើប​សឡាយតនៈមិនមាន ការរលត់នៃសឡាយតនៈ ព្រោះ​ការរលត់នៃអ្វី។ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ លំដាប់នោះ ព្រះវិបស្សីពោធិសត្វ បានត្រាស់ដឹង​ដោយប្រាជ្ញា ព្រោះ​យោនិសោមនសិការៈ​ថា កាលបើនាមរូបមិនមាន សឡាយតនៈ​ក៏មិនមាន ការរលត់នៃ​សឡាយតនៈ ព្រោះការរលត់នៃនាមរូប។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ព្រះវិបស្សី​ពោធិសត្វ មានសេចក្តីត្រិះរិះ ដូច្នេះថា កាលអ្វីហ្ន៎មិនមាន ទើបនាមរូបមិនមាន ការរលត់​នៃនាមរូប ព្រោះការរលត់នៃ​អ្វី។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លំដាប់នោះ ព្រះវិបស្សីពោធិសត្វ បានត្រាស់ដឹង​ដោយប្រាជ្ញា ព្រោះយោនិសោមនសិការៈថា កាលបើវិញ្ញាណមិនមាន នាមរូប​ក៏មិនមាន ការរលត់នៃនាមរូប ព្រោះការរលត់នៃវិញ្ញាណ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ព្រះវិបស្សីពោធិសត្វ មានសេចក្តីត្រិះរិះ ដូច្នេះថា កាលអ្វីហ្ន៎មិនមាន ទើប​វិញ្ញាណ​មិនមាន ការរលត់នៃវិញ្ញាណ ព្រោះការរលត់នៃ​អ្វី។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លំដាប់​នោះ ព្រះវិបស្សីពោធិសត្វ បានត្រាស់ដឹង​ដោយប្រាជ្ញា ព្រោះយោនិសោមន​សិការៈថា កាលបើសង្ខារមិនមាន វិញ្ញាណ​ក៏មិនមាន ការរលត់នៃវិញ្ញាណ ព្រោះការរលត់នៃសង្ខារ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ព្រះវិបស្សីពោធិសត្វ មានសេចក្តីត្រិះរិះ ដូច្នេះថា កាលអ្វី​ហ្ន៎មិនមាន ទើបសង្ខារទាំងឡាយមិនមាន ការរលត់នៃសង្ខារ ព្រោះការរលត់នៃ​អ្វី។ ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ លំដាប់នោះ ព្រះវិបស្សីពោធិសត្វ បានត្រាស់ដឹង​ដោយប្រាជ្ញា ព្រោះ​យោនិសោមនសិការៈថា កាលបើអវិជ្ជាមិនមាន សង្ខារទាំងឡាយ ​ក៏មិនមាន ការរលត់​នៃ​សង្ខារ ព្រោះការរលត់នៃអវិជ្ជា។ ព្រោះហេតុដូច្នេះ ការរលត់នៃសង្ខារ ព្រោះការរលត់​នៃ​អវិជ្ជា ការរលត់នៃវិញ្ញាណនេះ ព្រោះការរលត់នៃសង្ខារ។បេ។ ការរលត់នៃកងទុក្ខ​ទាំង​អស់​នុ៎ះ រមែងមានយ៉ាងនេះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះវិបស្សី​ពោធិសត្វ មានចក្ខុកើត​ហើយ មានញាណកើតហើយ មានបញ្ញាកើតហើយ មានវិជ្ជា​កើតហើយ មានពន្លឺកើត​ហើយ ក្នុងធម៌ទាំងឡាយ ដែលព្រះអង្គមិនធ្លាប់ស្តាប់ ក្នុងកាល​មុនថា ការរលត់ ការរលត់​ដូច្នេះ។ ចប់សូត្រទី៤។

[២៥] សូម្បីការត្រាស់ដឹងរបស់​ព្រះពុទ្ធទាំង៧ព្រះអង្គ ក៏បណ្ឌិតគប្បីសំដែង​ឲ្យ​ពិស្តារតាម​ទំនង​យ៉ាងនេះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះសិខីមានព្រះភាគ ជាអរហន្ត សម្មាសម្ពុទ្ធ… ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ ព្រះវេស្សភូមានព្រះភាគ ជាអរហន្ត សម្មាសម្ពុទ្ធ… ម្នាលភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ ព្រះកកុសន្ធៈមានព្រះភាគ ជាអរហន្ត សម្មាសម្ពុទ្ធ… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះ​កោនាគមនៈ​មានព្រះភាគ ជាអរហន្ត សម្មាសម្ពុទ្ធ… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះកស្សបៈ​មាន​ព្រះភាគ ជាអរហន្ត សម្មាសម្ពុទ្ធ…។

[២៦] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលតថាគតនៅជាពោធិសត្វ មិនទាន់បានត្រាស់​ដឹង​នៅ​ឡើយ ក្នុងកាលមុន អំពីការត្រាស់ដឹង មានសេចក្តីត្រិះរិះដូច្នេះថា ឱហ្ន៎ សត្វលោក​នេះ ដល់​នូវសេចក្តីលំបាកណាស់ តែងកើត ចាស់ ស្លាប់ ច្យុត និងចាប់បដិសន្ធិ ថែម​ទាំង​មិន​ដឹងច្បាស់នូវការរលាស់ចោលសេចក្តីទុក្ខ គឺជរា និងមរណៈនេះទៀតផង កាលណា​ទៅហ្ន៎ ទើបការរលាស់ចោលសេចក្តីទុក្ខ គឺជរា និងមរណៈនេះ នឹងប្រាកដឡើងបាន។ ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ តថាគតនោះ មានសេចក្តីត្រិះរិះ ដូច្នេះថា កាលអ្វីហ្ន៎កើតមាន ទើបជរា និង​មរណៈ​កើតមាន ជរានិងមរណៈកើតមាន ព្រោះ​អ្វីជាបច្ច័យ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគត​នោះ ក៏បានត្រាស់ដឹង​ដោយប្រាជ្ញា ព្រោះយោនិសោមន​សិការៈ​ថា កាលបើ​ជាតិ​កើត​មាន ជរានិងមរណៈ​ក៏​កើតមាន ជរានិងមរណៈកើតមាន ព្រោះជាតិជាបច្ច័យ។ ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ តថាគតនោះ មានសេចក្តីត្រិះរិះ ដូច្នេះថា កាលអ្វីហ្ន៎កើតមាន ទើបជាតិ​កើត​មាន។បេ។ ភព… ឧបាទាន… តណ្ហា… វេទនា… ផស្សៈ… សឡាយតនៈ… នាមរូប… វិញ្ញាណ… ទើបសង្ខារទាំងឡាយកើតមាន សង្ខារទាំងឡាយកើតមាន ព្រោះ​អ្វីជាបច្ច័យ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតនោះ ក៏បានត្រាស់ដឹង​ដោយប្រាជ្ញា ព្រោះ​យោនិសោ​មនសិការៈ​ថា កាលបើអវិជ្ជាកើតមាន សង្ខារទាំងឡាយ​ក៏​កើតមាន សង្ខារទាំងឡាយ​កើត​មាន ព្រោះអវិជ្ជាជាបច្ច័យ។ ព្រោះ​ហេតុ​ដូច្នេះ សង្ខារទាំងឡាយ កើតមាន ព្រោះអវិជ្ជា​ជា​បច្ច័យ វិញ្ញាណនេះកើតមាន ព្រោះសង្ខារជាបច្ច័យ។បេ។ ការកើត​ឡើងព្រមនៃ​កងទុក្ខ​ទាំង​អស់​នុ៎ះ រមែងមានយ៉ាងនេះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគត មានចក្ខុកើតហើយ មានញាណកើតហើយ មានបញ្ញាកើតហើយ មានវិជ្ជា​កើតហើយ មានពន្លឺកើតហើយ ក្នុង​ធម៌ទាំងឡាយ ដែលមិនធ្លាប់បានស្តាប់ ក្នុងកាល​មុនថា ការកើតឡើងព្រម ការកើត​ឡើង​ព្រម ដូច្នេះ។

[២៧] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតនោះ មានសេចក្តីត្រិះរិះ ដូច្នេះថា កាលអ្វីហ្ន៎មិនមាន ទើបជរា និងមរណៈមិនមាន ការរលត់នៃ​ជរា និងមរណៈ ព្រោះ​ការរលត់នៃអ្វី។ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ តថាគតនោះ ក៏បានត្រាស់ដឹង​ដោយប្រាជ្ញា ព្រោះយោនិសោមនសិការៈថា កាលបើជាតិមិនមាន ជរានិងមរណៈ ​ក៏​មិនមាន ការរលត់នៃជរានិងមរណៈ ព្រោះការ​រលត់​នៃជាតិ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតនោះ មានសេចក្តីត្រិះរិះ ដូច្នេះថា កាលអ្វី​ហ្ន៎​មិន​មាន ទើបជាតិមិនមាន។បេ។ ភព… ឧបាទាន… តណ្ហា… វេទនា… ផស្សៈ… សឡាយតនៈ… នាមរូប…. វិញ្ញាណ…. ទើបសង្ខារទាំងឡាយមិនមាន ការរលត់នៃសង្ខារ ព្រោះ​ការ​រលត់នៃអ្វី។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតនោះ ក៏បានត្រាស់ដឹង​ដោយប្រាជ្ញា ព្រោះយោនិសោមនសិការៈថា កាលបើអវិជ្ជាមិនមាន សង្ខារទាំងឡាយ ក៏មិនមាន ការ​រលត់​នៃសង្ខារ ព្រោះការរលត់នៃអវិជ្ជា។ ព្រោះហេតុដូច្នេះ ការរលត់នៃសង្ខារ ព្រោះការ​រលត់​នៃអវិជ្ជា ការរលត់នៃវិញ្ញាណ ព្រោះការរលត់នៃសង្ខារ។បេ។ ការរលត់នៃ​កងទុក្ខ​ទាំងអស់​នុ៎ះ រមែងមានយ៉ាងនេះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគត មានចក្ខុកើតហើយ មាន​ញាណ​កើតហើយ មានបញ្ញាកើតហើយ មានវិជ្ជា​កើតហើយ មានពន្លឺកើតហើយ ក្នុង​ធម៌​ទាំងឡាយ ដែលមិនធ្លាប់បានស្តាប់ ក្នុងកាល​មុនថា ការរលត់ ការរលត់ ដូច្នេះ។ ចប់សូត្រ ទី១០។

ចប់ ពុទ្ធវគ្គ ១។

បញ្ជីនៃពុទ្ធវគ្គនោះ គឺ

ទេសនាវិភង្គ ១ បដិបទា ១ ព្រះវិបស្សី ១ ព្រះសិខី ១ ព្រះវេស្សភូ ១ ព្រះកកុសន្ធៈ ១ ព្រះកោនាគមនៈ ១ ព្រះកស្សបៈ ១ ព្រះមហាសក្យមុនីគោតម ១។

អាហារវគ្គ

[២៨] ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ។ សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្ត​ជេតពន របស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ជិតក្រុងសាវត្ថី។ ព្រះអង្គត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អាហារ​នេះមាន ៤ តែងប្រព្រឹត្តទៅ ​ដើម្បី​ការតាំងនៅ​បាន​ នៃពួកភូតសត្វផង ដើម្បី​អនុគ្រោះ ដល់ពួកសម្ភវេសីសត្វផង [សត្វកំពុងស្វែងរកនូវសម្ភព គឺកំណើត ហៅថា សម្ភវេសី ក្នុងកំណើតទាំង៤នោះ ពួកសត្វដែលជាអណ្ឌជៈកំណើត និងជលាម្ពុជៈ​កំណើត ដែលមិនទាន់ញាស់ចេញមក និងមិនទាន់កើតចេញមកនៅឡើយ ហៅថា សម្ភវេសី លុះញាស់ចេញ កើតចេញហើយ ហៅថា ភូត។ ចំណែក​សំសេទជៈ​កំណើត និង​ឱបបាតិកៈ​កំណើត ដែលកើត​ក្នុងខណៈចិត្តជាបឋម ហៅថា សម្ភវេសី តាំងអំពីខណៈ ជាគម្រប់​ពីរទៅ ហៅថាភូត ឬថាកើតដោយឥរិយាបថណា បើមិនទាន់​ផ្លាស់ឥរិយាបថ​នោះ​ទេ ហៅថាសម្ភវេសីដែរ លុះផ្លាស់ឥរិយាបថនោះទៅហើយ ហៅថា ភូតដែរ។ មួយ​វិញ​ទៀត សត្វដែល​កើតហើយ មិនកើតទៅទៀត ហៅថាភូត បានដល់​ព្រះខីណាស្រព សត្វដែលមិនទាន់លះបង់ភវសំយោជនៈបាន នៅស្វែងរកសម្ភពតទៅ​ទៀត ហៅថា​សម្ភវេសី​ដែរ បានដល់សេក្ខបុគ្គល និងបុថុជ្ជន (អដ្ឋកថា)។]។ អាហារ ទាំង៤ តើដូចម្តេច។ កវឡីការាហារ ដ៏​គ្រោតគ្រាតក្តី ល្អិតក្តី (ជាទី១) ផស្សាហារ ជាទី២ មនោសញ្ចេតនាហារ ជាទី៣ វិញ្ញាណាហារ ជាទី៤។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អាហារទាំង៤នេះឯង តែងប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បី​ការតាំងនៅបាន នៃពួកភូតសត្វផង ដើម្បីអនុគ្រោះ ដល់ពួក​សម្ភវេសីសត្វផង។

[២៩] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះអាហារទាំង៤នេះ មានអ្វីជាហេតុ មានអ្វីនាំឲ្យ​កើត មានអ្វី​ជា​កំណើត មានអ្វីជាប្រភព។ អាហារទាំង៤នេះ មានតណ្ហាជាហេតុ មានតណ្ហា​នាំឲ្យ​កើត មានតណ្ហាជាកំណើត មានតណ្ហាជាប្រភព។  ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះតណ្ហា​នេះ មានអ្វី​ជា​ហេតុ មានអ្វីនាំឲ្យ​កើត មានអ្វីជាកំណើត មានអ្វីជាប្រភព។ តណ្ហា មាន​វេទនាជាហេតុ មានវេទនានាំឲ្យ​កើត មានវេទនាជាកំណើត មានវេទនាជាប្រភព។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះវេទនា​នេះ មានអ្វីជាហេតុ មានអ្វីនាំឲ្យ​កើត មានអ្វីជាកំណើត មានអ្វីជាប្រភព។ វេទនា មានផស្សៈជាហេតុ មានផស្សៈនាំឲ្យ​កើត មានផស្សៈជាកំណើត មានផស្សៈជាប្រភព។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះផស្សៈ​នេះ មានអ្វីជាហេតុ មានអ្វីនាំឲ្យ​កើត មានអ្វីជាកំណើត មានអ្វីជាប្រភព។ ផស្សៈ មានសឡាយតនៈជាហេតុ មានសឡាយតនៈនាំឲ្យ​កើត មាន​សឡាយតនៈជាកំណើត មានសឡាយតនៈជាប្រភព។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះ​សឡាយតនៈ​​នេះ មានអ្វីជាហេតុ មានអ្វីនាំឲ្យ​កើត មានអ្វីជាកំណើត មានអ្វីជាប្រភព។ សឡាយតនៈ​នេះ មាននាមរូបជាហេតុ មាននាមរូបនាំឲ្យ​កើត មាននាមរូបជាកំណើត មាន​នាមរូបជាប្រភព។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះនាមរូប​នេះ មានអ្វីជាហេតុ មានអ្វីនាំឲ្យ​កើត មានអ្វីជាកំណើត មានអ្វីជាប្រភព។ នាមរូប មានវិញ្ញាណជាហេតុ មានវិញ្ញាណនាំឲ្យ​កើត មានវិញ្ញាណ​ជាកំណើត មានវិញ្ញាណជាប្រភព។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះវិញ្ញាណ​នេះ មានអ្វីជាហេតុ មានអ្វីនាំឲ្យ​កើត មានអ្វីជាកំណើត មានអ្វីជាប្រភព។ វិញ្ញាណ មានសង្ខារជាហេតុ មានសង្ខារនាំឲ្យ​កើត មានសង្ខារជាកំណើត មានសង្ខារជាប្រភព។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះសង្ខារទាំងឡាយនេះ មានអ្វីជាហេតុ មានអ្វីនាំឲ្យ​កើត មានអ្វីជា​កំណើត មានអ្វីជាប្រភព។ សង្ខារទាំងឡាយ មានអវិជ្ជាជាហេតុ មានអវិជ្ជានាំឲ្យ​កើត មានអវិជ្ជាជាកំណើត មានអវិជ្ជាជាប្រភព។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ហេតុដូច្នេះ សង្ខារទាំង​ឡាយកើតមាន ព្រោះ​អវិជ្ជាជាបច្ច័យ វិញ្ញាណកើតមាន ព្រោះសង្ខារជាបច្ច័យ។បេ។ ការ​កើត​ឡើងព្រមនៃ​កងទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ រមែងមានយ៉ាងនេះ។

[៣០] ការរលត់នៃសង្ខារ ព្រោះការវិនាស និងការរលត់ឥតមានសេសសល់នៃ​អវិជ្ជា ការ​រលត់នៃវិញ្ញាណ ព្រោះការរលត់នៃសង្ខារ។បេ។ ការរលត់នៃកងទុក្ខ​ទាំងអស់នុ៎ះ រមែង​មាន​យ៉ាងនេះ។ ចប់សូត្រទី១។

[៣១] ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅជិតក្រុងសាវត្ថី… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អាហារនេះ មាន ៤ តែងប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បី​ការតាំងនៅ​បាន នៃភូតសត្វផង ដើម្បី​អនុគ្រោះ ដល់ពួក​សម្ភវេសីសត្វផង។ អាហារទាំង៤ តើដូចម្តេច។ កវឡីការាហារ ដ៏​គ្រោតគ្រាតក្តី ល្អិតក្តី (ជាទី១) ផស្សាហារ ជាទី២ មនោសញ្ចេតនាហារ ជាទី៣ វិញ្ញាណាហារ ជាទី៤។ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ អាហារទាំង៤នេះឯង តែងប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បី​ការតាំងនៅបាន នៃពួកភូត​សត្វ​ផង ដើម្បីអនុគ្រោះ ដល់ពួក​សម្ភវេសីសត្វផង។

[៣២] កាលបើព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ ព្រះមោលិយផគ្គុន​មានអាយុ បានក្រាបបង្គំទូលសួរ នូវព្រះមានព្រះភាគ ដូច្នេះថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន នរណាហ្ន៎ តែង​ទំពាស៊ីនូវវិញ្ញាណាហារ។ ព្រះមានព្រះភាគ ត្រាស់តបថា ប្រស្នានេះ មិនត្រូវទេ ដូច្នេះ ហើយ​ទើបត្រាស់ថា តថាគតមិនពោលថា នរណាហ្ន៎ តែងទំពាស៊ីដូច្នេះឡើយ ប្រសិនបើ​តថាគតពោលថា នរណាហ្ន៎  តែងទំពាស៊ីដូច្នេះ ប្រស្នាថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន នរណាហ្ន៎ តែងទំពាស៊ី ដូច្នេះនោះ ត្រូវគ្នានឹងពាក្យ​តថាគត​ហើយ តែថា តថាគតមិនពោល​យ៉ាង​នេះ​ទេ កាលបើយ៉ាង​នេះ បុគ្គលណាសួរ ចំពោះតថាគត ដែលមិនពោលសោះ យ៉ាងនេះថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន វិញ្ញាណាហារ (ជាបច្ច័យ) នៃធម៌ដូចម្តេចហ្ន៎ ដូច្នេះ ប្រស្នានុ៎ះ របស់បុគ្គលនោះទើបត្រូវ ទាំងត្រូវព្យាករណ៍ចំពោះប្រស្នានោះថា វិញ្ញាណាហារ គឺ​បដិសន្ធិចិត្ត (ជាបច្ច័យ) នៃ​កិរិយាកើត ក្នុងភពថ្មីទៀត គឺនាមរូបតទៅ, កាលបើ​ការកើត​ក្នុង​ភពថ្មីទៀត គឺនាមរូប​នោះ កើតមានហើយ, សឡាយតនៈក៏កើតមាន ផស្សៈកើតមាន ព្រោះ​សឡាយតនៈ​ជាបច្ច័យ។

[៣៣] បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន នរណាហ្ន៎ តែងពាល់ត្រូវ។ ព្រះមានព្រះភាគ ត្រាស់តបថា ប្រស្នា​នេះមិនត្រូវទេ ដូច្នេះហើយ ទើបត្រាស់ថា តថាគតមិនពោលថា នរណាហ្ន៎ តែង​ពាល់​ត្រូវដូច្នេះទេ ប្រសិនបើតថាគតពោលថា នរណាហ្ន៎  តែងពាល់ត្រូវ​ដូច្នេះ ប្រស្នាថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន នរណាហ្ន៎ តែងពាល់ត្រូវ ដូច្នេះនោះ ត្រូវគ្នានឹងពាក្យ​តថាគតហើយ តែថា តថាគតមិនពោលយ៉ាងនេះទេ កាលបើយ៉ាង​នេះ បុគ្គលណាសួរ ចំពោះតថាគត ដែលមិនពោលសោះ យ៉ាងនេះថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ផស្សៈកើតមាន ព្រោះអ្វីជា​បច្ច័យ​ហ្ន៎ ដូច្នេះ ប្រស្នានុ៎ះ របស់បុគ្គលនោះ ទើបត្រូវ ទាំងត្រូវព្យាករណ៍ ចំពោះប្រស្នា​នោះ​ថា ផស្សៈកើតមាន ព្រោះសឡាយតនៈជាបច្ច័យ វេទនាកើតមាន ព្រោះផស្សៈជាបច្ច័យ។

[៣៤] បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន នរណាហ្ន៎ តែងទទួលយក។ ព្រះមានព្រះភាគ ត្រាស់តបថា ប្រស្នានេះមិនត្រូវទេ ដូច្នេះហើយ ទើបត្រាស់ថា តថាគតមិនពោលថា នរណាហ្ន៎ តែង​ទទួលយក ដូច្នេះទេ ប្រសិនបើតថាគតពោលថា នរណាហ្ន៎  តែងទទួលយក​​ ដូច្នេះ ប្រស្នា​ថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន នរណាហ្ន៎ តែងទទួលយក ដូច្នេះនោះ ត្រូវគ្នានឹងពាក្យ​តថាគត​ហើយ តែថា តថាគតមិនពោលយ៉ាងនេះទេ កាលបើយ៉ាង​នេះ បុគ្គលណាសួរ ចំពោះ​តថាគត ដែលមិនពោលសោះ យ៉ាងនេះថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន វេទនាកើតមាន ព្រោះអ្វី​ជា​បច្ច័យហ្ន៎ ដូច្នេះ ប្រស្នានុ៎ះ របស់បុគ្គលនោះ ទើបត្រូវ ទាំងត្រូវព្យាករណ៍ ចំពោះ​ប្រស្នា​នោះថា វេទនាកើតមាន ព្រោះផស្សៈជាបច្ច័យ តណ្ហាកើតមាន ព្រោះវេទនាជាបច្ច័យ។

[៣៥] បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន នរណាហ្ន៎ តែងតក់ស្លុត។ ព្រះមានព្រះភាគ ត្រាស់ថា ប្រស្នា​នេះ​មិនត្រូវទេ ដូច្នេះហើយ ទើបត្រាស់ថា តថាគតមិនពោលថា នរណាហ្ន៎ តែងតក់ស្លុត ដូច្នេះទេ ប្រសិនបើតថាគតពោលថា នរណាហ្ន៎ តែងតក់ស្លុត ដូច្នេះ ប្រស្នាថា បពិត្រ​ព្រះអង្គ​ដ៏ចំរើន នរណាហ្ន៎ តែងតក់ស្លុត ដូច្នេះនោះ ត្រូវគ្នា​នឹង​ពាក្យ​តថាគតហើយ តែថា តថាគត​មិនពោលយ៉ាងនេះទេ កាលបើយ៉ាង​នេះ បុគ្គលណាសួរ ចំពោះតថាគត ដែល​មិនពោលសោះ យ៉ាងនេះថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន តណ្ហាកើតមាន ព្រោះអ្វីជាបច្ច័យហ្ន៎ ដូច្នេះ ប្រស្នានុ៎ះ របស់បុគ្គលនោះ ទើបត្រូវ ទាំងត្រូវព្យាករណ៍ ចំពោះប្រស្នានោះថា តណ្ហា​កើតមាន ព្រោះវេទនាជាបច្ច័យ ឧបាទានកើតមាន ព្រោះតណ្ហាជាបច្ច័យ។

[៣៦] បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន នរណាហ្ន៎ តែងប្រកាន់មាំ។ ព្រះមានព្រះភាគ ត្រាស់ថា ប្រស្នា​នេះមិនត្រូវទេ ដូច្នេះហើយ ទើបត្រាស់ថា តថាគតមិនពោលថា នរណាហ្ន៎ តែង​ប្រកាន់មាំ ដូច្នេះទេ ប្រស្នាថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន នរណាហ្ន៎ តែងប្រកាន់មាំ ដូច្នេះនោះ ត្រូវគ្នានឹងពាក្យ​តថាគតហើយ តែថា តថាគតមិនពោលយ៉ាងនេះទេ កាលបើយ៉ាង​នេះ បុគ្គលណាសួរ ចំពោះតថាគត ដែលមិនពោលសោះ យ៉ាងនេះថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ឧបាទានកើតមាន ព្រោះអ្វីជាបច្ច័យហ្ន៎ ដូច្នេះ ប្រស្នានុ៎ះ របស់បុគ្គលនោះ ទើបត្រូវ ទាំងត្រូវ​ព្យាករណ៍ ចំពោះប្រស្នានោះថា ឧបាទានកើតមាន ព្រោះតណ្ហាជាបច្ច័យ ភពកើត​មាន ព្រោះឧបាទានជាបច្ច័យ។បេ។ ការកើតឡើងព្រមនៃកងទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ រមែង​មាន​យ៉ាងនេះ។

[៣៧] ម្នាលផគ្គុន ឯការរលត់នៃផស្សៈ ព្រោះការរលត់ ឥតមានសេសសល់​នៃ​ផស្សាយតនៈ ទាំង៦ ការរលត់នៃវេទនា ព្រោះការរលត់នៃផស្សៈ ការរលត់នៃតណ្ហា ព្រោះ​ការ​រលត់នៃវេទនា ការរលត់នៃឧបាទាន ព្រោះការរលត់នៃតណ្ហា ការរលត់នៃភព ព្រោះការរលត់នៃឧបាទាន ការរលត់នៃជាតិ ព្រោះការរលត់នៃភព ជរាមរណៈ សេចក្តី​សោក ខ្សឹកខ្សួល លំបាកកាយ លំបាកចិត្ត និងសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត ក៏រមែង​រលត់ទៅ ព្រោះការរលត់នៃជាតិ។ ការរលត់ទៅនៃកងទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ រមែងមានយ៉ាងនេះ។ ចប់សូត្រ ទី២។

[៣៨] ទ្រង់គង់នៅទៀបក្រុងសាវត្ថី… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ ណា​មួយ មិនដឹងច្បាស់នូវជរាមរណៈ មិនដឹងច្បាស់ នូវហេតុជាទីកើតនៃជរាមរណៈ មិន​ដឹងច្បាស់ នូវទីរលត់នៃជរាមរណៈ មិនដឹងច្បាស់នូវបដិបទា ជាដំណើរទៅកាន់ទីរលត់​នៃជរាមរណៈ។ នូវជាតិ។បេ។ នូវភព… នូវឧបាទាន… នូវតណ្ហា… នូវវេទនា… នូវផស្សៈ… នូវសឡាយតនៈ… នូវនាមរូប… នូវវិញ្ញាណ… មិន​ដឹង​ច្បាស់​នូវ​សង្ខារ​ទាំងឡាយ មិនដឹង​ច្បាស់​នូវហេតុជាទី​កើតនៃ​សង្ខារ មិន​ដឹង​ច្បាស់​នូវ​ទី​រលត់​នៃ​សង្ខារ មិន​​ដឹងច្បាស់នូវ​បដិបទា ជា​ដំណើរ​ទៅ​កាន់​ទី​រលត់​នៃ​សង្ខារ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សមណព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះ តថាគត មិនរាប់ថាសមណៈក្នុងពួកសមណៈផង មិន​រាប់​ថា​ព្រាហ្មណ៍ ក្នុងពួក​ព្រាហ្មណ៍ផង ព្រោះសមណព្រាហ្មណ៍ មានអាយុទាំងនោះ មិន​ធ្វើ​ឲ្យ​ជាក់ច្បាស់ សម្រេច​នូវសាមញ្ញផល ឬព្រហ្មញ្ញផល ដោយ​បញ្ញា​ដ៏​ឧត្តម​របស់​ខ្លួន​ឯង ក្នុងបច្ចុប្បន្នឡើយ។

[៣៩] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មួយទៀត ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ណាមួយ ដឹងច្បាស់​នូវជរាមរណៈ ដឹងច្បាស់ នូវហេតុជាទីកើតនៃជរាមរណៈ ​ដឹងច្បាស់ នូវទីរលត់​នៃ​ជរា មរណៈ ដឹងច្បាស់នូវបដិបទា ជាដំណើរទៅកាន់ទីរលត់​នៃជរាមរណៈ។ នូវជាតិ។បេ។ នូវភព… នូវឧបាទាន… នូវតណ្ហា… នូវវេទនា… នូវផស្សៈ… នូវសឡាយតនៈ… នូវនាមរូប… នូវវិញ្ញាណ… ដឹងច្បាស់នូវសង្ខារទាំងឡាយ ដឹង​ច្បាស់ នូវហេតុជាទី​កើតនៃសង្ខារ ដឹងច្បាស់នូវទីរលត់នៃសង្ខារ ដឹងច្បាស់នូវ​បដិបទា ជាដំណើរ​ទៅ​កាន់​ទីរលត់​នៃ​សង្ខារ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សមណព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះ ទើបតថាគត រាប់ថាសមណៈ​ក្នុង​ពួក​សមណៈផង រាប់ថាព្រាហ្មណ៍ ក្នុងពួក​ព្រាហ្មណ៍ផង ព្រោះ​ថា​សមណព្រាហ្មណ៍ មាន​អាយុ​ទាំងនោះ រមែងធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ សម្រេច​នូវសាមញ្ញផល ឬព្រហ្មញ្ញផល ដោយ​បញ្ញា​ដ៏ឧត្តមរបស់ខ្លួនឯង ក្នុងបច្ចុប្បន្ន។ ចប់សូត្រទី៣។

[៤០] ទ្រង់គង់នៅទៀបក្រុងសាវត្ថី… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពួកសមណព្រាហ្មណ៍​ណាមួយ មិនដឹងច្បាស់នូវធម៌ទាំងនេះ មិនដឹងច្បាស់ នូវហេតុជាទីកើតនៃធម៌ទាំងនេះ មិនដឹង​ច្បាស់ នូវទីរលត់​នៃធម៌ទាំងនេះ មិនដឹងច្បាស់នូវបដិបទា ជាដំណើរទៅកាន់​ទីរលត់​នៃ​ធម៌​នេះ។ សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះ មិនដឹង​ច្បាស់ នូវធម៌អ្វី មិនដឹងច្បាស់​នូវហេតុ​ជាទី​កើត​នៃធម៌អ្វី មិនដឹងច្បាស់នូវទីរលត់នៃធម៌អ្វី មិនដឹងច្បាស់នូវ​បដិបទា ជាដំណើរ​ទៅ​កាន់​​ទីរលត់នៃធម៌អ្វី។ គឺមិនដឹងច្បាស់នូវ​ជរាមរណៈ មិនដឹងច្បាស់​នូវហេតុ​ជាទីកើត​នៃ​ជរា មរណៈ មិនដឹដងច្បាស់នូវទីរលត់នៃជរាមរណៈ មិនដឹងច្បាស់នូវ​បដិបទា ជា​ដំណើរ​ទៅ​កាន់ទីរលត់នៃ​ជរាមរណៈ។ នូវជាតិ។បេ។ នូវភព… នូវឧបាទាន… នូវ​តណ្ហា… នូវ​វេទនា… នូវផស្សៈ… នូវសឡាយតនៈ… នូវនាមរូប… នូវ​វិញ្ញាណ… មិនដឹង​ច្បាស់នូវ​សង្ខារ​ទាំង​ឡាយ មិនដឹងច្បាស់ នូវហេតុជាទីកើតនៃសង្ខារ មិនដឹងច្បាស់នូវ​ទីរលត់​នៃសង្ខារ មិន​ដឹង​ច្បាស់នូវ​បដិបទា ជាដំណើរទៅកាន់ទីរលត់នៃសង្ខារ។ សមណ​ព្រាហ្មណ៍​ទាំង​នោះ មិនដឹងច្បាស់នូវធម៌ទាំងនេះ មិនដឹងច្បាស់នូវ​ហេតុ ជាទីកើត​នៃធម៌​ទាំងនេះ មិន​ដឹង​ច្បាស់ នូវទីរលត់នៃធម៌ទាំងនេះ មិនដឹងច្បាស់ នូវបដិបទា ជាដំណើរ​ទៅ​កាន់​ទីរលត់នៃ​ធម៌​ទាំងនេះឡើយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សមណព្រាហ្មណ៍នោះ តថាគត មិនរាប់​ថា​សមណៈ ក្នុងពួកសមណៈផង មិនរាប់ថាព្រាហ្មណ៍ ក្នុងពួក​ព្រាហ្មណ៍ផង ព្រោះ​ថា សមណ​ព្រាហ្មណ៍ មានអាយុ​ទាំងនោះ រមែងមិនធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ មិនសម្រេច​នូវ​សាមញ្ញផល ឬព្រហ្មញ្ញផល ដោយបញ្ញា ដ៏ឧត្តមរបស់ខ្លួនឯង ក្នុងបច្ចុប្បន្នឡើយ។

[៤១] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចំណែកខាងពួកសមណព្រាហ្មណ៍ណាមួយ ដឹងច្បាស់​នូវ​ធម៌​ទាំងនេះ ដឹងច្បាស់ នូវហេតុជាទីកើតនៃធម៌ទាំងនេះ ​ដឹងច្បាស់ នូវទីរលត់​នៃធម៌​ទាំងនេះ ដឹងច្បាស់នូវបដិបទា ជាដំណើរទៅកាន់ទីរលត់​នៃធម៌ទាំងនេះ។ សមណព្រាហ្មណ៍​ទាំង​នោះ ដឹងច្បាស់នូវធម៌អ្វី ដឹងច្បាស់នូវហេតុ ជាទីកើត​នៃធម៌អ្វី ដឹងច្បាស់នូវទី​រលត់នៃ​ធម៌​អ្វី ដឹងច្បាស់នូវ​បដិបទា ជាដំណើរទៅកាន់ទីរលត់នៃធម៌អ្វី។ គឺ ដឹងច្បាស់​នូវជរា មរណៈ ដឹង​​ច្បាស់ នូវហេតុជាទីកើតនៃជរាមរណៈ ​ដឹងច្បាស់ នូវទីរលត់​នៃ​ជរាមរណៈ ដឹងច្បាស់​នូវ​បដិបទា ជាដំណើរទៅកាន់ទីរលត់​នៃជរាមរណៈ។ នូវជាតិ។បេ។ នូវភព… នូវ​ឧបាទាន… នូវតណ្ហា… នូវវេទនា… នូវផស្សៈ… នូវសឡាយតនៈ… នូវនាមរូប… នូវ​វិញ្ញាណ… ដឹងច្បាស់នូវសង្ខារទាំងឡាយ ដឹង​ច្បាស់ នូវហេតុជាទី​កើតនៃសង្ខារ ដឹងច្បាស់​នូវទី​​រលត់​នៃសង្ខារ ដឹងច្បាស់នូវ​បដិបទា ជាដំណើរទៅកាន់ទីរលត់នៃសង្ខារ។ សមណ​ព្រាហ្មណ៍​​ទាំងនោះ ដឹងច្បាស់​នូវធម៌ទាំងនេះ ដឹងច្បាស់ នូវ​ហេតុ​ជា​ទី​កើត​នៃ​ធម៌ទាំងនេះ ​ដឹង​​ច្បាស់ នូវទីរលត់​នៃ​ធម៌​ទាំងនេះ ដឹងច្បាស់នូវបដិបទា ជា​ដំណើរ​ទៅ​កាន់​ទី​រលត់​​នៃ​ធម៌​​​ទាំងនេះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះ ទើបតថាគត រាប់ថា​ជា​សមណៈ ក្នុងពួកសមណៈផង រាប់ថាជាព្រាហ្មណ៍ ក្នុងពួក​ព្រាហ្មណ៍ផង ព្រោះថា​សមណ​ព្រាហ្មណ៍ មានអាយុទាំងនោះ រមែងធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ សម្រេច​នូវសាមញ្ញផលផង នូវ​ព្រហ្មញ្ញផល​ផង ដោយប្រាជ្ញាដ៏ឧត្តមរបស់ខ្លួនឯង ក្នុងបច្ចុប្បន្ន។ ចប់សូត្រទី៤។

[៤២] ទ្រង់គង់នៅទៀបក្រុងសាវត្ថី… គ្រានោះ ព្រះកច្ចានគោត្រមានអាយុ ចូល​ទៅ​គាល់​ព្រះមានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ក្រាបថ្វាយបង្គំ​ព្រះមានព្រះភាគ រួចអង្គុយ​ក្នុង​ទី​សមគួរ។ លុះព្រះកច្ចានគោត្រមានអាយុ អង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏​ទូលសួរ​ព្រះមានព្រះភាគ ដូច្នេះថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ព្រះអង្គតែងត្រាស់ថា សម្មាទិដ្ឋិ សម្មាទិដ្ឋិ ដូច្នេះ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ចុះសម្មាទិដ្ឋិ តើកើតមាន ដោយហេតុ​ប៉ុន្មានយ៉ាង។

[៤៣] ម្នាលកច្ចានៈ សត្វលោកនេះ ច្រើនតែអាស្រ័យនូវចំណែក​ពីរយ៉ាងគឺ អត្ថិភាព (សស្សតទិដ្ឋិ) ១ នត្ថិភាព (ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ) ១។ ម្នាលកច្ចានៈ នត្ថិភាពក្នុងលោក រមែង​មិនមាន ដល់បុគ្គលដែលឃើញនូវហេតុជាទី​កើតនៃលោក ដោយប្រាជ្ញាដ៏ប្រពៃតាម​ពិតឡើយ។ ម្នាលកច្ចានៈ អត្ថិភាពក្នុងលោក រមែង​មិនមាន ដល់បុគ្គល​ដែល​ឃើញ​នូវ​ទីរលត់នៃលោក ដោយប្រាជ្ញាដ៏ប្រពៃតាម​ពិតឡើយ។ ម្នាលកច្ចានៈ សត្វលោកនេះ ច្រើន​តែជាប់​ចំពាក់​ដោយ​ឧបាយ ឧបាទាន និងសេចក្តីប្រកាន់មាំ ចំណែក​ខាងអរិយសាវ័កនេះ រមែងមិន​ចូល​ទៅដល់ មិនប្រកៀកប្រកាន់ មិនអធិដ្ឋាន នូវឧបាយ និងឧបាទាន នូវការតាំង​ទុកនៃចិត្ត នូវសេចក្តីប្រកាន់មាំ និងអនុសយក្កិលេសនោះៗថា ខ្លួនរបស់​អាត្មាអញ ដូច្នេះឡើយ។ ឧបាទានក្ខន្ធទុក្ខ កាលកើត ក៏កើតឡើង  ឧបាទានក្ខន្ធទុក្ខ កាលរលត់ ក៏រលត់ទៅ ព្រោះ​ហេតុនោះ ទើបអរិយសាវ័កមិនសង្ស័យ មិនងឿងឆ្ងល់​ឡើយ។ ញាណរបស់​អរិយសាវ័ក​នោះ រមែងមានក្នុងឧបាទានក្ខន្ធទុក្ខនុ៎ះ ដោយមិន​បាច់ជឿពាក្យបុគ្គលដទៃឡើយ។ ម្នាល​កច្ចានៈ សម្មាទិដ្ឋិ កើតមានដោយហេតុប៉ុណ្ណេះ​ឯង។

[៤៤] ម្នាលកច្ចានៈ ទីបំផុតទី១នេះ ថា វត្ថុទាំងពួងមាន ទីបំផុតទី២នេះ ថា វត្ថុ​ទាំងពួង​មិនមាន។ ម្នាលកច្ចានៈ តថាគត មិនអាស្រ័យនូវទីបំផុតទាំងពីរនុ៎ះទេ តែង​សំដែងនូវ​ធម៌​ដោយ​បទកណ្តាលថា សង្ខារទាំងឡាយកើតមាន ព្រោះអវិជ្ជាជាបច្ច័យ វិញ្ញាណកើតមាន ព្រោះសង្ខារជាបច្ច័យ។បេ។ ការកើតឡើងព្រមនៃកងទុក្ខទាំងអស់​នុ៎ះ រមែងមានយ៉ាង​នេះ។ ឯការរលត់នៃសង្ខារ ព្រោះការវិនាស និងការរលត់ឥតមានសេស​សល់នៃអវិជ្ជា ការ​រលត់​នៃវិញ្ញាណ ព្រោះការរលត់នៃសង្ខារ។បេ។ ការរលត់នៃកងទុក្ខ​ទាំងអស់នុ៎ះ រមែង​មាន​យ៉ាងនេះ។ ចប់សូត្រ ទី៥។

[៤៥] ទ្រង់គង់នៅទៀបក្រុងសាវត្ថី… គ្រានោះ ភិក្ខុ១រូប ចូលទៅគាល់​ព្រះមានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ក្រាបថ្វាយបង្គំ​ព្រះមានព្រះភាគ រួចអង្គុយក្នុងទីសមគួរ។ លុះ​ភិក្ខុនោះ អង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏ទូល​សួរ​ព្រះមានព្រះភាគ ដូច្នេះថា បពិត្រព្រះអង្គ​ដ៏ចំរើន ព្រះអង្គតែងត្រាស់ថា ធម្មកថិក ធម្មកថិក (អ្នកសំដែងធម៌ អ្នកសំដែងធម៌) បពិត្រ​ព្រះអង្គដ៏ចំរើន ចុះភិក្ខុ​ជាធម្មកថិក មានដោយហេតុប៉ុន្មានយ៉ាង។

[៤៦] ព្រះអង្គត្រាស់ថា បើភិក្ខុសំដែងធម៌ ដើម្បីការនឿយណាយ ដើម្បី​ការវិនាស ដើម្បី​ការរលត់​នៃជរាមរណៈ ទើបគួរហៅថា ភិក្ខុជាធម្មកថិកបាន។ បើភិក្ខុប្រតិបត្តិ ដើម្បី​ការ​នឿយ​ណាយ ដើម្បីការវិនាស ដើម្បីការរលត់ នៃជរាមរណៈ ទើបគួរហៅថា ភិក្ខុ​អ្នក​ប្រតិបត្តិនូវធម៌សមគួរដល់ធម៌។ បើភិក្ខុមានចិត្តរួចស្រឡះហើយ ព្រោះការនឿយណាយ ព្រោះ​ការវិនាស ព្រោះការរលត់ នៃជរាមរណៈ ព្រោះការមិនប្រកាន់មាំ ទើបគួរហៅថា ភិក្ខុអ្នកដល់​នូវព្រះនិព្វានក្នុងបច្ចុប្បន្ន។ បើភិក្ខុសំដែងធម៌ ដើម្បីការរលត់នៃជាតិ។បេ។ បើភិក្ខុសំដែងធម៌ ដើម្បីការរលត់នៃភព… បើភិក្ខុសំដែងធម៌ ដើម្បីការរលត់នៃឧបាទាន… បើភិក្ខុសំដែងធម៌ ដើម្បីការរលត់នៃតណ្ហា… បើភិក្ខុសំដែងធម៌ ដើម្បីការរលត់នៃវេទនា… បើភិក្ខុសំដែងធម៌ ដើម្បីការរលត់នៃផស្សៈ… បើភិក្ខុសំដែងធម៌ ដើម្បីការរលត់នៃ​សឡាយតនៈ… បើភិក្ខុសំដែងធម៌ ដើម្បីការរលត់នៃនាមរូប… បើភិក្ខុសំដែងធម៌ ដើម្បីការ​រលត់​នៃវិញ្ញាណ… បើភិក្ខុសំដែងធម៌ ដើម្បីការរលត់នៃសង្ខារ… បើ​ភិក្ខុ​សំដែង​ធម៌ ដើម្បី​ការ​នឿយណាយ ដើម្បីការវិនាស ដើម្បី​ការរលត់ នៃអវិជ្ជា ទើបគួរហៅថា ភិក្ខុធម្មកថិក។ បើភិក្ខុប្រតិបត្តិ ដើម្បី​ការនឿយណាយ ដើម្បីការវិនាស ដើម្បីការរលត់ នៃអវិជ្ជា ទើបគួរ​ហៅថា ភិក្ខុ​អ្នក​ប្រតិបត្តិនូវធម៌ សមគួរដល់ធម៌។ បើ​ភិក្ខុ​មាន​ចិត្ត​រួច​ស្រឡះ​ហើយ ព្រោះ​ការ​នឿយណាយ ព្រោះការវិនាស ព្រោះការរលត់ នៃអវិជ្ជា ព្រោះ​ការ​មិន​ប្រកាន់មាំ ទើប​គួរ​ហៅថា ភិក្ខុអ្នកដល់​នូវព្រះនិព្វានក្នុងបច្ចុប្បន្ន។ ចប់សូត្រទី៦។

[៤៧] ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ។ សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់គង់ក្នុងវត្ត​វេឡុវ័ន ជាកលន្ទកនិវាបស្ថាន ជិតក្រុងរាជគ្រឹះ។ គ្រានោះឯង ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ស្បង់ ប្រដាប់​បាត្រ និងចីវរ ក្នុងវេលាបុព្វណ្ហសម័យ ហើយស្តេចចូលទៅ​ក្នុងក្រុង​រាជគ្រឹះ ដើម្បី​បិណ្ឌបាត។ អចេលកស្សប បានឃើញព្រះមានព្រះភាគ យាងមក​អំពី​ចម្ងាយលឹមៗ លុះ​ឃើញ​ហើយ ក៏ដើរចូលទៅរកព្រះមានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ធ្វើ​សេចក្តី​រីករាយ ជាមួយនឹងព្រះមានព្រះភាគ លុះបញ្ចប់​ពាក្យដែលគួររីករាយ និងពាក្យដែលគួរ​រឭក​ហើយ ក៏ឋិតនៅក្នុងទីសមគួរ។

[៤៨] លុះអចេលកស្សប ឋិតនៅក្នុងទីសមគួរហើយ ទើបក្រាបបង្គំទូល​សួរ​ព្រះមាន​ព្រះភាគ​ដូច្នេះថា យើងខ្ញុំនឹងសួរនូវហេតុនីមួយ ចំពោះ​ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន បើ​ព្រះគោតម​ដ៏ចម្រើន បើកឱកាសដើម្បីការដោះស្រាយប្រស្នារបស់យើងខ្ញុំ។ ព្រះមានព្រះភាគ ត្រាស់​តបថា កុំអាលសិន កស្សប កាលនេះ ជាកាលមិនគួរដល់​ប្រស្នាទេ ព្រោះយើង​កំពុងចូល​មក​កាន់ចន្លោះផ្ទះ។ អចេលកស្សប ក្រាបបង្គំសួរ​ព្រះមានព្រះភាគ ជាគម្រប់ពីរដងថា យើងខ្ញុំ​នឹងសួរនូវហេតុនីមួយ ចំពោះព្រះគោតម​ដ៏ចម្រើន បើព្រះគោតមដ៏ចម្រើន បើក​ឱកាស​ដើម្បីការដោះស្រាយ នូវប្រស្នារបស់យើងខ្ញុំ។ កុំអាលសិន កស្សប កាលនេះ ជា​កាល​មិនគួរ ដល់​ប្រស្នាទេ ព្រោះយើងកំពុងចូលមកកាន់ចន្លោះផ្ទះ។ អចេលកស្សប ក្រាប​បង្គំ​សួរ​ ជាគម្រប់បីដង។បេ។ ព្រោះយើងកំពុងចូលមកកាន់ចន្លោះផ្ទះ។

[៤៩] លុះព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ អចេលកស្សប ក៏​ក្រាបបង្គំ​ទូល​ព្រះមានព្រះភាគ ដូច្នេះថា យើងខ្ញុំមិនមានបំណង ដើម្បីសួរព្រះគោតមដ៏ចម្រើន​ច្រើន​រឿងទេ។ ម្នាលកស្សប អ្នកប្រាថ្នានឹងសួរនូវ​ហេតុណា ចូរសួរចុះ។ បពិត្រព្រះគោតម​ដ៏​ចំរើន សេចក្តីទុក្ខ គឺបុគ្គលធ្វើដោយខ្លួនឯង ឬអ្វី។ ព្រះមានព្រះភាគ ត្រាស់ថា កុំពោល​យ៉ាង​នេះឡើយ កស្សប។ បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចំរើន បើដូច្នោះ សេចក្តីទុក្ខ គឺបុគ្គលដទៃ​ធ្វើឲ្យ​ឬ។ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ថា  កុំពោលយ៉ាងនេះឡើយ កស្សប។ បពិត្រ​ព្រះគោតម​ដ៏ចំរើន សេចក្តីទុក្ខ គឺបុគ្គលធ្វើដោយខ្លួនឯងផង បុគ្គលដទៃធ្វើឲ្យផង ឬអ្វី។ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ថា កុំពោលយ៉ាងនេះឡើយ កស្សប។ បពិត្រព្រះគោតម​ដ៏​ចំរើន បើដូច្នោះ សេចក្តីទុក្ខ មិនមែនជាអំពើរបស់ខ្លួនឯង មិនមែនជាអំពើរបស់អ្នកដទៃទេ គឺកើតឡើងដោយឥត​ហេតុ ឬអ្វី។ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ថា កុំពោលយ៉ាងនេះ​ឡើយ កស្សប។ បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចំរើន សេចក្តីទុក្ខ មិនមានទេឬ។ ម្នាលកស្សប សេចក្តីទុក្ខ មិនមែន​ជាមិនមានទេ ម្នាលកស្សប សេចក្តីទុក្ខ មានដោយពិត។ បើដូច្នោះ មានតែ​ព្រះគោតមដ៏ចំរើន មិនស្គាល់ មិនឃើញសេចក្តីទុក្ខទេឬ។ ម្នាលកស្សប តថាគត មិនមែនជាមិនស្គាល់ មិនឃើញសេចក្តីទុក្ខទេ ម្នាលកស្សប តថាគត ស្គាល់​សេចក្តីទុក្ខ ដោយពិត ម្នាលកស្សប តថាគត ឃើញសេចក្តីទុក្ខដោយពិត។ ចុះកាលដែលខ្ញុំសួរថា បពិត្រ​ព្រះគោតមដ៏ចំរើន សេចក្តីទុក្ខ គឺបុគ្គលធ្វើដោយខ្លួនឯង ឬអ្វី។ ព្រះអង្គ ត្រាស់ថា កុំពោលយ៉ាងនេះឡើយ កស្សប កាលដែលខ្ញុំសួរថា បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចំរើន បើដូច្នោះ សេចក្តីទុក្ខ គឺបុគ្គលដទៃធ្វើឲ្យឬ ព្រះអង្គ ត្រាស់ថា  កុំពោលយ៉ាងនេះឡើយ កស្សប កាលដែលខ្ញុំសួរថា បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចំរើន សេចក្តីទុក្ខ គឺបុគ្គលធ្វើដោយខ្លួនឯងផង បុគ្គលដទៃធ្វើឲ្យផងឬ ព្រះអង្គ ត្រាស់ថា កុំពោលយ៉ាងនេះឡើយ កស្សប កាលដែលខ្ញុំ​សួរថា បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចំរើន បើដូច្នោះ សេចក្តីទុក្ខ មិនមែនជាអំពើរបស់ខ្លួនឯង មិន​មែនជាអំពើរបស់បុគ្គលដទៃ គឺកើតឡើងដោយឥត​ហេតុឬ ព្រះអង្គត្រាស់ថា កុំពោល​យ៉ាង​នេះឡើយ កស្សប កាលដែលខ្ញុំសួរថា បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចំរើន សេចក្តីទុក្ខ មិន​មាន​ទេឬ ព្រះអង្គត្រាស់ថា ម្នាលកស្សប សេចក្តីទុក្ខ មិនមែន​ជាមិនមានទេ ម្នាលកស្សប សេចក្តីទុក្ខ មានដោយពិត កាលដែលខ្ញុំសួរថា បើដូច្នោះ មានតែ​ព្រះគោតមដ៏ចំរើន មិន​ស្គាល់ មិនឃើញសេចក្តីទុក្ខឬ ព្រះអង្គត្រាស់ថា ម្នាលកស្សប តថាគត មិនមែន​ជាមិន​ស្គាល់ មិនឃើញសេចក្តីទុក្ខទេ ម្នាលកស្សប តថាគត ស្គាល់​សេចក្តីទុក្ខ ដោយពិត ម្នាល​កស្សប តថាគត ឃើញសេចក្តីទុក្ខដោយពិត បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន សូមព្រះមានព្រះភាគ ប្រាប់សេចក្តីទុក្ខ ដល់ខ្ញុំផង បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន សូមព្រះមានព្រះភាគ សំដែង​សេចក្តី​ទុក្ខ​ដល់ខ្ញុំផង។

[៥០] ម្នាលកស្សប កាលបើមានសេចក្តីយល់ឃើញខាងដើមថា គេធ្វើ គេក៏​ទទួលផល ដូច្នេះ លទ្ធិថា សេចក្តីទុក្ខ គឺបុគ្គលធ្វើដោយខ្លួនឯង ក៏នឹងមាន បុគ្គល​កាលពោល​យ៉ាង​នេះ ឈ្មោះថា ប្រកាន់នូវសស្សតទិដ្ឋិនុ៎ះ។ ម្នាលកស្សប កាលបើ​មានសេចក្តីយល់ឃើញ​ខាង​ដើមថា អ្នកដទៃធ្វើ អ្នកឯទៀត​ទទួលផល ដូច្នេះ បុគ្គលដែល​ត្រូវវេទនាគ្របសង្កត់ ក៏នឹងមានលទ្ធិថា សេចក្តីទុក្ខ គឺបុគ្គលដទៃធ្វើ បុគ្គល​កាលពោល​យ៉ាងនេះ ឈ្មោះថា ប្រកាន់​នូវឧច្ឆេទទិដ្ឋិនុ៎ះ។ ម្នាលកស្សប តថាគត មិនប្រកាន់​នូវទីបំផុតទាំងពីរនុ៎ះឡើយ តែងសំដែងធម៌ដោយបទកណ្តាលថា សង្ខារទាំងឡាយកើត​មាន ព្រោះអវិជ្ជាជាបច្ច័យ វិញ្ញាណកើតមាន ព្រោះសង្ខារជាបច្ច័យ។បេ។ ការកើតឡើង​ព្រមនៃកងទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ រមែងមានយ៉ាងនេះ។ ការរលត់នៃសង្ខារ ព្រោះ​ការវិនាស និងការរលត់ឥតសេសសល់ នៃអវិជ្ជា ការរលត់នៃវិញ្ញាណ ព្រោះការរលត់នៃសង្ខារ។បេ។ ការរលត់នៃកងទុក្ខ​ទាំងអស់​នុ៎ះ រមែង​មានយ៉ាងនេះ។

[៥១] លុះព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ អចេលកស្សប ក៏ក្រាបបង្គំ​ទូល​ព្រះមានព្រះភាគ ដូច្នេះថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ភ្លឺច្បាស់ណាស់ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ភ្លឺច្បាស់​ណាស់ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ប្រៀបដូចបុគ្គល​ផ្ងារឡើង នូវ​វត្ថុដែលផ្កាប់។បេ។ ដោយ​គិតថា ពួកបុគ្គលមានភ្នែកភ្លឺ នឹងឃើញរូបបាន យ៉ាងណាមិញ ធម៌ដែល​ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់សំដែងហើយ ដោយអនេកបរិយាយ ក៏​យ៉ាងនោះឯង បពិត្រ​ព្រះអង្គ​ដ៏ចំរើន ខ្ញុំព្រះអង្គនេះ សូមដល់​នូវ​ព្រះមានព្រះភាគផង ព្រះធម៌ផង ព្រះភិក្ខុសង្ឃ​ផង ជាទីរឭក បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ខ្ញុំ​ព្រះអង្គ សូមបាន​នូវបព្វជ្ជា សូមបាននូវ​ឧបសម្បទា ក្នុងសំណាក់​នៃព្រះមានព្រះភាគ។ ព្រះមានព្រះភាគ​ត្រាស់ថា ម្នាលកស្សប បុគ្គលណា​ធ្លាប់ជា​អន្យតិរ្ថិយ ប្រាថ្នានូវបព្វជ្ជា ប្រាថ្នានូវឧបសម្បទា ក្នុងធម្មវិន័យនេះ បុគ្គលនោះ តែងនៅបរិវាស អស់៤ខែសិន លុះ​បុគ្គលនោះបាននៅបរិវាសកន្លង៤ខែហើយ ពួកភិក្ខុ​ដែល​មានចិត្តប្រោសប្រាណ កាលបើ​ប្រាថ្នា ទើបបំបួស ទើបឲ្យឧបសម្បទា ដើម្បី​ភិក្ខុ​ភាពបាន ម្យ៉ាងទៀត តថាគត បានដឹង​ច្បាស់នូវ​ការផ្សេង នៃបុគ្គលដែលគួរ​នៅបរិវាស និង​មិនគួរនៅបរិវាស។ អចេលកស្សប​ទូល​ថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន បើបុគ្គលទាំងឡាយ ធ្លាប់ជាអន្យតិរ្ថិយ ប្រាថ្នានូវបព្វជ្ជា ប្រាថ្នានូវឧបសម្បទា ក្នុងធម្មវិន័យនេះ តែងនៅ​បរិវាស​អស់ ៤ខែសិន លុះបុគ្គល​នោះ បាននៅបរិវាសកន្លង៤ខែហើយ ពួកភិក្ខុដែលមានចិត្ត​ប្រោស​ប្រាណ កាលបើប្រាថ្នា ទើប​បំបួស ទើបឲ្យឧបសម្បទា ដើម្បីភិក្ខុភាពបាន ឯខ្ញុំ​ព្រះអង្គ​នឹងហ៊ាននៅបរិវាសអស់​ ៤ឆ្នាំ លុះខ្ញុំព្រះអង្គបាននៅបរិវាសកន្លង ៤ឆ្នាំហើយ សូម​ពួក​​ភិក្ខុដែល​មានចិត្តប្រោសប្រាណ​បំបួស ឲ្យឧបសម្បទា ដើម្បីភិក្ខុភាពឲ្យទាន។

[៥២] អចេលកស្សប ក៏បានបព្វជ្ជា បានឧបសម្បទា ក្នុងសំណាក់នៃ​ព្រះមានព្រះភាគ។ លុះ​កស្សបមានអាយុ បានឧបសម្បទាហើយ មិនយូរប៉ុន្មាន ក៏ចៀស​ចេញទៅតែម្នាក់ឯង ជា​អ្នក​មិនប្រមាទ មានព្យាយាម ជាគ្រឿង​កំដៅនូវកិលេស មាន​ចិត្តស្លុង (ទៅកាន់​ព្រះនិព្វាន) កុលបុត្តទាំងឡាយ ចេញចាកផ្ទះ ចូលទៅ​កាន់ផ្នួសដោយប្រពៃ ដើម្បី​ប្រយោជន៍ ដល់អនុត្តរធម៌ណា មិនយូរប៉ុន្មាន លោកក៏បាន​ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ សម្រេច​នូវ​អនុត្តរធម៌ ដែល​ជាទីបំផុតនៃព្រហ្មចរិយធម៌នោះ ដោយប្រាជ្ញា​ ដ៏ឧត្តមដោយខ្លួនឯង ក្នុង​បច្ចុប្បន្ន ហើយក៏បានដឹងច្បាស់ថា ជាតិ (របស់​អាត្មាអញ) អស់ហើយ មគ្គព្រហ្មចរិយៈ អាត្មាអញ បាននៅរួចហើយ សោឡសកិច្ច អាត្មាអញ បានធ្វើស្រេចហើយ មគ្គភាវនាកិច្ច​ដទៃ ប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីសោឡសកិច្ចនេះ​ទៀត មិនមានឡើយ។ បណ្តាព្រះអរហន្ត​ទាំង​ឡាយ ព្រះកស្សបមានអាយុ ក៏រាប់ថាជា​ព្រះអរហន្តមួយអង្គដែរ។ ចប់សូត្រទី៧។

[៥៣] ទ្រង់គង់នៅទៀបក្រុងសាវត្ថី… គ្រានោះ បរិព្វាជក ឈ្មោះតិម្ពរុក្ខ ចូល​ទៅរក​ព្រះមានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ធ្វើសេចក្តីរីករាយ ជាមួយនឹងព្រះមានព្រះភាគ លុះបញ្ចប់ពាក្យដែល​គួររីករាយ និងពាក្យដែលគួរ​រឭកហើយ ក៏អង្គុយក្នុងទីសមគួរ។

[៥៤] លុះតិម្ពរុក្ខ អង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏ក្រាបបង្គំសួរព្រះមានព្រះភាគ ដូច្នេះថា បពិត្រ​ព្រះគោតមដ៏ចំរើន សេចក្តីសុខ និងទុក្ខ គឺបុគ្គលធ្វើដោយខ្លួនឯង ឬអ្វី។ ព្រះមាន​ព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់តបថា កុំពោលយ៉ាងនេះឡើយ តិម្ពរុក្ខ។ បពិត្រ​ព្រះគោតម​ដ៏ចំរើន បើ​ដូច្នោះ សេចក្តីសុខ និងទុក្ខ គឺបុគ្គលដទៃធ្វើឲ្យឬ។ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ថា កុំពោលយ៉ាងនេះឡើយ តិម្ពរុក្ខ។ បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចំរើន សេចក្តីសុខ និងទុក្ខ គឺបុគ្គល​ធ្វើដោយខ្លួនឯងផង បុគ្គលដទៃធ្វើឲ្យផង ឬអ្វី។ ព្រះមានព្រះភាគ ត្រាស់​ថា កុំពោល​យ៉ាងនេះឡើយ តិម្ពរុក្ខ។ បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចំរើន បើដូច្នោះ សេចក្តីសុខ និងទុក្ខ មិនមែនជាអំពើរបស់ខ្លួនឯង មិនមែនជាអំពើរបស់បុគ្គលដទៃ គឺកើតឡើង​ដោយ​ឥត​​ហេតុ​ទេ ឬអ្វី។ ព្រះមានព្រះភាគ ត្រាស់ថា កុំពោលយ៉ាងនេះឡើយ តិម្ពរុក្ខ។ បពិត្រ​ព្រះគោតម​ដ៏​ចំរើន សេចក្តីសុខ និងទុក្ខ មិនមានទេឬ។ ម្នាលតិម្ពរុក្ខ សេចក្តីសុខ និងទុក្ខ មិនមែន​ជាមិនមានទេ ម្នាលតិម្ពរុក្ខ សេចក្តីសុខ និងទុក្ខ មានដោយពិត។ បើដូច្នោះ មានតែ​ព្រះគោតមដ៏ចំរើន មិនស្គាល់ មិនឃើញសេចក្តីសុខ និងទុក្ខទេ។ ម្នាលតិម្ពរុក្ខ តថាគត មិនមែនមិនស្គាល់ មិនឃើញសេចក្តីសុខ និងទុក្ខទេ ម្នាលតិម្ពរុក្ខ តថាគត ស្គាល់​សេចក្តី​សុខ និងទុក្ខ ដោយពិត ម្នាលតិម្ពរុក្ខ តថាគត ឃើញសេចក្តី​សុខ និងទុក្ខ ដោយពិត។ ចុះ​កាល​ដែលខ្ញុំសួរថា បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចំរើន សេចក្តីសុខ និងទុក្ខ គឺបុគ្គលធ្វើ​ដោយ​ខ្លួនឯង ឬអ្វី ព្រះអង្គត្រាស់ថា កុំពោលយ៉ាងនេះឡើយ តិម្ពរុក្ខ កាលដែលខ្ញុំសួរថា បពិត្រ​ព្រះគោតម​ដ៏ចំរើន បើដូច្នោះ សេចក្តីសុខ និងទុក្ខ គឺបុគ្គលដទៃធ្វើឲ្យឬ ព្រះអង្គត្រាស់ថា  កុំពោលយ៉ាងនេះឡើយ តិម្ពរុក្ខ កាល​ដែលខ្ញុំសួរថា បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចំរើន សេចក្តីសុខ និងទុក្ខ គឺបុគ្គលធ្វើដោយខ្លួនឯងផង បុគ្គលដទៃធ្វើឲ្យផងឬអ្វី ព្រះអង្គត្រាស់ថា កុំពោល​យ៉ាងនេះឡើយ តិម្ពរុក្ខ កាលដែលខ្ញុំ​សួរថា បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចំរើន បើដូច្នោះ សេចក្តី​សុខ និងទុក្ខ មិនមែនជា​អំពើ​របស់​ខ្លួនឯង មិនមែនជាអំពើរបស់បុគ្គលដទៃ គឺកើតឡើង​ដោយ​ឥត​ហេតុទេឬអ្វី ព្រះអង្គត្រាស់​ថា កុំពោលយ៉ាងនេះឡើយ តិម្ពរុក្ខ កាលដែល​ខ្ញុំសួរថា បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចំរើន សេចក្តីសុខ និងទុក្ខ មិនមានទេឬ ព្រះអង្គត្រាស់ថា ម្នាលតិម្ពរុក្ខ សេចក្តីសុខ និងទុក្ខ មិនមែន​ជាមិនមានទេ ម្នាលតិម្ពរុក្ខ សេចក្តីសុខ និងទុក្ខ មានដោយពិត កាលដែលខ្ញុំសួរថា បើដូច្នោះ មានតែ​ព្រះគោតមដ៏ចំរើន មិនស្គាល់ មិន​ឃើញសេចក្តីសុខ និងទុក្ខទេ ព្រះអង្គត្រាស់ថា ម្នាលតិម្ពរុក្ខ តថាគត មិនមែនជា​មិនស្គាល់ មិនឃើញសេចក្តីសុខ និងទុក្ខទេ ម្នាលតិម្ពរុក្ខ តថាគត ស្គាល់​សេចក្តីសុខ និងទុក្ខ ដោយពិត ម្នាលតិម្ពរុក្ខ តថាគត ឃើញសេចក្តីសុខ និងទុក្ខដោយពិត សូមព្រះគោតម​ដ៏​ចំរើន ប្រាប់សេចក្តីសុខ និងទុក្ខ ដល់ខ្ញុំព្រះអង្គផង សូម​ព្រះគោតម​ដ៏ចំរើន សំដែង​សេចក្តី​សុខ និងទុក្ខដល់ខ្ញុំព្រះអង្គផង។

[៥៥] ម្នាលតិម្ពរុក្ខ កាលបើមានសេចក្តីយល់ឃើញខាងដើមថា វេទនានោះ ក៏គឺអ្នក​នោះ​ទទួល ដូច្នេះ លទ្ធិថា សេចក្តីសុខ និងទុក្ខ គឺបុគ្គលធ្វើដោយខ្លួនឯង ក៏នឹងមាន ឯតថាគត មិនពោល​យ៉ាងនេះទេ។ ម្នាលតិម្ពរុក្ខ កាលបើ​មានសេចក្តីយល់ឃើញ​ខាងដើមថា វេទនា​ដទៃ អ្នកដទៃទទួល ដូច្នេះ បុគ្គលដែល​ត្រូវវេទនាគ្របសង្កត់ ក៏នឹងមាន លទ្ធិថា សេចក្តី​សុខ និងទុក្ខ គឺអ្នកដទៃធ្វើឲ្យ ឯតថាគត មិនពោល​យ៉ាងនេះទេ។ ម្នាលតិម្ពរុក្ខ តថាគត មិនប្រកាន់​នូវទីបំផុតទាំងពីរនុ៎ះឡើយ តែងសំដែងធម៌ ដោយបទកណ្តាលថា សង្ខារទាំង​ឡាយ​កើត​មាន ព្រោះអវិជ្ជាជាបច្ច័យ វិញ្ញាណកើតមាន ព្រោះសង្ខារជាបច្ច័យ។បេ។ ការ​កើត​ឡើង​ព្រម នៃកងទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ រមែងមានយ៉ាងនេះ។ ការរលត់នៃសង្ខារ ព្រោះ​ការវិនាស និងការរលត់ ឥតសេសសល់ នៃអវិជ្ជា ការរលត់នៃវិញ្ញាណ ព្រោះការរលត់​នៃ​សង្ខារ។បេ។ ការរលត់នៃកងទុក្ខ​ទាំងអស់នុ៎ះ រមែង​មានយ៉ាងនេះ។

[៥៦] លុះព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ តិម្ពរុក្ខបរិព្វាជក ក៏ក្រាបបង្គំ​ទូល​ព្រះមានព្រះភាគ ដូច្នេះថា បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចំរើន ភ្លឺច្បាស់ណាស់ បពិត្រព្រះគោតម​ដ៏​ចំរើន ភ្លឺច្បាស់ណាស់។បេ។ បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចំរើន ខ្ញុំព្រះអង្គនេះ សូមដល់​នូវ​ព្រះគោតម​ដ៏ចម្រើនផង ព្រះធម៌ផង ព្រះភិក្ខុសង្ឃផង ជាទីរឭក សូម​ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ចាំទុកនូវ​ខ្ញុំព្រះអង្គ ថាជាឧបាសក ដល់នូវសរណគមន៍ ស្មើដោយជីវិត តាំង​អំពីថ្ងៃ​នេះ​រៀងទៅ។ ចប់សូត្រទី៨។

[៥៧] ទ្រង់គង់នៅទៀបក្រុងសាវត្ថី… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គលពាល ដែល​មាន​អវិជ្ជា​ជាគ្រឿងរារាំង ដែលប្រកបដោយតណ្ហា រមែង​មានកាយ គឺបដិសន្ធិនេះ កើតឡើង​យ៉ាង​នេះឯង [អដ្ឋកថាចារ្យ លោកពន្យល់ថា កាយកើតឡើងដោយសារអវិជ្ជា និង​តណ្ហា។] ដ្បិត ផស្សៈ រមែងកើតឡើង ព្រោះអាស្រ័យនូវធម៌ជាគូៗនឹងគ្នានុ៎ះ យ៉ាង​នេះ គឺ​កាយ​នេះ​ផង [បានខាងកាយ មានវិញ្ញាណរបស់ខ្លួនឯង។] នាមរូបខាងក្រៅផង [បានខាង​កាយ​មាន​វិញ្ញាណរបស់អ្នកដទៃ។] បុគ្គលពាលដែល​ផស្សាយតនៈ [សំដៅយក​អាយតនៈ ៦ ទាំងខាងក្នុង ទាំងខាងក្រៅ។]ទាំង៦ ឬក៏បណ្តាផស្សាយតនៈទាំងនោះ ណាមួយ ពាល់​ត្រូវហើយ រមែងទទួលនូវសុខ និងទុក្ខ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គល​ជាបណ្ឌិត ដែល​មាន​អវិជ្ជា ជាគ្រឿងរារាំង ដែលប្រកបដោយតណ្ហា រមែង​មានកាយនេះ កើតឡើង​យ៉ាងនេះ​ឯង ដ្បិតផស្សៈរមែងកើតឡើង ព្រោះអាស្រ័យនូវធម៌ជាគូៗនឹងគ្នានុ៎ះ យ៉ាងនេះ គឺកាយ​នេះផង នាមរូបខាងក្រៅផង បុគ្គលជាបណ្ឌិត ដែលផស្សាយតនៈទាំង​៦ ឬក៏ បណ្តា​ផស្សាយតនៈទាំងនុ៎ះ ណាមួយ ពាល់ត្រូវហើយ រមែងទទួលនូវ​សុខ និងទុក្ខ។

[៥៨] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងដំណើរនោះ បណ្ឌិត និងពាល តើមានសេចក្តីវិសេស​ដូច​ម្តេច មានសេចក្តីអធិប្បាយដូចម្តេច មានសេចក្តីផ្សេង​គ្នាដូចម្តេច។ ភិក្ខុទាំងនោះ ក្រាប​បង្គំ​ទូលតបថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ធម៌ទាំងឡាយ (នេះ) មាន​ព្រះមានព្រះភាគ​ជា​ឫសគល់ មាន​ព្រះមានព្រះភាគ ជាអ្នកណែនាំ មាន​ព្រះមានព្រះភាគជាទីពឹង របស់​យើង​ខ្ញុំ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន យើងខ្ញុំសូមអង្វរ សូម​ព្រះមានព្រះភាគ បំភ្លឺនូវសេចក្តីនៃ​ភាសិត​នុ៎ះ ដល់ខ្ញុំព្រះអង្គឲ្យទាន ភិក្ខុទាំងឡាយ បាន​ស្តាប់​ព្រះមានព្រះភាគហើយ នឹងចងចាំ​ទុក។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើដូច្នោះ ចូរអ្នក​ទាំងឡាយប្រុងចាំស្តាប់ ចូរធ្វើទុកក្នុងចិត្ត​ដោយ​ប្រពៃចុះ តថាគត នឹងសំដែង​ប្រាប់។ ភិក្ខុទាំងនោះទទួល​ព្រះពុទ្ធដីកា​ព្រះមាន​ព្រះភាគ​ថា ព្រះករុណា ព្រះអង្គ។

[៥៩] ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ដូច្នេះថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គលពាល ដែល​អវិជ្ជាណាបិទបាំងទុកផង ដែលតណ្ហាណាប្រកបទុកផង ទើបកាយនេះកើតឡើង បុគ្គល​ពាលមិនបានលះបង់អវិជ្ជានោះផង មិនទាន់អស់តណ្ហានោះផង ដំណើរនោះ តើព្រោះ​ហេតុដូចម្តេច ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះថា បុគ្គលពាល មិនបានប្រព្រឹត្តមគ្គព្រហ្ម​ចរិយៈ ដើម្បីការអស់នៃទុក្ខ ដោយប្រពៃទេ ព្រោះហេតុនោះ បុគ្គលពាល លុះបែកធ្លាយរាងកាយ​ទៅហើយ ក៏ចូល​ទៅចាប់បដិសន្ធិកាយ (ផ្សេងទៀត) កាលបុគ្គលពាលនោះ ចូលទៅចាប់​បដិសន្ធិកាយ (ផ្សេងទៀត) រមែងមិនរួចស្រឡះ ចាកជាតិ ជរា មរណៈ សេចក្តីសោក សេចក្តីខ្សឹកខ្សួល សេចក្តីលំបាកកាយ លំបាកចិត្ត សេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត តថាគត​ពោលថា បុគ្គលពាលនោះ មិនរួចស្រឡះចាកវដ្តទុក្ខឡើយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គល​ជាបណ្ឌិត ដែល​អវិជ្ជាណាបិទបាំងទុកផង ដែលតណ្ហាណាប្រកបទុកផង ទើបកាយ​នេះ​កើតឡើង តែបុគ្គលជាបណ្ឌិត បានលះបង់អវិជ្ជានោះចេញផង ធ្វើឲ្យអស់តណ្ហានោះផង ដំណើរនោះ ព្រោះ​ហេតុដូចម្តេច ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះបណ្ឌិត បាន​ប្រព្រឹត្ត​មគ្គ​ព្រហ្ម​ចរិយៈ ដើម្បីការអស់នៃទុក្ខ ដោយប្រពៃ ព្រោះហេតុនោះ បណ្ឌិត លុះបែកធ្លាយ​រាងកាយ​ទៅហើយ មិនចូល​ទៅចាប់បដិសន្ធិកាយទៀតឡើយ កាលបណ្ឌិតនោះ មិនបានចូលទៅ​ចាប់​បដិសន្ធិកាយទៀត រមែងរួចស្រឡះ ចាកជាតិ ជរា មរណៈ សេចក្តីសោក សេចក្តី​ខ្សឹកខ្សួល សេចក្តីលំបាកកាយ សេចក្តីលំបាកចិត្ត សេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត តថាគត​ពោល​ថា បណ្ឌិតនោះ រមែងរួច​ស្រឡះ ចាកវដ្តទុក្ខបាន។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ការប្រព្រឹត្ត​មគ្គព្រហ្មចរិយៈណា នេះឯង ជាសេចក្តី​វិសេស នេះឯង ជាសេចក្តីអធិប្បាយ នេះឯងជា​សេចក្តី​ផ្សេងគ្នា នៃបណ្ឌិត និងពាល។ ចប់សូត្រទី៩។

[៦០] ទ្រង់គង់នៅទៀបក្រុងសាវត្ថី… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតនឹង​សំដែង​នូវ​បដិច្ចសមុប្បាទធម៌ផង [ការកើតឡើងនៃហេតុ ព្រោះអាស្រ័យគ្នា ក្នុងទីនេះ សំដៅយក​បច្ច័យ មានអវិជ្ជាជាដើម។] នូវបដិច្ចសមុប្បន្នធម៌ [សភាវធម៌ ដែល​កើតឡើង​ហើយ ព្រោះ​អាស្រ័យ​បច្ច័យ។] ផង ដល់អ្នកទាំងឡាយ ចូរអ្នក​ទាំងឡាយ ប្រុងស្តាប់នូវ​សេចក្តីនោះ ចូរយកចិត្តទុកដាក់ ដោយប្រពៃចុះ តថាគត នឹងសំដែងប្រាប់។ ភិក្ខុទាំងនោះ ទទួល​ព្រះពុទ្ធដីកាព្រះមានព្រះភាគថា ព្រះករុណា ព្រះអង្គ។

[៦១] ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់ ដូច្នេះថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះបដិច្ចសមុប្បាទធម៌ តើដូចម្តេច ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ជរា មរណៈកើតមាន ព្រោះជាតិ​ជាបច្ច័យ ព្រះតថាគត កើតឡើងក្តី ព្រះតថាគត មិនទាន់​កើតឡើងក្តី ធាតុ [សភាពនៃ​ធម៌ ដែលជាតួបច្ច័យ ហៅថា ធាតុ។] នោះ ធម្មដ្ឋិតិ [ធម៌កើតឡើងអំពីបច្ច័យ អាស្រ័យគ្នា ហើយឋិតនៅ ហៅថា ធម្មដ្ឋិតិ។] នោះ ធម្មនិយាម [បច្ច័យដែលកំណត់នូវធម៌ ហៅថា ធម្មនិយាម។] នោះ ឥទប្បច្ច័យ [បច្ច័យនៃធម៌ មានជរាមរណៈ ជាដើមនេះ ហៅថា ឥទប្បច្ច័យ។] នោះ តែង​ឋិតនៅជាធម្មតា តថាគត ត្រាស់ដឹង យល់ច្បាស់នូវបច្ច័យនោះ លុះត្រាស់ដឹង យល់​ច្បាស់ហើយ ទើបប្រាប់​សំដែង ពន្យល់ តែងតាំង បើកបង្ហាញ ចែករលែក ធ្វើឲ្យរាក់ ហើយប្រាប់ថែមថា អ្នកទាំងឡាយ ចូរមើលចុះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ជរាមរណៈ​កើត​មាន ព្រោះជាតិជាបច្ច័យ។បេ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ជាតិ​កើតមាន ព្រោះភពជាបច្ច័យ… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភពកើត​មាន ព្រោះឧបាទានជាបច្ច័យ… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ឧបាទាន​​កើតមាន ព្រោះតណ្ហា​ជាបច្ច័យ… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តណ្ហាកើតមាន ព្រោះ​វេទនា​ជាបច្ច័យ… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ វេទនាកើតមាន ព្រោះផស្សៈជាបច្ច័យ… ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ ផស្សៈ​កើតមាន ព្រោះសឡាយតនៈជាបច្ច័យ… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សឡាយតនៈ​​កើតមាន ព្រោះនាមរូបជាបច្ច័យ… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នាមរូបកើតមាន ព្រោះ​វិញ្ញាណជាបច្ច័យ… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ វិញ្ញាណកើតមាន ព្រោះសង្ខារជាបច្ច័យ… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សង្ខារទាំងឡាយកើតមាន ព្រោះអវិជ្ជាជាបច្ច័យ ព្រះតថាគត​កើត​ឡើងក្តី ព្រះតថាគត​មិន​ទាន់កើតឡើងក្តី ធាតុនោះ ធម្មដ្ឋិតិនោះ ធម្មនិយាមនោះ ឥទប្បច្ច័យ​នោះ តែង​ឋិត​នៅជាធម្មតា តថាគត ត្រាស់ដឹង យល់ច្បាស់ នូវបច្ច័យនោះ លុះត្រាស់ដឹង យល់ច្បាស់ហើយ ទើបប្រាប់​ សំដែង ពន្យល់ តែងតាំង បើកបង្ហាញ ចែករំលែក ធ្វើឲ្យរាក់ ហើយប្រាប់ថែមថា អ្នកទាំងឡាយ ចូរមើលចុះ។ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ សង្ខារទាំងឡាយ កើតមាន ព្រោះអវិជ្ជាជាបច្ច័យ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ធម្មជាត​ណា ជារបស់ពិត ទៀតទាត់ មិនប្រែប្រួល មានសភាវៈនេះជាបច្ច័យ ក្នុងធម៌នោះ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ នេះហៅថា បដិច្ចសមុប្បាទធម៌ ដោយប្រការដូច្នេះឯង។

[៦២] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះបដិច្ចសមុប្បន្នធម៌ទាំងឡាយ តើដូចម្តេច ម្នាលភិក្ខុទាំង​ឡាយ ជរាមរណៈ មិនទៀង ជាធម្មជាតដែលបច្ច័យប្រជុំតាក់តែង កើត​ព្រោះ​អាស្រ័យ​បច្ច័យ ជាធម្មជាតតែងអស់ជាធម្មតា សូន្យជាធម្មតា វិនាសជាធម្មតា រលត់​ជាធម្មតា។ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ ជាតិ មិនទៀង ជាធម្មជាតិដែលបច្ច័យប្រជុំតាក់តែង កើត​ព្រោះ​អាស្រ័យ​បច្ច័យ ជាធម្មជាតិតែងអស់ជាធម្មតា សូន្យជាធម្មតា វិនាសជាធម្មតា រលត់​ជាធម្មតា។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភព មិនទៀង ជាសភាវៈដែលបច្ច័យប្រជុំតាក់តែង កើត​ព្រោះ​អាស្រ័យបច្ច័យ ជាសភាវៈតែងអស់ជាធម្មតា សូន្យជាធម្មតា វិនាសជាធម្មតា រលត់​ជាធម្មតា។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ឧបាទាន។បេ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តណ្ហា… ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ វេទនា… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ផស្សៈ… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សឡាយតនៈ… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នាមរូប… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ វិញ្ញាណ… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សង្ខារទាំងឡាយ… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អវិជ្ជា មិនទៀង ជាធម្មជាតិដែល​បច្ច័យប្រជុំ​តាក់តែង កើត​ព្រោះអាស្រ័យបច្ច័យ ជាធម្មជាតិ​តែងអស់ជាធម្មតា សូន្យជាធម្មតា វិនាស​ជា​ធម្មតា រលត់​ជាធម្មតា។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ធម៌ទាំងនេះហៅថា បដិច្ចសមុប្បន្នធម៌។

[៦៣] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលណា អរិយសាវ័កបានឃើញ នូវ​បដិច្ចសមុប្បាទធម៌​នេះ​ផង នូវបដិច្ចសមុប្បន្នធម៌នេះផង ដោយប្រពៃ ដោយប្រាជ្ញា ដ៏​ឧត្តម តាមពិត អរិយសាវ័ក​នោះ នឹងពិចារណារកទីបំផុតខាងដើម គឺខន្ធក្នុងអតីតកាលថា អាត្មាអញ បានកើតហើយ​ក្នុង​អតីតកាល​ដែរឬហ្ន៎ អាត្មាអញ មិនបានកើតក្នុងអតីតកាលទេឬហ្ន៎ អាត្មាអញបានកើត​ហើយ​ក្នុងអតីតកាល ដូចម្តេចហ្ន៎ អាត្មាអញ បានកើតហើយក្នុងអតីតកាល ដោយប្រការ​ដូចម្តេច​ហ្ន៎ អាត្មាអញកើតជាអ្វី ហើយបានកើតជាអ្វី ក្នុងអតីតកាលហ្ន៎ ដូច្នេះក្តី ពិចារណា​រកនូវ​ទីបំផុតខាងចុង គឺខន្ធ​ក្នុងអនាគតកាលថា អាត្មាអញ នឹងកើតក្នុង​អនាគត​កាល​ដែរឬហ្ន៎ អាត្មាអញ នឹងមិនកើតក្នុងអនាគតកាលទេឬហ្ន៎ អាត្មាអញ នឹងកើតក្នុង​អនាគត​កាល ដូចម្តេចហ្ន៎ អាត្មាអញ នឹងកើតក្នុងអនាគតកាល ដោយប្រការដូចម្តេចហ្ន៎ អាត្មាអញ នឹងកើតជាអ្វី ហើយកើតជាអ្វី ទៅក្នុងអនាគតកាលហ្ន៎ ដូច្នេះក្តី នឹងមានសេចក្តីងឿងឆ្ងល់ ចំពោះ​ខន្ធ​ខាងក្នុង (ខន្ធរបស់ខ្លួន) ក្នុងបច្ចុប្បន្នកាលឥឡូវនេះថា អាត្មាអញ មានដែរឬហ្ន៎ អាត្មាអញ មិនមានទេឬហ្ន៎ អាត្មាអញ មានដូចម្តេចហ្ន៎ អាត្មាអញ មានដោយប្រការ​ដូច​ម្តេច​ទៅហ្ន៎ សត្វនេះមកពីណាហ្ន៎ សត្វនោះនឹងទៅកើតក្នុងទីណាហ្ន៎ ដូច្នេះក្តី ហេតុនេះ រមែង​មិនមាន​ឡើយ ដំណើរនោះ តើព្រោះហេតុដូចម្តេច ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះថា ព្រះអរិយសាវ័កបានឃើញ នូវបដិច្ចសមុប្បាទធម៌នេះផង នូវបដិច្ចសមុប្បន្នធម៌នេះផង ដោយ​ប្រពៃ ដោយប្រាជ្ញាដ៏ឧត្តមតាមពិត។ ចប់សូត្រទី១០។

ចប់ អាហារវគ្គ ទី២។

បញ្ជីនៃអាហារវគ្គនោះ គឺ

និយាយអំពីអាហារ ១ អំពីមោលិយផគ្គុន ១ អំពីសមណៈ និងព្រាហ្មណ៍ ២លើក អំពីកច្ចានគោត្រ ១ អំពីធម្មកថិក ១ អំពីអចេលកស្សប ១ អំពីតិម្ពរុក្ខបរិព្វាជក ១ អំពី​ពាល និងបណ្ឌិត ១ អំពីបច្ច័យ ១ ត្រូវជា ១០។

ទសពលវគ្គ

[៦៤] ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅជិតក្រុងសាវត្ថី… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះតថាគត​ប្រកប​ដោយកម្លាំង ១០ផង ប្រកបដោយវេសារជ្ជធម៌ [សេចក្តីក្លៀវក្លា។] ៤ផង រមែង​ប្តេជ្ញា​នូវឋានៈដ៏ប្រសើរ បន្លឺនូវសីហនាទ ក្នុងពួកបរិស័ទ ញុំាងព្រហ្មចក្រឲ្យប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ថា រូប​ដូច្នេះ ហេតុជាទីកើតឡើងនៃរូបដូច្នេះ សេចក្តីរលត់នៃរូបដូច្នេះ វេទនាដូច្នេះ ហេតុជា​ទី​កើត​ឡើងនៃវេទនា ដូច្នេះ សេចក្តីរលត់នៃវេទនាដូច្នេះ សញ្ញាដូច្នេះ ហេតុជាទី​កើតឡើង​នៃសញ្ញាដូច្នេះ សេចក្តីរលត់នៃសញ្ញាដូច្នេះ សង្ខារទាំងឡាយដូច្នេះ ហេតុជាទី​កើតឡើង នៃសង្ខារទាំងឡាយដូច្នេះ សេចក្តីរលត់នៃសង្ខារទាំងឡាយដូច្នេះ វិញ្ញាណដូច្នេះ ហេតុជា​ទីកើតឡើងនៃវិញ្ញាណដូច្នេះ សេចក្តីរលត់នៃវិញ្ញាណដូច្នេះ កាលបើធម្មជាតនេះមាន ធម្មជាត​នេះក៏មានដែរ ព្រោះការកើតឡើងនៃធម្មជាតនេះ ទើប​ធម្មជាតនេះកើតឡើងដែរ កាលបើធម្មជាតនេះមិនមាន ធម្មជាតនេះក៏មិនមានដែរ ព្រោះការរលត់ទៅនៃធម្មជាតនេះ ទើបធម្មជាតនេះរលត់ទៅដែរ គឺថា សង្ខារទាំងឡាយ​កើតមាន ព្រោះអវិជ្ជាជាបច្ច័យ វិញ្ញាណ​កើតមាន ព្រោះសង្ឃារជាបច្ច័យ។បេ។ ការកើត​ឡើងព្រម នៃកងទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ រមែងមានយ៉ាងនេះ។ ការរលត់នៃសង្ខារ ព្រោះការវិនាស និងការរលត់មិនសេសសល់ នៃអវិជ្ជា ការរលត់នៃវិញ្ញាណ ព្រោះ​ការរលត់នៃសង្ខារ។បេ។ ការរលត់នៃកងទុក្ខ​ទាំងអស់​នុ៎ះ រមែងមានយ៉ាងនេះ។ ចប់ សូត្រទី១។

[៦៥] ទ្រង់គង់នៅជិតក្រុងសាវត្ថី… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះតថាគត ប្រកប​ដោយ​កម្លាំង ១០ផង ប្រកបដោយវេសារជ្ជធម៌៤ផង រមែងប្តេជ្ញានូវឋានៈប្រសើរ បន្លឺនូវសីហនាទ ក្នុងពួកបរិស័ទ ញុំាងព្រហ្មចក្រឲ្យប្រព្រឹត្តទៅថា រូបដូច្នេះ ហេតុជាទីកើតឡើងនៃរូប ដូច្នេះ សេចក្តីរលត់នៃរូបដូច្នេះ វេទនាដូច្នេះ ហេតុជាទីកើតឡើងនៃវេទនា ដូច្នេះ សេចក្តីរលត់​នៃវេទនា ដូច្នេះ សញ្ញាដូច្នេះ ហេតុជាទីកើតឡើងនៃសញ្ញា ដូច្នេះ សេចក្តីរលត់នៃ​សញ្ញា​ដូច្នេះ សង្ខារទាំងឡាយដូច្នេះ ហេតុជាទីកើតឡើងនៃសង្ខារទាំង​ឡាយ ដូច្នេះ សេចក្តី​រលត់​នៃ​សង្ខារទាំងឡាយដូច្នេះ វិញ្ញាណដូច្នេះ ហេតុជាទីកើតឡើងនៃវិញ្ញាណ ដូច្នេះ សេចក្តីរលត់នៃវិញ្ញាណដូច្នេះ កាលបើធម្មជាត​នេះមាន ធម្មជាតនេះក៏មានដែរ ព្រោះការ​កើត​ឡើងនៃធម្មជាតនេះ ទើបធម្មជាតនេះ​កើតឡើងដែរ កាលបើធម្មជាតនេះមិនមាន ធម្មជាត​នេះក៏មិនមានដែរ ព្រោះការរលត់​នៃធម្មជាតនេះ ទើបធម្មជាតនេះរលត់ដែរ គឺថា សង្ខារទាំងឡាយកើតមាន ព្រោះ​អវិជ្ជា​ជាបច្ច័យ វិញ្ញាណកើតមាន ព្រោះ​សង្ខារជាបច្ច័យ។បេ។ ការកើតឡើងព្រម នៃកងទុក្ខ​ទាំងអស់នុ៎ះ រមែង​មានយ៉ាងនេះ។ ការរលត់នៃសង្ខារ ព្រោះការវិនាស និងការរលត់​មិនសេសសល់នៃអវិជ្ជា ការរលត់នៃវិញ្ញា ព្រោះការរលត់​នៃ​សង្ខារ។បេ។ ការរលត់​នៃ​កងទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ រមែងមានយ៉ាងនេះ។

[៦៦] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ធម៌ដែលតថាគតសំដែងហើយ ដោយប្រពៃ តថាគត បានបើក បានប្រកាស ឲ្យងាយ ដូចជាបុរសគ្មានកំណាត់សំពត់ បិទបាំងកាយ យ៉ាងនេះ។ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ កាលបើធម៌ ដែល​តថាគតសំដែងហើយដោយប្រពៃ តថាគត បានបើក បាន​ប្រកាស ឲ្យងាយ ដូចជាបុរសគ្មានកំណាត់សំពត់ បិទបាំងកាយ យ៉ាងនេះ កុលបុត្ត ដែល​បួសហើយព្រោះសទ្ធា គួរតែប្រារព្ធ នូវសេចក្តីព្យាយាម (ប្រកបដោយអង្គ​៤) ថា ស្បែក១ សរសៃ១ ឆ្អឹង១ ចូរសល់នៅចុះ ឯសាច់ឈាមក្នុងសរីរៈ ចូររីងស្ងួតទៅចុះ គុណជាតណា ដែលបុគ្គលគប្បីដល់ដោយកម្លាំងរបស់បុរស ដោយសេចក្តីព្យាយាម របស់​បុរស ដោយ​សេចក្តីប្រឹងប្រែង របស់បុរស បើមិនទាន់ដល់នូវគុណជាត​នោះទេ នឹង​មិនបញ្ឈប់ នូវ​សេចក្តី​ព្យាយាម របស់បុរសឡើយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គលខ្ជិល​ច្រអូស រមែង​ច្រឡូក​ច្រឡំ​ដោយអកុសលធម៌ដ៏លាមក នៅជាទុក្ខ ថែមទាំងញុំាងប្រយោជន៍នៃខ្លួន ដ៏ធំ ឲ្យ​សាបសូន្យ​ទៅ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចំណែក​បុគ្គល ដែលមានព្យាយាមតឹងរឹង រមែង​ស្ងប់ស្ងាត់ ចាកអកុសលធម៌ដ៏លាមក នៅជាសុខ ថែមទាំងញុំាងប្រយោជន៍នៃខ្លួនដ៏ធំ ឲ្យ​បរិបូណ៌។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ការដល់នូវគុណ​វិសេសដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ [សំដៅយក​ព្រះអរហត្ត​ផល។] ដោយឥន្ទ្រិយដ៏ថោកទាប [សំដៅយក​ឥន្ទ្រិយទាំង៥ មានសទ្ធាជាដើម។] រមែង​មិនមានទេ ការដល់នូវគុណវិសេសដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ដោយ​ឥន្ទ្រិយដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់ ទើបមាន។ ម្នាល​ភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រហ្មចរិយៈនេះ ជាធម្មជាតជ្រះថ្លា គួរក្រេបផឹក ព្រោះព្រះសាស្តា មាននៅ​ចំពោះមុខ។

[៦៧] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះហេតុនោះ អ្នកទាំងឡាយ ចូរប្រារព្ធនូវសេចក្តី​ព្យាយាម ដើម្បីការដល់នូវគុណធម៌ ដែលមិនទាន់បានដល់ ដើម្បីការត្រាស់ដឹងនូវ​គុណធម៌ ដែល​មិនទាន់បានត្រាស់ដឹង ដើម្បីការធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ នូវគុណធម៌ ដែលមិនទាន់​បានធ្វើ​ឲ្យ​ជាក់​ច្បាស់ ក្នុងសាសនានេះ ដោយគិតយ៉ាងនេះថា បព្វជ្ជារបស់​យើងទាំងឡាយនេះ មិន​មែន​វៀច មិនមែនឥតផលទេ រមែង​ប្រកបដោយ​ផល ប្រកដ​ដោយ​សេចក្តីចម្រើន ព្រោះ​ថា យើងទាំងឡាយ បរិភោគនូវចីវរ បិណ្ឌបាត សេនាសនៈ និង​គិលានប្បច្ចយ​ភេសជ្ជ​បរិក្ខារ របស់ជនទាំងឡាយណា ការបូជាទាំងនោះ ចំពោះ​យើងទាំងឡាយ របស់​ជន​ទាំង​នោះ នឹងមានផលច្រើន មានអានិសង្សច្រើន ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះហេតុនោះ អ្នកទាំងឡាយ គប្បីសិក្សាយ៉ាងនេះចុះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គល កាលឃើញ​ច្បាស់​នូវ​ប្រយោជន៍របស់ខ្លួន គួរតែញុំាង​កិច្ច​ទាំងពួង ឲ្យបរិបូណ៌ដោយសេចក្តីមិនប្រមាទ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គល កាលឃើញច្បាស់ នូវប្រយោជន៍របស់បុគ្គលដទៃ គួរតែញុំាង​កិច្ច​ទាំង​ពួង ឲ្យបរិបូណ៌ ដោយសេចក្តីមិនប្រមាទ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គល កាល​ឃើញ​ច្បាស់នូវប្រយោជន៍​ទាំងពីរ គួរតែញុំាង​កិច្ច​ទាំងពួង ឲ្យបរិបូណ៌ ដោយសេចក្តី​មិន​ប្រមាទ។ ចប់សូត្រទី២។

[៦៨] ទ្រង់គង់នៅជិតក្រុងសាវត្ថី … ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតពោលថា កិរិយា​អស់​ទៅ​នៃអាសវៈ ចំពោះតែបុគ្គល ដែលដឹងច្បាស់ ឃើញច្បាស់ មិនពោលចំពោះ​បុគ្គល ដែល​មិន​ដឹងច្បាស់ មិនឃើញច្បាស់ទេ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះបុគ្គលកាលដឹងអ្វី កាល​ឃើញ​អ្វី ទើបមានការអស់ទៅនៃអាសវៈ។ បុគ្គលដឹង ឃើញថា រូប ដូច្នេះ ហេតុជាទី​កើតឡើងនៃរូបដូច្នេះ សេចក្តីរលត់នៃរូបដូច្នេះ។បេ។ វេទនាដូច្នេះ។បេ។ សញ្ញាដូច្នេះ។បេ។ សង្ខារទាំងឡាយដូច្នេះ។បេ។ វិញ្ញាណដូច្នេះ ហេតុជាទី​កើតឡើងនៃវិញ្ញាណដូច្នេះ សេចក្តីរលត់នៃវិញ្ញាណដូច្នេះ។បេ។  ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គលកាលដឹងយ៉ាងនេះ កាល​ឃើញ​យ៉ាងនេះឯង ទើបមានការអស់ទៅនៃ​អាសវៈ។

[៦៩] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលធម៌ [បានដល់អរហត្តផល។] ជាគ្រឿងអស់ទៅនៃអាសវៈ កើតឡើងហើយ ខយញ្ញាណ [សេចក្តីដឹងក្នុងធម៌ ជាគ្រឿង​អស់ទៅនៃអាសវៈ បានដល់​បដិវេកញ្ញាណ។] ណា កើតឡើងដែរ តថាគតពោលថា ខយញ្ញាណ​នោះ ប្រកប​ដោយ​ហេតុ មិនពោលថា មិនមានហេតុទេ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះហេតុនៃ​ខយញ្ញាណ តើដូច​ម្តេច។ គប្បីឆ្លើយថា វិមុត្តិ គឺអរហត្តផល ជាហេតុ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតពោលថា វិមុត្តិ ប្រកបដោយហេតុ មិនពោលថា មិនមាន​ហេតុទេ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះហេតុ​នៃ​វិមុត្តិ តើដូចម្តេច។ គប្បីឆ្លើយថា វិរាគៈ គឺមគ្គ ជាហេតុ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគត​ពោល​ថា វិរាគៈ ប្រកបដោយហេតុ មិនពោលថា មិនមានហេតុទេ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះហេតុ​នៃវិរាគៈ តើដូចម្តេច។ គប្បីឆ្លើយថា និព្វិទាញាណ គឺពលវវិបស្សនា [បានដល់​ញាណទាំង ៤ គឺភយតូបដ្ឋានញ្ញាណ១ អាទីនវានុបស្សនាញាណ១ មុញ្ចិតុកាម្យតាញាណ ១ សង្ខារូបេក្ខាញាណ ១។] ជាហេតុ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតពោលថា និព្វិទា​ញាណ ប្រកបដោយហេតុ មិនពោលថា មិនមានហេតុទេ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះ​ហេតុនៃ​និព្វិទាញាណ តើដូចម្តេច។ គប្បីឆ្លើយថា យថាភូតញ្ញាណទស្សនៈ គឺ​តរុណ​វិបស្សនា [បានដល់ញាណទាំង ៤ គឺសង្ខារបរិច្ឆេទញ្ញាណ ១ កង្ខាវិតរណញ្ញាណ ១ សម្មសនញ្ញាណ ១ មគ្គាមគ្គញ្ញាណ ១ (អដ្ឋកថា)។] ជាហេតុ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគត​ពោលថា យថាភូតញ្ញាណទស្សនៈ ប្រកបដោយហេតុ មិនពោលថា មិន​មាន​ហេតុទេ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះហេតុនៃយថាភូតញ្ញាណទស្សនៈ តើដូចម្តេច។ គប្បី​ឆ្លើយ​ថា សមាធិ ជាហេតុ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតពោលថា សមាធិ​ប្រកប​ដោយ​ហេតុ មិនពោលថា មិនមាន​ហេតុទេ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះហេតុនៃសមាធិ តើដូច​ម្តេច។ គប្បីឆ្លើយថា សុខៈ ជាហេតុ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតពោលថា សុខៈ ប្រកប​ដោយហេតុ មិនពោលថា មិនមាន​ហេតុទេ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះហេតុនៃសុខៈ តើដូច​ម្តេច។ គប្បីឆ្លើយថា បស្សទ្ធិ ជាហេតុ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតពោលថា បស្សទ្ធិ ប្រកប​ដោយហេតុ មិនពោលថា មិនមាន​ហេតុទេ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះហេតុនៃ​បស្សទ្ធិ តើដូចម្តេច។ គប្បីឆ្លើយថា បីតិ ជាហេតុ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតពោលថា បីតិ ប្រកបដោយហេតុ មិនពោលថា មិនមាន​ហេតុទេ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះហេតុនៃ​បីតិ តើដូចម្តេច។ គប្បីឆ្លើយថា បាមុជ្ជៈ ជាហេតុ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតពោលថា បាមុជ្ជៈ ប្រកបដោយហេតុ មិនពោលថា មិនមាន​ហេតុទេ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះហេតុ​នៃ​បាមុជ្ជៈ តើដូចម្តេច។ គប្បីឆ្លើយថា សទ្ធា ជាហេតុ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគត​ពោល​ថា សទ្ធា ប្រកបដោយហេតុ មិនពោលថា មិនមាន​ហេតុទេ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះ​ហេតុនៃ​សទ្ធា តើដូចម្តេច។ គប្បីឆ្លើយថា ទុក្ខ ជាហេតុ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគត​ពោលថា ទុក្ខ ប្រកបដោយហេតុ មិនពោលថា មិនមាន​ហេតុទេ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះហេតុនៃទុក្ខ តើដូចម្តេច។ គប្បីឆ្លើយថា ជាតិ ជាហេតុ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគត​ពោលថា ជាតិ ប្រកបដោយហេតុ មិនពោលថា មិនមាន​ហេតុទេ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះហេតុនៃជាតិ តើដូចម្តេច។ គប្បីឆ្លើយថា ភព ជាហេតុ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគត​ពោលថា ភព ប្រកបដោយហេតុ មិនពោលថា មិនមាន​ហេតុទេ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះហេតុនៃភព តើដូចម្តេច។ គប្បីឆ្លើយថា ឧបាទាន ជាហេតុ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគត​ពោលថា ឧបាទាន ប្រកបដោយហេតុ មិនពោលថា មិនមាន​ហេតុទេ។ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ ចុះហេតុនៃឧបាទាន តើដូចម្តេច។ គប្បីឆ្លើយថា តណ្ហា ជាហេតុ។ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ តថាគតពោលថា តណ្ហា ប្រកបដោយហេតុ មិនពោលថា មិនមាន​ហេតុទេ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះហេតុនៃតណ្ហា តើដូចម្តេច។ គប្បីឆ្លើយថា វេទនា ជាហេតុ។បេ។ គប្បីឆ្លើយថា ផស្សៈ ជាហេតុ… គប្បីឆ្លើយថា សឡាយតនៈ ជាហេតុ… គប្បីឆ្លើយថា នាមរូប ជាហេតុ… គប្បីឆ្លើយថា វិញ្ញាណ ជាហេតុ… គប្បីឆ្លើយថា សង្ខារទាំងឡាយ ជាហេតុ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតពោលថា សង្ខារទាំងឡាយ ប្រកបដោយហេតុ មិនពោលថា មិនមាន​ហេតុទេ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះហេតុនៃសង្ខារទាំងឡាយ តើដូច​ម្តេច។ គប្បីឆ្លើយថា អវិជ្ជា ជាហេតុ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សេចក្តីរួបរួមដូច្នេះ សង្ខារ​ទាំង​ឡាយ មាន​អវិជ្ជាជាហេតុ វិញ្ញាណ មានសង្ខារជាហេតុ នាមរូប មានវិញ្ញាណជាហេតុ សឡាយតនៈ មាននាមរូបជាហេតុ ផស្សៈ មានសឡាយតនៈជាហេតុ វេទនា មានផស្សៈ​ជា​ហេតុ តណ្ហា មាន​វេទនាជាហេតុ ឧបាទាន មានតណ្ហាជាហេតុ ភព មាន​ឧបាទាន​ជា​ហេតុ ជាតិ មានភពជាហេតុ ទុក្ខ មានជាតិជាហេតុ សទ្ធា មានទុក្ខជាហេតុ បាមុជ្ជៈ មាន​សទ្ធា​ជាហេតុ បីតិ មានបាមុជ្ជៈជាហេតុ បស្សទ្ធិ មានបីតិជាហេតុ សុខៈ មានបស្សទ្ធិ​ជា​ហេតុ សមាធិ មានសុខៈជាហេតុ យថាភូតញ្ញាណទស្សនៈ មានសមាធិជាហេតុ និព្វិទា​ញាណ មានយថាភូតញ្ញាណទស្សនៈជាហេតុ វិរាគៈ មាននិព្វិទាញាណជាហេតុ វិមុត្តិ មានវិរាគៈ​ជាហេតុ ខយញ្ញាណ មានវិមុត្តិជាហេតុ។

[៧០] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដូចទឹកភ្លៀងមានគ្រាប់ដ៏ថ្លោស បង្អុរចុះលើភ្នំ កាលទឹក​នោះ ហូរទៅកាន់ទីទាប រមែងញុំាងជ្រោះភ្នំ ក្រហែង និងប្រឡាយទឹកឲ្យពេញ កាលបើជ្រោះភ្នំ ក្រហែង និងប្រឡាយទឹកពេញហើយ រមែងញុំាងត្រពាំងតូចឲ្យពេញ កាលបើត្រពាំងតូច​ពេញ​ហើយ រមែងញុំាងបឹងឲ្យពេញ កាលបើបឹងពេញហើយ រមែងញុំាងស្ទឹងឲ្យពេញ កាល​បើស្ទឹងពេញហើយ រមែងញុំាងទន្លេឲ្យពេញ កាលបើទន្លេពេញហើយ រមែងញុំាង​មហាសមុទ្រ​ឲ្យពេញ យ៉ាងណាមិញ  ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សង្ខារទាំងឡាយ មានអវិជ្ជា​ជា​ហេតុ វិញ្ញាណ មានសង្ខារជាហេតុ នាមរូប មានវិញ្ញាណជាហេតុ សឡាយតនៈ មាន​នាមរូប​ជាហេតុ ផស្សៈ មានសឡាយតនៈ​ជាហេតុ វេទនា មានផស្សៈជាហេតុ តណ្ហា​មាន​វេទនាជាហេតុ ឧបាទាន មានតណ្ហាជាហេតុ ភព មានឧបាទានជាហេតុ ជាតិមាន​ភពជា​ហេតុ ទុក្ខ មានជាតិជាហេតុ សទ្ធាមានទុក្ខជាហេតុ បាមុជ្ជៈ មានសទ្ធាជាហេតុ បីតិ មាន​បាមុជ្ជៈ​​ជាហេតុ បស្សទ្ធិ មានបីតិជាហេតុ សុខៈ មានបស្សទ្ធិជាហេតុ សមាធិ មានសុខៈ​ជា​ហេតុ យថាភូតញ្ញាណទស្សនៈ មានសមាធិជាហេតុ និព្វិទាញាណ មាន​យថាភូតញ្ញាណ​ទស្សនៈ​​ជាហេតុ វិរាគៈ មាននិព្វិទាញាណជាហេតុ វិមុត្តិ មានវិរាគៈជាហេតុ ខយញ្ញាណ មាន​វិមុត្តិជាហេតុ។ ចប់សូត្រទី៣។

[៧១] ទ្រង់គង់នៅក្នុងវត្តវេឡុវ័ន ជិតក្រុងរាជគ្រឹះ… គ្រានោះ ព្រះសារីបុត្តមានអាយុ ស្លៀក​ស្បង់​​ប្រដាប់បាត្រ និងចីវរ ក្នុងបុព្វណ្ហសម័យ ចូល​ទៅ​កាន់ក្រុងរាជគ្រឹះ ដើម្បី​បិណ្ឌបាត។ លំដាប់​​នោះ ព្រះសារីបុត្តមានអាយុ​មានសេចក្តីត្រិះរិះ​ដូច្នេះថា ការ​ត្រាច់​​ទៅ​​ដើម្បី​​បិណ្ឌបាត ក្នុង​ក្រុងរាជគ្រឹះ នៅព្រឹក​ពេកណាស់ បើដូច្នោះ គួរតែ​អាត្មាអញ ចូល​ទៅ​​កាន់​​អារាម​​​នៃ​ពួកអន្យតិរ្ថិយបរិព្វាជក [អ្នកបួសមានលទ្ធិដទៃ។] សិន។ លំដាប់នោះ ព្រះ​សារីបុត្ត​មានអាយុ ចូលទៅកាន់អារាម នៃពួកអន្យតិរ្ថិយ​បរិព្វាជក លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ធ្វើសេចក្តីរីករាយ ជាមួយនឹងអន្យតិរ្ថិយបរិព្វាជក​ទាំងនោះ លុះបញ្ចប់ពាក្យដែលគួរ​រីករាយ និងពាក្យដែលគួររឭកហើយ ក៏គង់ក្នុងទី​សមគួរ។

[៧២] លុះព្រះសារីបុត្តមានអាយុ គង់ក្នុងទីសមគួរហើយ អន្យតិរ្ថិយបរិព្វាជក​ទាំងនោះ ក៏ពោលពាក្យដូច្នេះថា ម្នាលសារីបុត្តមានអាយុ មានសមណព្រាហ្មណ៍​ពួកមួយ ជាកម្មវាទ បញ្ញត្តថា ទុក្ខ គឺបុគ្គលធ្វើដោយខ្លួនឯង។ ម្នាលសារីបុត្តមានអាយុ មានសមណព្រាហ្មណ៍​ពួក​មួយ ជាកម្មវាទ បញ្ញត្តថា ទុក្ខ គឺបុគ្គលដទៃធ្វើឲ្យ។ ម្នាលសារីបុត្តមានអាយុ មាន​សមណ​ព្រាហ្មណ៍ពួកមួយ ជាកម្មវាទ បញ្ញត្តថា ទុក្ខ គឺបុគ្គលធ្វើដោយខ្លួនឯងផង បុគ្គល​ដទៃធ្វើឲ្យផង។ ម្នាលសារីបុត្តមានអាយុ មានសមណព្រាហ្មណ៍ពួកមួយ ជាកម្មវាទ បញ្ញត្ត​ថា ទុក្ខ មិនមែនជាអំពើរបស់ខ្លួន មិនមែន​ជាអំពើរបស់បុគ្គលដទៃ គឺកើតឡើង​ដោយមិន​អាស្រ័យ​ហេតុ។ ម្នាលសារីបុត្តមានអាយុ បណ្ហាហេតុទាំង៤នេះ ព្រះសមណគោតម បាន​ពោល​ដូចម្តេច បានប្រាប់ដូចម្តេច ចុះកាលយើងទាំងឡាយ ព្យាករដូចម្តេច ទើបឈ្មោះថា ជាអ្នកពោល​តាមពាក្យដែលព្រះសមណគោតមពោលហើយផង ឈ្មោះថា មិនពោល​បង្កាច់​​ព្រះសមណគោតម ដោយពាក្យមិនពិតផង ឈ្មោះថា ព្យាករ​នូវធម៌ដ៏​សមគួរ​ដល់​ធម៌​ផង ទាំងលំអានពាក្យបន្តិចបន្តួច ដែលប្រកបដោយធម៌ហើយ ក៏មិនមកកាន់ឋានៈ ដែល​បណ្ឌិតគួរតិះដៀលផង។

[៧៣] ព្រះសារីបុត្តពោលថា ម្នាលអាវុសោ សេចក្តីទុក្ខ ព្រះមានព្រះភាគ បាន​ពោល​ហើយ​ថា កើតឡើងព្រោះអាស្រ័យហេតុ តើអាស្រ័យហេតុដូចម្តេច គឺ​អាស្រ័យ​ផស្សៈ កាល​បើ​បុគ្គលពោលដូច្នេះ ឈ្មោះថា ពោលតាមពាក្យដែលព្រះមានព្រះភាគ បានពោល​ហើយ​ផង មិនពោលបង្កាច់ព្រះមានព្រះភាគ ដោយពាក្យមិនពិតផង ព្យាករ​នូវធម៌ដ៏​សមគួរ​ដល់ធម៌ផង ទាំងលំអានពាក្យបន្តិចបន្តួច ដែលប្រកបដោយធម៌​ហើយ ក៏​មិនមក​កាន់ឋានៈ ដែលបណ្ឌិតគួរតិះដៀលផង។ ម្នាលអាវុសោ បណ្តាវាទៈទាំង៤​នោះ ពួក​សមណ​ព្រាហ្មណ៍ណា ជាកម្មវាទ បញ្ញត្តថា ទុក្ខ គឺបុគ្គលធ្វើដោយខ្លួនឯង តែសេចក្តី​ទុក្ខ​នោះ កើតឡើង ព្រោះផស្សៈជាបច្ច័យ។ ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ណា។បេ។ ពួក​សមណ​ព្រាហ្មណ៍​ណា។បេ។ ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ណា ជាកម្មវាទ បញ្ញត្តថា ទុក្ខ មិនមែន​ជាអំពើ​របស់ខ្លួន មិនមែនជាអំពើរបស់បុគ្គលដទៃ គឺកើតឡើងដោយមិន​អាស្រ័យហេតុ តែ​សេចក្តី​ទុក្ខនោះកើតឡើង ព្រោះផស្សៈជាបច្ច័យ។ ម្នាលអាវុសោ បណ្តា​វាទៈទាំង៤នោះ ពួក​​សមណព្រាហ្មណ៍ណា ជាកម្មវាទ បញ្ញត្តថា ទុក្ខ គឺបុគ្គល​ធ្វើដោយ​ខ្លួនឯង សមណ​ព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះឯង ទទួលទុក្ខក្រៅអំពីផស្សៈ ពាក្យដូច្នេះនេះ មិន​សមហេតុឡើយ។ ពួកសមណ​ព្រាហ្មណ៍ណា ជាកម្មវាទ បញ្ញត្តថា ទុក្ខ គឺបុគ្គល​ដទៃធ្វើឲ្យ សមណព្រាហ្មណ៍​ទាំង​នោះឯង ទទួលទុក្ខក្រៅអំពីផស្សៈ ពាក្យដូច្នេះនេះ មិន​សមហេតុឡើយ។ ពួក​សមណ​ព្រាហ្មណ៍ណា ជាកម្មវាទ បញ្ញត្តថា ទុក្ខ គឺបុគ្គល​ធ្វើដោយ​ខ្លួនឯងផង បុគ្គល​ដទៃធ្វើឲ្យផង សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះឯង ទទួលទុក្ខ​ក្រៅអំពីផស្សៈ ពាក្យដូច្នេះនេះ មិន​សមហេតុឡើយ។ ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ណា ជាកម្មវាទ បញ្ញត្តថា ទុក្ខ មិនមែន​ជាអំពើ​របស់ខ្លួន មិនមែនជាអំពើរបស់​បុគ្គលដទៃ គឺកើតឡើងដោយមិនអាស្រ័យហេតុ សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះឯង ទទួលទុក្ខក្រៅអំពីផស្សៈ ពាក្យដូច្នេះនេះ មិន​សមហេតុ​ឡើយ។

[៧៤] ព្រះអានន្ទមានអាយុ បានឮនូវការចរចា ដោយពាក្យនេះ របស់ព្រះសារីបុត្ត​មាន​អាយុ ជាមួយនឹងអន្យតិរ្ថិយបរិព្វាជកទាំងនោះហើយ។ ទើបព្រះអានន្ទមានអាយុ ត្រាច់ទៅ​បិណ្ឌបាត ក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ លុះត្រឡប់មកអំពីបិណ្ឌបាត ក្នុងបច្ឆាភត្តកាល ចូល​ទៅគាល់​ព្រះមានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ក្រាបថ្វាយបង្គំ​ព្រះមានព្រះភាគ រួច​គង់ក្នុង​ទី​សមគួរ។ លុះព្រះអានន្ទមានអាយុ គង់ក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូលនូវ​ការចរចា ដោយ​ពាក្យទាំងអស់នោះ របស់ព្រះសារីបុត្ត​មានអាយុ ជាមួយនឹងអន្យតិរ្ថិយ​បរិព្វាជក​ទាំង​នោះ ចំពោះព្រះមានព្រះភាគ។

[៧៥] ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា ម្នាលអានន្ទ ប្រពៃហើយ ប្រពៃហើយ តាមដែល​សារីបុត្ត​ព្យាករ​ហើយនោះ ឈ្មោះថា ព្យាករដោយប្រពៃ។ ម្នាលអានន្ទ សេចក្តីទុក្ខ ដែល​តថាគត​បានពោលហើយថា កើតឡើងព្រោះអាស្រ័យហេតុ តើអាស្រ័យហេតុដូចម្តេច គឺ​អាស្រ័យ​ផស្សៈ កាលបើបុគ្គលពោលដូច្នេះ ឈ្មោះថា ពោលតាមពាក្យដែលតថាគត​ពោល​ហើយ​ផង មិនពោលបង្កាច់តថាគត ដោយពាក្យមិនពិតផង ព្យាករនូវធម៌ដ៏​សមគួរ​ដល់ធម៌ផង ទាំង​លំអានពាក្យបន្តិចបន្តួច ដែលប្រកបដោយធម៌ហើយ ក៏​មិនមកកាន់​ឋានៈ ដែល​បណ្ឌិត​គួរតិះដៀលផង។ ម្នាលអានន្ទ បណ្តាវាទៈទាំង៤នោះ ពួក​សមណ​ព្រាហ្មណ៍ណា ជាកម្មវាទ បញ្ញត្តថា ទុក្ខ គឺបុគ្គលធ្វើដោយខ្លួនឯង តែទុក្ខនោះកើតឡើង ព្រោះផស្សៈ​ជា​បច្ច័យ។ ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ណា។បេ។ ពួកសមណព្រាហ្មណ៍​ណា។បេ។ ពួកសមណ​ព្រាហ្មណ៍​ណា  ជាកម្មវាទ បញ្ញត្តថា ទុក្ខ មិនមែនជាអំពើរបស់ខ្លួន មិនមែនជាអំពើ​របស់​បុគ្គល​ដទៃ គឺ​កើតឡើង​ដោយ​មិនអាស្រ័យហេតុ តែទុក្ខនោះកើតឡើង ព្រោះផស្សៈជា​បច្ច័យ។ ម្នាលអានន្ទ បណ្តាវាទៈទាំង៤នោះ ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ណា ជាកម្មវាទ បញ្ញត្តថា ទុក្ខ គឺបុគ្គលធ្វើដោយខ្លួនឯង សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះឯង ទទួលទុក្ខក្រៅ​អំពី​ផស្សៈ ពាក្យដូច្នេះនេះ មិនសមហេតុឡើយ។ ពួកសមណព្រាហ្មណ៍​ណា។បេ។ ពួក​សមណព្រាហ្មណ៍ណា។បេ។ ពួកសមណព្រាហ្មណ៍​ណា ជាកម្មវាទ បញ្ញត្តថា ទុក្ខ មិន​មែនជា​អំពើរបស់ខ្លួន មិនមែនជាអំពើរបស់បុគ្គលដទៃ គឺ​កើតឡើង​ដោយ​មិនអាស្រ័យ​ហេតុ សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះឯង ទទួលទុក្ខក្រៅអំពីផស្សៈ ពាក្យដូច្នេះនេះ មិនសម​ហេតុ​ឡើយ។

[៧៦] ម្នាលអានន្ទ សម័យមួយ តថាគតនៅក្នុងវត្តវេឡុវ័ន កលន្ទកនិវាបស្ថាន ជិត​ក្រុង​រាជគ្រឹះ​នោះឯង។ ម្នាលអានន្ទ គ្រានោះ តថាគតស្លៀកស្បង់ ប្រដាប់បាត្រ និងចីវរ ក្នុង​បុព្វណ្ហសម័យ ចូលទៅកាន់ក្រុងរាជគ្រឹះ ដើម្បីបិណ្ឌបាត។ ម្នាលអានន្ទ តថាគតនោះ មានសេចក្តីត្រិះរិះ ដូច្នេះថា ការត្រាច់ទៅដើម្បីបិណ្ឌបាត ក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះនៅព្រឹកពេក​ណាស់ បើដូច្នោះ គួរតែអាត្មាអញ ចូលទៅកាន់អារាមនៃពួកអន្យតិរ្ថិយបរិព្វាជកសិន។ ម្នាល​អានន្ទ លំដាប់នោះ តថាគតចូលទៅកាន់អារាម នៃពួកអន្យតិរ្ថិយបរិព្វាជក លុះ​ចូលទៅដល់ហើយ ក៏ធ្វើសេចក្តីរីករាយ ជាមួយនឹងអន្យតិរ្ថិយបរិព្វាជកទាំងនោះ លុះ​បញ្ចប់​ពាក្យដែលគួររីករាយ និងពាក្យគួរ​រឭកហើយ ក៏អង្គុយក្នុងទីសមគួរ។ ម្នាល​អានន្ទ លុះតថាគតអង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ អន្យតិរ្ថិយបរិព្វាជកទាំងនោះ ក៏ពោលពាក្យ​ដូច្នេះ​ថា បពិត្រព្រះគោតមមានអាយុ មានសមណព្រាហ្មណ៍ពួកមួយ ជាកម្មវាទ បញ្ញត្តថា ទុក្ខ គឺបុគ្គលធ្វើដោយខ្លួនឯង បពិត្រ​ព្រះគោតមមានអាយុ មានសមណព្រាហ្មណ៍ពួកមួយ ជាកម្មវាទ បញ្ញត្តថា ទុក្ខ គឺបុគ្គលដទៃធ្វើឲ្យ បពិត្រ​ព្រះគោតមមានអាយុ មាន​សមណ​ព្រាហ្មណ៍ពួកមួយ ជាកម្មវាទ បញ្ញត្តថា ទុក្ខ គឺបុគ្គលធ្វើដោយខ្លួនឯងផង បុគ្គលដទៃ​ធ្វើឲ្យផង បពិត្រ​ព្រះគោតមមានអាយុ មានសមណព្រាហ្មណ៍ពួកមួយ ជាកម្មវាទ បញ្ញត្ត​ថា ទុក្ខ មិនមែន​ជាអំពើរបស់ខ្លួន មិនមែនជា​អំពើរបស់បុគ្គលដទៃ គឺកើតឡើង​ដោយមិន​អាស្រ័យ​ហេតុ។ ចុះព្រះគោតមមានអាយុ ពោលដូចម្តេច ប្រាប់ដូចម្តេច ដល់យើង​ទាំង​ឡាយ ក្នុងហេតុ​ទាំង៤នេះ យើងទាំងឡាយ កាលព្យាករដូចម្តេច ទើបឈ្មោះថា ពោល​តាម​ពាក្យ​ដែល​ព្រះគោតមមានអាយុពោលហើយផង ឈ្មោះថា មិនពោលបង្កាច់​ព្រះគោតម​​មានអាយុ ដោយពាក្យមិនពិតផង ឈ្មោះថា ព្យាករនូវធម៌ ដ៏សមគួរ​ដល់​ធម៌ផង ទាំងលំអាន​ពាក្យ​បន្តិចបន្តួច ដែលប្រកបដោយធម៌ហើយ ក៏មិនមកកាន់ឋានៈ ដែល​បណ្ឌិតគួរតិះដៀល​ផង។ ម្នាលអានន្ទ កាលបើអន្យតិរ្ថិយបរិព្វាជកទាំងនោះ ពោល​យ៉ាង​នេះហើយ តថាគត ក៏ពោលតបទៅនឹងអន្យតិរ្ថិយបរិព្វាជកទាំងនោះ ដូច្នេះថា ម្នាល​អាវុសោ​ទាំងឡាយ សេចក្តីទុក្ខ ដែលតថាគតបានពោលហើយថា កើតឡើង​ព្រោះ​អាស្រ័យ​ហេតុ តើ​អាស្រ័យ​ហេតុដូចម្តេច គឺអាស្រ័យផស្សៈ កាលបើបុគ្គលពោលដូច្នេះ ទើបឈ្មោះ​ថា ពោលតាម​ពាក្យដែលតថាគត បានពោលហើយផង មិនពោលបង្កាច់​តថាគត​ដោយពាក្យ​មិនពិតផង ព្យាករនូវធម៌ដ៏សមគួរដល់ធម៌ផង ទាំងលំអានពាក្យ​បន្តិច​បន្តួច ដែល​ប្រកបដោយធម៌ហើយ ក៏មិនមកកាន់ឋានៈ ដែលបណ្ឌិតគួរតិះដៀលផង។ ម្នាលអាវុសោ​ទាំងឡាយ បណ្តាវាទៈទាំង៤​នោះ ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ណា ជាកម្មវាទ បញ្ញត្តថា ទុក្ខ គឺបុគ្គលធ្វើដោយខ្លួនឯង តែទុក្ខនោះ កើតឡើង ព្រោះផស្សៈជាបច្ច័យ។ ពួក​សមណព្រាហ្មណ៍ណា។បេ។ ពួក​សមណព្រាហ្មណ៍ណា។បេ។ ពួកសមណព្រាហ្មណ៍​ណា ជាកម្មវាទ បញ្ញត្តថា ទុក្ខ មិនមែន​ជាអំពើរបស់ខ្លួន មិនមែនជាអំពើរបស់បុគ្គលដទៃ គឺកើតឡើងដោយមិន​អាស្រ័យហេតុ តែទុក្ខនោះកើតឡើង ព្រោះផស្សៈជាបច្ច័យ។ ម្នាល​អាវុសោទាំងឡាយ បណ្តា​វាទៈទាំង៤នោះ ពួក​សមណព្រាហ្មណ៍ណា ជាកម្មវាទ បញ្ញត្ត​ថា ទុក្ខ គឺបុគ្គល​ធ្វើដោយ​ខ្លួនឯង ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះឯង ទទួលទុក្ខក្រៅអំពី​ផស្សៈ ពាក្យដូច្នេះនេះ មិន​សមហេតុឡើយ។ ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ណា។បេ។ ពួក​សមណ​ព្រាហ្មណ៍ណា។បេ។ ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ណា ជាកម្មវាទ បញ្ញត្តថា ទុក្ខ មិន​មែន​ជាអំពើរបស់ខ្លួន មិនមែនជាអំពើរបស់​បុគ្គលដទៃ គឺកើតឡើងដោយមិនអាស្រ័យ​ហេតុ សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះឯង ទទួលទុក្ខក្រៅអំពីផស្សៈ ពាក្យដូច្នេះនេះ មិន​សម​ហេតុ​ឡើយ។

[៧៧] ព្រះអានន្ទក្រាបទូលថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន អស្ចារ្យណាស់ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ចំឡែកពេកណាស់ ព្រោះថា សេចក្តីទាំងពួង ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ពោលតែដោយ​បទ​មួយ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ឯសេចក្តីនុ៎ះ ប្រសិនបើ​ព្រះអង្គ ពោលដោយពិស្តារវិញ ប្រហែល​ជាជ្រាលជ្រៅ ទាំង​មានឱភាសជ្រាលជ្រៅណាស់។ ម្នាលអានន្ទ បើដូច្នោះ ចូរ​អ្នក​បំភ្លឺនូវសេចក្តីនោះ ក្នុងវាទៈទាំង៤នេះមកមើល។

[៧៨] បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ប្រសិនបើជនទាំងឡាយ សួរខ្ញុំព្រះអង្គយ៉ាងនេះថា ម្នាល​អានន្ទ​មានអាយុ ជរា និងមរណៈ មានអ្វីជាហេតុ មានអ្វីនាំឲ្យកើត មានអ្វីជា​កំណើត មាន​អ្វី​ជា​ប្រភព។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន កាលបើគេសួយ៉ាងនេះហើយ ខ្ញុំព្រះអង្គ គប្បី​ដោះស្រាយយ៉ាងនេះថា ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ជរា និងមរណៈ មានជាតិជាហេតុ មាន​ជាតិ​នាំឲ្យ​កើត មានជាតិជាកំណើត មានជាតិជាប្រភព។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន កាលបើ​គេ​សួយ៉ាងនេះ ខ្ញុំព្រះអង្គ គប្បីដោះស្រាយយ៉ាងនេះឯង។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ប្រសិន​បើ​ជនទាំងឡាយ សួរខ្ញុំព្រះអង្គយ៉ាងនេះថា ម្នាលអានន្ទ​មានអាយុ ចុះជាតិ មានអ្វីជាហេតុ មានអ្វីនាំ​ឲ្យកើត មានអ្វីជា​កំណើត មានអ្វីជាប្រភព។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន កាលបើគេ​សួយ៉ាង​នេះហើយ ខ្ញុំព្រះអង្គ គប្បីដោះស្រាយ​យ៉ាងនេះថា ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ជាតិ មានភព​ជាហេតុ មានភព​នាំឲ្យ​កើត មានភពជាកំណើត មានភពជាប្រភព។ បពិត្រ​ព្រះអង្គ​ដ៏ចំរើន កាលបើគេសួយ៉ាងនេះ ខ្ញុំព្រះអង្គ គប្បីដោះស្រាយយ៉ាងនេះឯង។ បពិត្រ​ព្រះអង្គដ៏ចំរើន ប្រសិនបើជនទាំងឡាយ សួរខ្ញុំព្រះអង្គយ៉ាងនេះថា ម្នាលអានន្ទមានអាយុ ចុះភព មានអ្វីជាហេតុ មានអ្វីនាំឲ្យកើត មានអ្វីជា​កំណើត មានអ្វីជាប្រភព។ បពិត្រ​ព្រះអង្គ​ដ៏ចំរើន កាលបើគេសួយ៉ាងនេះហើយ ខ្ញុំព្រះអង្គ គប្បីដោះស្រាយយ៉ាងនេះថា ម្នាលអាវុសោ​ទាំងឡាយ ភព មានឧបាទានជាហេតុ មានឧបាទាន​នាំឲ្យ​កើត មាន​ឧបាទាន​ជា​កំណើត មានឧបាទានជាប្រភព។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន កាលបើគេសួរ​យ៉ាង​នេះ ខ្ញុំព្រះអង្គ គប្បីដោះស្រាយយ៉ាងនេះឯង។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ប្រសិនបើជន​ទាំង​ឡាយ សួរខ្ញុំព្រះអង្គយ៉ាងនេះថា ម្នាលអានន្ទមានអាយុ ចុះឧបាទាន។បេ។ ម្នាលអានន្ទ​មាន​អាយុ ចុះតណ្ហា។បេ។ ម្នាលអានន្ទមានអាយុ ចុះវេទនា។បេ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ប្រសិនបើជនទាំងឡាយ សួរខ្ញុំព្រះអង្គយ៉ាងនេះថា ម្នាលអានន្ទមានអាយុ ចុះផស្សៈ មានអ្វីជាហេតុ មានអ្វីនាំឲ្យកើត មានអ្វីជា​កំណើត មានអ្វីជាប្រភព។ បពិត្រព្រះអង្គ​ដ៏​ចំរើន កាលបើគេសួយ៉ាងនេះហើយ ខ្ញុំព្រះអង្គ គប្បីដោះស្រាយយ៉ាងនេះថា ម្នាល​អាវុសោ​ទាំងឡាយ ផស្សៈ មានសឡាយតនៈជាហេតុ មានសឡាយតនៈ​នាំឲ្យ​កើត មាន​សឡាយតនៈជាកំណើត មានសឡាយតនៈជាប្រភព ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ការ​រលត់​នៃ​ផស្សៈ ព្រោះការវិនាស និងការរលត់មិនសេសសល់ នៃផស្សាយតនៈទាំង​៦ ការរលត់​នៃ​វេទនា ព្រោះការរលត់នៃផស្សៈ ការរលត់នៃតណ្ហា ព្រោះការរលត់នៃវេទនា ការរលត់​នៃ​ឧបាទាន ព្រោះការរលត់នៃតណ្ហា ការរលត់នៃភព ព្រោះការរលត់​នៃឧបាទាន ការ​រលត់​នៃជាតិ ព្រោះការរលត់នៃភព ជរា និងមរណៈ សេចក្តីសោក សេចក្តីខ្សឹកខ្សួល សេចក្តី​លំបាកកាយ សេចក្តីលំបាកចិត្ត និងសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ចិត្តទាំងឡាយ ក៏តែង​រលត់​​ទៅ ព្រោះការរលត់​នៃជាតិ។ ការរលត់នៃ​កងទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ រមែងមានយ៉ាងនេះ។ បពិត្រ​ព្រះអង្គដ៏ចំរើន កាលបើ​គេសួរយ៉ាងនេះ ខ្ញុំព្រះអង្គ គប្បីដោះស្រាយយ៉ាងនេះឯង។ ចប់ សូត្រទី៤។

[៧៩] ទ្រង់គង់ជិតក្រុងសាវត្ថី… គ្រានោះ ព្រះភូមិជៈមានអាយុ ចេញអំពីទីស្ងាត់ ក្នុង​សាយណ្ហសម័យ ចូលទៅរកព្រះសារីបុត្តមានអាយុ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ធ្វើ​សេចក្តី​រីករាយ ជាមួយនឹងព្រះសារីបុត្តមានអាយុ លុះបញ្ចប់ពាក្យដែលគួររីករាយ និង​ពាក្យដែល​គួររឭក​ហើយ ក៏អង្គុយក្នុងទីសមគួរ។ លុះព្រះភូមិជៈមានអាយុ អង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏ពោលនឹងព្រះសារីបុត្តមានអាយុ ដូច្នេះថា ម្នាលសារីបុត្តមាន​អាយុ មានសមណ​ព្រាហ្មណ៍​ពួកមួយ ជាកម្មវាទ បញ្ញត្តថា សុខ និងទុក្ខ គឺបុគ្គលធ្វើដោយខ្លួនឯង ម្នាល​សារីបុត្ត​មានអាយុ មានសមណព្រាហ្មណ៍ពួកមួយទៀត ជាកម្មវាទ បញ្ញត្តថា សុខ និងទុក្ខ គឺបុគ្គល​ដទៃធ្វើឲ្យ។ ម្នាលសារីបុត្តមានអាយុ មានសមណព្រាហ្មណ៍ពួកមួយ ជាកម្មវាទ បញ្ញត្តថា សុខ និងទុក្ខ គឺបុគ្គលធ្វើដោយខ្លួនឯងផង បុគ្គលដទៃធ្វើឲ្យផង ម្នាលសារីបុត្ត​មានអាយុ មានសមណព្រាហ្មណ៍ពួកមួយទៀត ជាកម្មវាទ បញ្ញត្តថា សុខ និងទុក្ខ មិន​មែន​ជាអំពើរបស់ខ្លួន មិនមែន​ជាអំពើរបស់បុគ្គលដទៃ គឺកើតឡើងដោយ​មិនអាស្រ័យ​ហេតុ។ ម្នាលសារីបុត្តមានអាយុ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ពោលដូចម្តេច ទ្រង់​ប្រាប់ដូចម្តេច ដល់យើង​ទាំងឡាយ ក្នុងហេតុទាំង៤នេះ ចុះកាលយើងទាំងឡាយ​ព្យាករដូចម្តេច ទើប​ឈ្មោះ​ថា ពោល​តាមពាក្យ ដែលព្រះមានព្រះភាគពោលហើយផង ឈ្មោះថា មិនពោល​បង្កាច់​ព្រះមានព្រះភាគ ដោយពាក្យមិនពិតផង ឈ្មោះថា ព្យាករនូវធម៌ ដ៏សមគួរដល់​ធម៌​ផង ទាំងលំអានពាក្យបន្តិចបន្តួច ដែលប្រកបដោយ​ធម៌ហើយ ក៏មិនមកកាន់ឋានៈ ដែល​បណ្ឌិតគប្បីតិះដៀលផង។

[៨០] ព្រះសារីបុត្តតបថា ម្នាលអាវុសោ សុខ និងទុក្ខ ព្រះមានព្រះភាគ បាន​ពោលហើយ​ថា កើតឡើងព្រោះអាស្រ័យហេតុ តើអាស្រ័យហេតុដូចម្តេច គឺ​អាស្រ័យ​ផស្សៈ កាលបើ​បុគ្គលពោលដូច្នេះ ឈ្មោះថា ពោលតាមពាក្យ ដែលព្រះមានព្រះភាគ ពោលហើយផង មិនពោលបង្កាច់ព្រះមានព្រះភាគ ដោយពាក្យមិនពិតផង ព្យាករ​នូវធម៌ ដ៏សមគួរដល់ធម៌​ផង ទាំងលំអានពាក្យបន្តិចបន្តួច ដែលប្រកបដោយធម៌​ហើយ ក៏​មិនមក​កាន់ឋានៈ ដែល​បណ្ឌិត​គប្បីតិះដៀលផង។ ម្នាលអាវុសោ បណ្តាវាទៈទាំង៤​នោះ ពួកសមណព្រាហ្មណ៍​ណា ជាកម្មវាទ បញ្ញត្តថា សុខនិងទុក្ខ គឺបុគ្គលធ្វើដោយខ្លួនឯង តែសុខ និង​ទុក្ខនោះឯង កើតឡើង ព្រោះផស្សៈជាបច្ច័យ។ ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ណា។បេ។ ពួក​សមណ​ព្រាហ្មណ៍​ណា។បេ។ ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ណា ជាកម្មវាទ បញ្ញត្តថា សុខ និងទុក្ខ មិន​មែន​ជា​អំពើរបស់ខ្លួន មិនមែនជាអំពើរបស់បុគ្គលដទៃ គឺកើតឡើងដោយមិន​អាស្រ័យ​ហេតុ តែសុខ និងទុក្ខនោះឯង កើតឡើង ព្រោះផស្សៈជាបច្ច័យ។ ម្នាលអាវុសោ បណ្តា​វាទៈទាំង ៤នោះ ពួក​សមណព្រាហ្មណ៍ណា ជាកម្មវាទ បញ្ញត្តថា សុខ និងទុក្ខ គឺបុគ្គល​ធ្វើដោយ​ខ្លួនឯង សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះឯង ទទួលសុខ និងទុក្ខ ក្រៅអំពីផស្សៈ ពាក្យដូច្នេះនេះ មិន​សមហេតុឡើយ។ ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ណា។បេ។ ពួកសមណ​ព្រាហ្មណ៍​ណា។បេ។ ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ណា ជាកម្មវាទ បញ្ញត្តថា សុខ និងទុក្ខ មិនមែនជាអំពើរបស់ខ្លួន មិនមែនជាអំពើរបស់​បុគ្គលដទៃ គឺកើតឡើង ដោយមិន​អាស្រ័យ​ហេតុ សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះឯង ទទួលសុខ និងទុក្ខ ក្រៅអំពីផស្សៈ ពាក្យ​ដូច្នេះ​នេះ មិន​សមហេតុឡើយ។

[៨១] ព្រះអានន្ទមានអាយុ បានស្តាប់ការចរចានេះ របស់ព្រះសារីបុត្ត​មានអាយុ ជាមួយ​នឹង​​ព្រះភូមិជៈមានអាយុហើយ។ ទើបព្រះអានន្ទមានអាយុ ចូល​ទៅគាល់ព្រះមាន​ព្រះ​ភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ក្រាបថ្វាយបង្គំ​ព្រះមានព្រះភាគ រួច​អង្គុយក្នុង​ទីសម​គួរ។ លុះព្រះអានន្ទមានអាយុ អង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏ក្រាបទូល​ការចរចា ទាំងអស់​នោះ របស់ព្រះសារីបុត្ត​មានអាយុ ជាមួយនឹងព្រះភូមិជៈមានអាយុ ចំពោះ​ព្រះមានព្រះភាគ។

[៨២] ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា ម្នាលអានន្ទ ប្រពៃហើយ ប្រពៃហើយ ត្រង់ពាក្យ​ដែល​សារីបុត្តព្យាករ ឈ្មោះថា ព្យាករដោយប្រពៃ។ ម្នាលអានន្ទ សុខ និងទុក្ខ ​តថាគត បាន​ពោល​ហើយថា កើតឡើងព្រោះអាស្រ័យហេតុ តើអាស្រ័យហេតុដូចម្តេច គឺ​អាស្រ័យ​ផស្សៈ កាលបើបុគ្គលពោលដូច្នេះ ឈ្មោះថា ពោលតាមពាក្យ ដែលតថាគត​ពោល​ហើយ​ផង មិនពោលបង្កាច់តថាគត ដោយពាក្យមិនពិតផង ព្យាករនូវធម៌ ដ៏​សមគួរ​ដល់ធម៌ផង ទាំងលំអានពាក្យបន្តិចបន្តួច ដែលប្រកបដោយធម៌ហើយ ក៏​មិនមកកាន់​ឋានៈ ដែល​បណ្ឌិត​គប្បីតិះដៀលផង។ ម្នាលអានន្ទ បណ្តាវាទៈទាំង៤នោះ ពួក​សមណ​ព្រាហ្មណ៍ណា ជា​កម្មវាទ បញ្ញត្តថា សុខ និងទុក្ខ គឺបុគ្គលធ្វើដោយខ្លួនឯង តែសុខ និងទុក្ខនោះឯង កើតឡើង ព្រោះផស្សៈជាបច្ច័យ។ ពួកសមណព្រាហ្មណ៍​ណា។បេ។ ពួកសមណ​ព្រាហ្មណ៍​​ណា។បេ។ ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ណា  ជាកម្មវាទ បញ្ញត្តថា សុខ និងទុក្ខ មិនមែន​ជាអំពើរបស់ខ្លួន មិនមែនជាអំពើរបស់បុគ្គលដទៃ គឺ​កើតឡើង​ ដោយ​មិន​អាស្រ័យ​ហេតុ តែសុខ និងទុក្ខនោះឯង កើតឡើង ព្រោះផស្សៈជា​បច្ច័យ។ ម្នាលអានន្ទ បណ្តាវាទៈទាំង៤នោះ ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ណា ជាកម្មវាទ បញ្ញត្តថា សុខ និងទុក្ខ គឺបុគ្គល​ធ្វើដោយខ្លួនឯង សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះ ទទួលសុខ និងទុក្ខ ក្រៅអំពីផស្សៈ ពាក្យ​ដូច្នេះនេះ មិនសមហេតុឡើយ។ ពួកសមណព្រាហ្មណ៍​ណា។បេ។ ពួកសមណ​ព្រាហ្មណ៍​ណា។បេ។ ពួកសមណព្រាហ្មណ៍​ណា ជាកម្មវាទ បញ្ញត្តថា សុខ និងទុក្ខ មិនមែន​ជាអំពើរបស់ខ្លួន មិនមែនជាអំពើរបស់បុគ្គលដទៃ គឺ​កើតឡើង ​ដោយ​មិន​អាស្រ័យ​ហេតុ សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះឯង ទទួលសុខ និងទុក្ខក្រៅអំពីផស្សៈ ពាក្យ​ដូច្នេះ​នេះ មិនសមហេតុឡើយ។

[៨៣] ម្នាលអានន្ទ កាលបើកាយមាន សុខ និងទុក្ខខាងក្នុង រមែងកើតឡើង ព្រោះ​កាយសញ្ចេតនា [ចេតនាដែលកើតឡើងក្នុងកាយទ្វារ។] ជាហេតុ ម្នាលអានន្ទ កាល​បើ​វាចា​មាន សុខ និងទុក្ខខាងក្នុង រមែងកើត​ឡើង ព្រោះវចីសញ្ចេតនាជាហេតុ ម្នាលអានន្ទ កាល​បើ​មនោមាន សុខ និងទុក្ខ​ខាងក្នុង រមែងកើតឡើង ព្រោះមនោសញ្ចេតនាជាហេតុ ក៏​មាន។ ម្នាលអានន្ទ សុខ និងទុក្ខ ខាងក្នុង កើតឡើងជាប់ដោយបច្ច័យ គឺកាយសង្ខារ [កាយកម្ម។]ណា បុគ្គលតែងធ្វើ​កាយ​សង្ខារនោះដោយខ្លួនឯង ព្រោះអវិជ្ជាជាបច្ច័យក៏​មាន។ ម្នាលអានន្ទ សុខ និងទុក្ខខាងក្នុង កើតឡើងជាប់ដោយបច្ច័យ គឺកាយសង្ខារណា បុគ្គល​ទាំងឡាយដទៃ តែងធ្វើកាយសង្ខារ​នោះក៏មាន។ ម្នាលអានន្ទ សុខ និងទុក្ខ ខាងក្នុង កើត​​ឡើងជាប់ដោយបច្ច័យ គឺកាយសង្ខារណា បុគ្គលកាលដឹងច្បាស់ តែងធ្វើ​កាយ​សង្ខារ​នោះ ក៏មាន។ ម្នាលអានន្ទ សុខ និងទុក្ខខាងក្នុង កើតឡើងជាប់ដោយបច្ច័យ គឺ​កាយ​សង្ខារ​ណា បុគ្គលមិនដឹងច្បាស់ តែងធ្វើកាយសង្ខារ​នោះ ក៏មាន។ ម្នាលអានន្ទ សុខ និង​ទុក្ខ​ខាងក្នុង កើតឡើង​ជាប់ដោយ​បច្ច័យ គឺវចីសង្ខារណា បុគ្គលតែងធ្វើ​វចី​សង្ខារនោះ​ដោយ​ខ្លួនឯង ក៏មាន។ ម្នាលអានន្ទ សុខ និងទុក្ខខាងក្នុង កើតឡើងជាប់ដោយបច្ច័យ គឺ​វចីសង្ខារ​ណា បុគ្គលទាំងឡាយដទៃ តែងធ្វើវចីសង្ខារ​នោះក៏មាន។ ម្នាលអានន្ទ បុគ្គល​ដឹង​ច្បាស់។បេ។ ម្នាលអានន្ទ សុខ និងទុក្ខខាងក្នុង កើតឡើងជាប់ដោយបច្ច័យ គឺ​វចីសង្ខារ​ណា បុគ្គលមិនដឹងច្បាស់ តែងធ្វើវចីសង្ខារ​នោះ ក៏មាន។ ម្នាលអានន្ទ សុខ និង​ទុក្ខ ខាងក្នុង កើតឡើង​ជាប់ដោយ​បច្ច័យ គឺមនោសង្ខារណា បុគ្គលតែងធ្វើមនោ​សង្ខារ​នោះ​ដោយខ្លួនឯង ក៏មាន។ ម្នាលអានន្ទ សុខ និងទុក្ខខាងក្នុង កើតឡើងជាប់ដោយបច្ច័យ គឺ​មនោសង្ខារណា បុគ្គលទាំងឡាយដទៃ តែងធ្វើមនោសង្ខារ​នោះក៏មាន។ ម្នាលអានន្ទ បុគ្គល​ដឹងច្បាស់។បេ។ ម្នាលអានន្ទ សុខ និងទុក្ខខាងក្នុង កើតឡើងជាប់ដោយបច្ច័យ គឺ​មនោសង្ខារណា បុគ្គលមិនដឹងច្បាស់ តែងធ្វើមនោសង្ខារ​នោះ ក៏មាន។ ម្នាលអានន្ទ អវិជ្ជា​ធ្លាក់​ចុះរឿយៗ ក្នុងធម៌ទាំងនេះឯង។

[៨៤] ម្នាលអានន្ទ សុខ និងទុក្ខខាងក្នុង កើតឡើងជាប់ដោយបច្ច័យ គឺកាយណា កាយ​នោះ មិនមាន ព្រោះការវិនាស និងការរលត់មិនសេសសល់នៃអវិជ្ជា។ សុខ និងទុក្ខ ខាង​ក្នុង កើតឡើងជាប់ដោយបច្ច័យ គឺវាចាណា វាចានោះ មិនមាន។ សុខ និងទុក្ខខាងក្នុង កើត​ឡើង​ជាប់ដោយបច្ច័យ គឺចិត្តណា ចិត្តនោះ មិនមាន ខេត្តក្តី មិនមាន។ វត្ថុក្តី មិន​មាន។ អាយតនៈក្តី មិនមាន។ សុខ និងទុក្ខ ខាងក្នុង កើតឡើង​ជាប់ដោយ​បច្ច័យ គឺ​អធិករណៈ [ហេតុ។] ណា អធិករណ៍នោះក្តី មិនមាន។ ចប់សូត្រទី៥។

[៨៥] ទ្រង់គង់នៅជិតក្រុងសាវត្ថី… គ្រានោះ ព្រះឧបវាណៈមានអាយុ ចូលទៅគាល់​ព្រះមានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ក្រាបថ្វាយបង្គំ​ព្រះមានព្រះភាគ រួចអង្គុយ​ក្នុង​ទី​សមគួរ។

[៨៦] លុះព្រះឧបវាណៈមានអាយុ អង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូល​​ព្រះមានព្រះភាគ ដូច្នេះថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន មានសមណព្រាហ្មណ៍ពួកមួយ បញ្ញត្ត​ថា ទុក្ខ គឺបុគ្គលធ្វើដោយខ្លួនឯង បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន មានសមណព្រាហ្មណ៍​ពួកមួយ​ទៀត បញ្ញត្តថា ទុក្ខ គឺបុគ្គលដទៃធ្វើឲ្យ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន មានសមណព្រាហ្មណ៍​ពួក​មួយ​ទៀត បញ្ញត្តថា ទុក្ខ គឺបុគ្គលធ្វើដោយខ្លួនឯងផង បុគ្គលដទៃធ្វើឲ្យផង បពិត្រ​ព្រះអង្គ​ដ៏​ចំរើន មានសមណព្រាហ្មណ៍ពួកមួយទៀត បញ្ញត្តថា ទុក្ខ មិនមែនជាអំពើរបស់ខ្លួន មិន​មែន​ជា​អំពើរបស់បុគ្គលដទៃ គឺកើតឡើង​ដោយមិនអាស្រ័យហេតុ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ពោលដូចម្តេច ទ្រង់ប្រាប់ដូចម្តេច ដល់យើងទាំងឡាយ ក្នុងហេតុ​ទាំង ៤នេះ កាលយើងទាំងឡាយ ព្យាករដូចម្តេច ទើបឈ្មោះថា ពោលតាមពាក្យដែល​ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ពោលហើយ​ផង ឈ្មោះថា មិនពោលបង្កាច់ព្រះមានព្រះភាគ ដោយ​ពាក្យមិនពិតផង ឈ្មោះថា ព្យាករនូវធម៌ ដ៏សមគួរដល់ធម៌ផង ទាំង​លំអាន​ពាក្យ​បន្តិច​បន្តួច ដែល​ប្រកបដោយ​ធម៌​ហើយ ក៏មិនមកកាន់ឋានៈ ដែល​បណ្ឌិត​គប្បី​តិះដៀល​ផង។

[៨៧] ម្នាលឧបវាណៈ សេចក្តីទុក្ខ តថាគតបានពោលហើយថា កើតឡើងព្រោះ​អាស្រ័យ​ហេតុ តើអាស្រ័យហេតុដូចម្តេច គឺអាស្រ័យផស្សៈ កាលបើបុគ្គលពោលដូច្នេះ ឈ្មោះថា ពោល​តាមពាក្យ ដែលតថាគត ពោលហើយ​ផង មិនពោលបង្កាច់តថាគត ដោយ​ពាក្យមិន​ពិត​ផង ព្យាករនូវធម៌ ដ៏សមគួរដល់ធម៌ផង ទាំងលំអានពាក្យបន្តិចបន្តួច ដែល​ប្រកប​ដោយ​​ធម៌​ហើយ ក៏មិនមកកាន់ឋានៈ ដែលបណ្ឌិតគប្បីតិះដៀលផង។ ម្នាលឧបវាណៈ បណ្តា​សមណព្រាហ្មណ៍ទាំង៤ពួកនោះ ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ណា បញ្ញត្តថា ទុក្ខ គឺ​បុគ្គល​ធ្វើដោយខ្លួនឯង តែទុក្ខនោះឯង កើតឡើង​ព្រោះផស្សៈជាបច្ច័យ។ ពួក​សមណ​ព្រាហ្មណ៍​ណា។បេ។ ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ណា។បេ។ ​ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ណា បញ្ញត្តថា ទុក្ខ មិនមែនជាអំពើរបស់ខ្លួន មិនមែន​ជាអំពើរបស់​បុគ្គលដទៃ គឺកើតឡើង​ដោយ​មិនអាស្រ័យហេតុ តែទុក្ខនោះឯង កើតឡើង ព្រោះផស្សជាបច្ច័យ។ ម្នាល​ឧបវាណៈ បណ្តាសមណព្រាហ្មណ៍ទាំង៤ពួកនោះ ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ណា បញ្ញត្តថា ទុក្ខ គឺបុគ្គលធ្វើដោយខ្លួនឯង សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះឯង ទទួលទុក្ខក្រៅអំពីផស្សៈ ពាក្យ​ដូច្នេះនេះ មិនសមហេតុឡើយ។ ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ណា។បេ។ ពួកសមណ​ព្រាហ្មណ៍​ណា។បេ។ ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ណា បញ្ញត្តថា ទុក្ខ មិនមែនជាអំពើរបស់ខ្លួន មិន​មែន​ជាអំពើរបស់​បុគ្គលដទៃ គឺកើតឡើងដោយមិនអាស្រ័យហេតុ សមណព្រាហ្មណ៍​ទាំង​នោះ​ឯង ទទួលទុក្ខក្រៅអំពីផស្សៈ ពាក្យដូច្នេះនេះ មិនសមហេតុឡើយ។ ចប់សូត្រ ទី៦។

[៨៨] ទ្រង់គង់ជិតក្រុងសាវត្ថី…. ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សង្ខារកើតមាន ព្រោះ​អវិជ្ជា​ជាបច្ច័យ វិញ្ញាណកើតមាន ព្រោះសង្ខារជាបច្ច័យ។បេ។ ការកើតឡើងព្រមនៃ​កងទុក្ខ​ទាំងអស់នុ៎ះ រមែងមានយ៉ាងនេះ។

[៨៩] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ជរា និងមរណៈ តើដូចម្តេច។ សេចក្តីគ្រាំគ្រា ភាព​គ្រាំគ្រា ធ្មេញបាក់ សក់ស្កូវ ស្បែកជ្រួញជ្រីវ ដំណើរថយអាយុ ដំណើរ​ចាស់ទុំនៃ​ឥន្ទ្រិយ​ទាំងឡាយណា របស់​សត្វទាំងឡាយនោះៗ ក្នុងសត្តនិកាយនោះៗ នេះហៅថា ជរា។ ចុតិ ការឃ្លាត ការបែកធ្លាយ ការបាត់បង់ សេចក្តីស្លាប់ ដំណើរងាប់ ការធ្វើនូវមរណកាល ការបែកធ្លាយនៃខន្ធទាំងឡាយ ការដាក់ចុះនូវសាកសព ការដាច់នៃជីវិតិន្ទ្រិយណា របស់​សត្វទាំងឡាយនោះៗ ចាកសត្តនិកាយនោះៗ នេះហៅថា មរណៈ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ជរានេះផង មរណៈនេះផង នេះហៅថា ជរា និងមរណៈ ដូច្នេះឯង។ ការកើតឡើងនៃ​ជរា និងមរណៈ ព្រោះការកើតឡើងនៃជាតិ ការរលត់នៃជរានិងមរណៈ ព្រោះការរលត់នៃ​ជាតិ មគ្គដ៏ប្រសើរ ប្រកបដោយអង្គ៨នេះឯង ជាបដិបទា ដែលជាដំណើរ​ទៅកាន់​ទីរលត់​នៃជរា និងមរណៈ គឺប្រាជ្ញាយល់ត្រូវ១ សេចក្តីត្រិះរិះត្រូវ១ ការនិយាយត្រូវ១ ការងារត្រូវ១ ការចិញ្ចឹមជីវិតត្រូវ១ សេចក្តីព្យាយាមត្រូវ១ សេចក្តីរឭកត្រូវ១ ការតម្កល់​ចិត្តត្រូវ១។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះជាតិ តើដូចម្តេច។បេ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភព តើដូចម្តេច…. ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ឧបាទាន តើដូចម្តេច…. ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តណ្ហា តើដូចម្តេច…. ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ វេទនា តើដូចម្តេច…. ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ផស្សៈ តើដូចម្តេច…. ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សឡាយតនៈ តើដូចម្តេច…. ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នាមរូប តើដូចម្តេច…. ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ វិញ្ញាណ តើដូចម្តេច…. ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សង្ខារទាំងឡាយ​ តើដូចម្តេច ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សង្ខារទាំងឡាយនេះ មាន៣គឺ កាយសង្ខារ១ វចីសង្ខារ១ ចិត្តសង្ខារ១ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះតថាគតហៅថា សង្ខារ។ ការកើតឡើងនៃសង្ខារ ព្រោះការកើតឡើងនៃអវិជ្ជា ការរលត់នៃសង្ខារ ព្រោះការរលត់នៃ​អវិជ្ជា មគ្គដ៏ប្រសើរ ប្រកបដោយអង្គ៨នេះឯង ជាបដិបទា ដែលជាដំណើរ​ទៅកាន់​ទីរលត់​នៃសង្ខារ គឺប្រាជ្ញាយល់ឃើញត្រូវ១។បេ។ ការតម្កល់​ចិត្តត្រូវ១។

[៩០] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលណាបើអរិយសាវ័កដឹងច្បាស់ នូវបច្ច័យយ៉ាង​នេះ ដឹង​ច្បាស់​នូវការកើតឡើង នៃបច្ច័យយ៉ាងនេះ ដឹងច្បាស់នូវទីរលត់នៃបច្ច័យ យ៉ាងនេះ ដឹង​ច្បាស់​នូវបដិបទា ជាដំណើរទៅកាន់ទីរលត់ នៃបច្ច័យ យ៉ាងនេះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អរិយសាវ័កនេះ ហៅថា បរិបូណ៌ដោយទិដ្ឋិក៏បាន ថាបរិបូណ៌​ដោយ​ទស្សនៈក៏បាន ថា មក​កាន់​ព្រះសទ្ធម្មនេះក៏បាន ថាឃើញនូវ​ព្រះសទ្ធម្មនេះក៏បាន ថាប្រកប​ដោយ​សេក្ខញ្ញាណ​ក៏​​បាន ថាប្រកបដោយសេក្ខវិជ្ជាក៏បាន ថាដល់​ព្រមនូវ​ធម្មស្រោត​ក៏បាន ថាជាអរិយៈអ្នក​មាន​​និព្វេធិកប្បញ្ញាក៏បាន ថាឋិតអែបនែបនូវទ្វារនៃអមតៈ គឺព្រះនិព្វានក៏បាន។ ចប់សូត្រ ទី៧។

[៩១] ទ្រង់គង់នៅជិតក្រុងសាវត្ថី…. ក្នុងទីនោះឯង។បេ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុ​ក្នុង​សាសនា​នេះ ដឹងច្បាស់នូវ​ជរា និងមរណៈ ដឹងច្បាស់នូវការកើតឡើង នៃជរា និងមរណៈ ដឹង​ច្បាស់នូវទីរលត់នៃជរា និងមរណៈ ដឹងច្បាស់នូវបដិបទា ជាដំណើរទៅកាន់ទីរលត់ នៃ​ជរា និងមរណៈ ដឹងច្បាស់នូវជាតិ។បេ។ ដឹងច្បាស់នូវភព… ដឹងច្បាស់នូវឧបាទាន… ដឹង​ច្បាស់​នូវតណ្ហា… ដឹងច្បាស់នូវវេទនា… ដឹងច្បាស់នូវផស្សៈ… ដឹងច្បាស់នូវ​សឡាយតនៈ​… ដឹងច្បាស់នូវនាមរូប … ដឹងច្បាស់នូវវិញ្ញាណ… ដឹងច្បាស់នូវ​សង្ខារ​ទាំង​ឡាយ … ដឹងច្បាស់នូវការកើតឡើង នៃសង្ខារ ដឹងច្បាស់នូវទីរលត់នៃសង្ខារ ដឹងច្បាស់នូវ​បដិបទា ជាដំណើរទៅកាន់ទីរលត់ នៃសង្ខារ។

[៩២] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ជរា និងមរណៈ តើដូចម្តេច។ សេចក្តីគ្រាំគ្រា ភាព​គ្រាំគ្រា ធ្មេញ​បាក់ សក់ស្កូវ ស្បែកជ្រួញជ្រីវ ដំណើរថយអាយុ ដំណើរ​ចាស់ទុំ​ឥន្ទ្រិយ​ទាំងឡាយណា របស់​​សត្វទាំងឡាយនោះៗ ក្នុងសត្តនិកាយនោះៗ នេះហៅថា ជរា។ ចុតិ ការឃ្លាត ការ​បែក​ធ្លាយ ការបាត់បង់ សេចក្តីស្លាប់ ដំណើរងាប់ ការធ្វើនូវមរណកាល ការបែកធ្លាយ​នៃ​ខន្ធ​ទាំងឡាយ ការដាក់ចុះនូវសាកសព ការដាច់នៃជីវិតិន្ទ្រិយណា របស់​សត្វទាំងឡាយ​នោះៗ ចាកសត្តនិកាយនោះៗ នេះហៅថា មរណៈ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ជរានេះផង មរណៈ​នេះផង នេះហៅថា ជរា និងមរណៈ ដូច្នេះឯង។ ការកើតឡើងនៃ​ជរា និងមរណៈ ព្រោះ​ការកើតឡើងនៃជាតិ ការរលត់នៃជរានិងមរណៈ ព្រោះការរលត់នៃ​ជាតិ មគ្គដ៏​ប្រសើរ ប្រកបដោយអង្គ៨នេះឯង ជាបដិបទា ដែលជាដំណើរ​ទៅកាន់​ទីរលត់​នៃជរា និង​មរណៈ គឺប្រាជ្ញាយល់ឃើញត្រូវ១។បេ។ ការតម្កល់​ចិត្តត្រូវ១។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ជាតិ តើដូចម្តេច។បេ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភព តើដូចម្តេច…. ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ឧបាទាន តើដូចម្តេច…. ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តណ្ហា តើដូចម្តេច…. វេទនា…. ផស្សៈ…. សឡាយតនៈ​…. នាមរូប…. វិញ្ញាណ…. ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សង្ខារទាំងឡាយ​ តើដូចម្តេច ម្នាលភិក្ខុទាំង​ឡាយ សង្ខារទាំងឡាយនេះ មាន៣គឺ កាយសង្ខារ១ វចីសង្ខារ១ ចិត្តសង្ខារ១ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ នេះហៅថា សង្ខារ។ ការកើតឡើងនៃសង្ខារ ព្រោះការកើតឡើងនៃអវិជ្ជា ការ​រលត់​នៃសង្ខារ ព្រោះការរលត់នៃ​អវិជ្ជា មគ្គដ៏ប្រសើរ ប្រកបដោយអង្គ ទាំង៨នេះឯង ជា​បដិបទា ដែលជាដំណើរ​ទៅកាន់​ទីរលត់​នៃសង្ខារ គឺប្រាជ្ញាយល់ឃើញត្រូវ១។បេ។ ការ​តម្កល់​​ចិត្តត្រូវ១។

[៩៣] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលណាបើភិក្ខុដឹងច្បាស់ នូវជរា និងមរណៈយ៉ាង​នេះ ដឹង​ច្បាស់​នូវការកើតឡើង នៃជរា និងមរណៈយ៉ាងនេះ ដឹងច្បាស់នូវទីរលត់នៃជរា និង​មរណៈ យ៉ាងនេះ ដឹងច្បាស់នូវបដិបទា ជាដំណើរទៅ​កាន់​ទីរលត់ នៃជរា និងមរណៈ យ៉ាង​នេះ។ ដឹងច្បាស់នូវជាតិយ៉ាងនេះ។បេ។ ដឹងច្បាស់នូវភព… ឧបាទាន… តណ្ហា… វេទនា… ផស្សៈ… សឡាយតនៈ… នាមរូប… វិញ្ញាណ… នូវសង្ខារទាំងឡាយយ៉ាងនេះ ដឹង​ច្បាស់​នូវការកើតឡើង​នៃសង្ខារ យ៉ាងនេះ ដឹងច្បាស់នូវទីរលត់នៃសង្ខារ យ៉ាងនេះ ដឹង​ច្បាស់​នូវ​បដិបទា ជាដំណើរទៅ​កាន់​ទីរលត់ នៃសង្ខារ យ៉ាងនេះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុនេះ ហៅថា បរិបូណ៌ដោយទិដ្ឋិក៏បាន ថាបរិបូណ៌​ដោយ​ទស្សនៈក៏បាន ថា មកកាន់​ព្រះសទ្ធម្ម​នេះក៏បាន ថា ឃើញនូវ​ព្រះសទ្ធម្មនេះក៏បាន ថា ប្រកប​ដោយ​សេក្ខញ្ញាណ​ក៏​បាន ថា ប្រកបដោយ​សេក្ខវិជ្ជា​ក៏បាន ថា ដល់​ព្រមនូវ​ធម្មស្រោត​ក៏បាន ថា ជាអរិយៈ អ្នក​មាន​និព្វេធិកប្បញ្ញាក៏បាន ថា ឋិតអែបនែប នូវទ្វារនៃអមតៈ គឺព្រះនិព្វានក៏បាន។ ចប់ សូត្រទី៨។

[៩៤] ទ្រង់គង់នៅជិតក្រុងសាវត្ថី.. ក្នុងទីនោះឯង។បេ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពួក​សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណាមួយ មិនកំណត់ដឹងនូវ​ជរា និងមរណៈ មិនកំណត់ដឹងនូវការកើតឡើង នៃ​ជរា និងមរណៈ មិនកំណត់ដឹងនូវទីរលត់នៃជរា និងមរណៈ មិនកំណត់ដឹងនូវបដិបទា ជា​ដំណើរ​ទៅកាន់ទីរលត់ នៃជរានិងមរណៈ។ មិនកំណត់ដឹងនូវជាតិ។បេ។ មិនកំណត់​ដឹង​នូវ​ភព… ឧបាទាន… តណ្ហា… វេទនា… ផស្សៈ… សឡាយតនៈ… នាមរូប… វិញ្ញាណ… នូវ​សង្ខារ​ទាំងឡាយ មិនកំណត់ដឹងនូវ​ការកើតឡើង នៃសង្ខារ មិនកំណត់ដឹង​នូវទីរលត់​នៃ​សង្ខារ មិនកំណត់ដឹងនូវបដិបទា ជាដំណើរទៅកាន់ទីរលត់ នៃសង្ខារ។ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍​​ទាំងនុ៎ះ តថាគត មិនបានសន្មតថាជាសមណៈ ក្នុងពួក​សមណៈ​ផង មិនបានសន្មតថាជាព្រាហ្មណ៍ ក្នុងពួកព្រាហ្មណ៍ផង មិនតែប៉ុណ្ណោះ សមណ​ព្រាហ្មណ៍​មានអាយុទាំងនុ៎ះឯង រមែងមិនបានធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ មិនសម្រេច នូវ​សាមញ្ញផល ឬព្រហ្មញ្ញផល ដោយប្រាជ្ញាដ៏ឧត្តម ដោយខ្លួនឯង ក្នុងបច្ចុប្បន្នទេ។

[៩៥] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណាមួយ កំណត់ដឹងនូវ​ជរា និង​មរណៈ កំណត់ដឹងនូវការកើតឡើង នៃជរា និងមរណៈ កំណត់ដឹងនូវទីរលត់នៃជរា និង​មរណៈ កំណត់ដឹងនូវបដិបទា ជាដំណើរទៅកាន់ទីរលត់ នៃជរានិងមរណៈ។ កំណត់ដឹង​នូវ​ជាតិ។បេ។ កំណត់ដឹងនូវភព… ឧបាទាន… តណ្ហា… វេទនា… ផស្សៈ… សឡាយតនៈ… នាមរូប … វិញ្ញាណ… នូវសង្ខារទាំងឡាយ កំណត់ដឹងនូវ​ការកើតឡើង នៃសង្ខារ កំណត់​ដឹង​នូវទីរលត់នៃសង្ខារ កំណត់ដឹងនូវបដិបទា ជាដំណើរទៅកាន់​ទីរលត់ នៃសង្ខារ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍​​ទាំងនោះ តថាគត បានសន្មតថាជាសមណៈ ក្នុង​ពួកសមណៈផង សន្មតថាជាព្រាហ្មណ៍ ក្នុងពួកព្រាហ្មណ៍​ផង មិនតែប៉ុណ្ណោះ សមណ​ព្រាហ្មណ៍​មានអាយុទាំងនោះឯង រមែងបានធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ សម្រេច នូវសាមញ្ញផលផង នូវ​ព្រហ្មញ្ញផលផង ដោយបញ្ញាដ៏ឧត្តម ដោយខ្លួនឯង ក្នុងបច្ចុប្បន្ន។ ចប់សូត្រ ទី៩។

[៩៦] ទ្រង់គង់នៅជិតក្រុងសាវត្ថី.. ក្នុងទីនោះឯង។បេ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណាមួយ មិនដឹងច្បាស់នូវ​ជរា និងមរណៈ មិនដឹងច្បាស់នូវការកើតឡើង នៃ​ជរា និងមរណៈ មិនដឹងច្បាស់នូវទីរលត់នៃជរា និងមរណៈ មិនដឹងច្បាស់នូវបដិបទា ជា​ដំណើរ​ទៅកាន់ទីរលត់ នៃជរានិងមរណៈ សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះឯង នឹងប្រព្រឹត្ត​កន្លង នូវជរានិងមរណៈបាន ពាក្យដូច្នេះនេះ មិនសមហេតុឡើយ។ មិនដឹងច្បាស់​នូវ​ជាតិ។បេ។ មិនដឹងច្បាស់នូវភព… ឧបាទាន… តណ្ហា… វេទនា… ផស្សៈ… សឡាយតនៈ… នាមរូប… វិញ្ញាណ… នូវសង្ខារទាំងឡាយ មិនដឹងច្បាស់នូវ​ការកើតឡើងនៃសង្ខារ មិនដឹង​ច្បាស់នូវទីរលត់នៃសង្ខារ មិនដឹងច្បាស់នូវបដិបទា ជាដំណើរទៅកាន់ទីរលត់ នៃសង្ខារ សមណព្រាហ្មណ៍ទាំង​នោះឯង នឹងប្រព្រឹត្តកន្លង នូវសង្ខារទាំងឡាយបាន ពាក្យដូច្នេះ​នេះ មិនសមហេតុឡើយ។

[៩៧] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណាមួយ ដឹងច្បាស់នូវ​ជរា និង​មរណៈ ដឹងច្បាស់នូវការកើតឡើងនៃជរា និងមរណៈ ដឹងច្បាស់នូវទីរលត់នៃជរា និង​មរណៈ ដឹងច្បាស់នូវបដិបទា ជាដំណើរទៅកាន់ទីរលត់ នៃជរានិងមរណៈ សមណ​ព្រាហ្មណ៍​ទាំងនោះឯង នឹងប្រព្រឹត្តកន្លងនូវជរា និងមរណៈបាន ពាក្យដូច្នេះនេះ ទើបសម​ហេតុ។ ដឹងច្បាស់នូវជាតិ។បេ។ ដឹងច្បាស់នូវភព… ឧបាទាន… តណ្ហា… វេទនា… ផស្សៈ… សឡាយតនៈ… នាមរូប … វិញ្ញាណ… នូវសង្ខារទាំងឡាយ ដឹងច្បាស់នូវ​ការកើតឡើង នៃ​សង្ខារ ដឹងច្បាស់នូវទីរលត់នៃសង្ខារ ដឹងច្បាស់នូវបដិបទា ជាដំណើរ​ទៅកាន់​ទីរលត់ នៃ​សង្ខារ សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះឯង នឹងប្រព្រឹត្តកន្លងនូវសង្ខារទាំង​ឡាយបាន ពាក្យ​ដូច្នេះ​នេះ ទើបសមហេតុ។។ ចប់សូត្រ ទី១០។

ចប់ ទសពលវគ្គ ទី៣។

ឧទ្ទាននៃទសពលវគ្គនោះគឺ

និយាយអំពីព្រះតថាគតជាទសពល ២លើក និយាយអំពី​ហេតុនៃខយញ្ញាណ​ជាដើម ១ និយាយ​អំពីពួកអន្យតិរ្ថិយបរិព្វាជក សួរប្រស្នានឹងព្រះសារីបុត្ត ១ និយាយអំពី​ព្រះភូមិជភិក្ខុ សួរប្រស្នានឹងព្រះសារីបុត្ត ១ និយាយអំពី​ព្រះឧបវាណៈមានអាយុ សួរប្រស្នានឹង​ព្រះមានព្រះភាគ ១ និយាយអំពីបច្ច័យ គឺអវិជ្ជាជាដើម ១ និយាយអំពី​ភិក្ខុដឹងច្បាស់ នូវជរាមរណៈជាដើម ១ និយាយអំពីសមណព្រាហ្មណ៍ ២លើក។

កឡារខត្តិយវគ្គ

[៩៨] សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់គង់ជិតក្រុងសាវត្ថី.. ក្នុងទីនោះឯង ព្រះមានព្រះ​ភាគ ទ្រង់ត្រាស់នឹងព្រះសារីបុត្តមានអាយុថា ម្នាលសារីបុត្ត អជិតមាណព បានពោល​ហើយ (ក្នុងអជិតបញ្ហា បារាយនវគ្គ) នូវពាក្យនេះថា

ពួកបុគ្គលណា មានធម៌ពិចារណា [អសេក្ខបុគ្គល។] ហើយក្តី ពួកបុគ្គលណា ជាសេក្ខៈ​ដ៏​ច្រើន​ក្តី ក្នុងសាសនានេះ បពិត្រព្រះអង្គអ្នកនិទ៌ុក្ខ ព្រះអង្គជាអ្នកមានបញ្ញា ខ្ញុំព្រះអង្គ សួរ​នូវ​​ការ​ប្រព្រឹត្តិរបស់បុគ្គលទាំងនោះ សូមទ្រង់សំដែងឲ្យទាន

ម្នាលសារីបុត្ត ភាសិតសង្ខេបនេះ អ្នកគប្បីយល់ឃើញសេចក្តីដោយពិស្តារ ដោយ​ប្រការ​ដូចម្តេចហ្ន៎។

[៩៩] កាលបើព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ ព្រះសារីបុត្តមានអាយុ ក៏នៅ​ស្ងៀម។ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់នឹងព្រះសារីបុត្តមានអាយុ ជាគម្រប់​២ដង។បេ។ ព្រះសារីបុត្តមានអាយុ ក៏នៅស្ងៀម ជាគម្រប់ ២ដង។ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់​ត្រាស់នឹង​ព្រះសារីបុត្តមានអាយុ ជាគម្រប់ ៣ដងថា ម្នាលសារីបុត្ត អជិតមាណព បាន​ពោលហើយ (ក្នុងអជិតបញ្ហា បារាយនវគ្គ) នូវពាក្យនេះថា

ពួកបុគ្គលណា មាន​ធម៌ពិចារណា​ហើយក្តី ពួកបុគ្គលណា ជាសេក្ខៈដ៏ច្រើនក្តី ក្នុងសាសនា​នេះ បពិត្រព្រះអង្គអ្នកនិទ៌ុក្ខ ព្រះអង្គជាអ្នកមានបញ្ញា ខ្ញុំព្រះអង្គ សួរនូវ​ការប្រព្រឹត្តិ​របស់​បុគ្គល​ទាំងនោះ សូមទ្រង់សំដែងឲ្យទាន

ម្នាលសារីបុត្ត ភាសិតសង្ខេបនេះ អ្នកគប្បីយល់ឃើញសេចក្តីដោយពិស្តារ ដោយ​ប្រការ​ដូចម្តេចហ្ន៎។ កាល​ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ ព្រះសារីបុត្តមានអាយុ ក៏​នៅ​ស្ងៀម ជាគម្រប់៣ដង។

[១០០] ម្នាលសារីបុត្ត អ្នកឃើញថា នេះជាភូត (ខន្ធបញ្ចកៈ) ដូច្នេះដែរឬ។ បពិត្រ​ព្រះអង្គដ៏​ចំរើន បុគ្គលឃើញដោយបញ្ញាដ៏ប្រពៃតាមពិតថា នេះជាភូត លុះ​ឃើញដោយបញ្ញា​ដ៏​ប្រពៃ​តាមពិតថា នេះជាភូត ដូច្នេះហើយ ក៏ប្រតិបត្តិ ដើម្បីការ​នឿយណាយ ដើម្បីការ​ធុញ​ទ្រាន់ ដើម្បីការរលត់នៃភូត ឃើញដោយ​បញ្ញាដ៏​ប្រពៃ​តាមពិតថា អាហារនៃភូតនោះ រមែង​​កើតមានព្រម លុះឃើញដោយបញ្ញាដ៏​ប្រពៃ​តាមពិតថា អាហារនៃភូតនោះ កើតមាន​ព្រម ដូច្នេះហើយ ក៏ប្រតិបត្តិ ដើម្បីការ​នឿយណាយ ដើម្បីការធុញទ្រាន់ ដើម្បីការរលត់​នៃ​កំណើត​អាហារ ឃើញដោយ​បញ្ញាដ៏​ប្រពៃ​តាមពិតថា ធម្មជាតណា ជាភូត ធម្មជាតនោះ មាន​កិរិយា រលត់​ទៅជាធម្មតា ព្រោះការរលត់នៃអាហារនោះ លុះឃើញដោយបញ្ញាដ៏​ប្រពៃ​​តាមពិតថា ធម្មជាតណា ជាភូត ធម្មជាតនោះ មានកិរិយា រលត់​ទៅជាធម្មតា ព្រោះ​ការ​រលត់នៃអាហារនោះហើយ ក៏ប្រតិបត្តិ ដើម្បីការ​នឿយណាយ ដើម្បីការធុញទ្រាន់ ដើម្បី​ការរលត់នៃភូត ដែលមានកិរិយារលត់ទៅជាធម្មតា។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន សេក្ខ​បុគ្គល យ៉ាងនេះឯង។

[១០១] បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន បុគ្គលដែលឈ្មោះថា មានធម៌ពិចារណាហើយ តើដូច​ម្តេច។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន បុគ្គលឃើញដោយបញ្ញាដ៏ប្រពៃតាមពិតថា នេះជាភូត លុះ​ឃើញ​ដោយបញ្ញាដ៏ប្រពៃតាមពិតថា នេះជាភូត ដូច្នេះហើយ ក៏មានចិត្តរួចស្រឡះ ព្រោះ​ការ​នឿយណាយ ព្រោះការធុញទ្រាន់ ព្រោះការរលត់ ព្រោះការមិនប្រកាន់មាំ នូវភូត ឃើញ​ដោយ​បញ្ញាដ៏​ប្រពៃ​តាមពិតថា អាហារនៃភូតនោះ រមែងកើតមានព្រម លុះឃើញ​ដោយ​បញ្ញាដ៏​ប្រពៃ​តាមពិតថា អាហារនៃភូតនោះ រមែង​កើតមានព្រម ដូច្នេះហើយ ក៏មាន​ចិត្តរួចស្រឡះ ព្រោះការ​នឿយណាយ ព្រោះការធុញទ្រាន់ ព្រោះការរលត់ ព្រោះ​ការ​មិន​ប្រកាន់មាំ នូវកំណើត​នៃអាហារ ឃើញដោយ​បញ្ញា ដ៏​ប្រពៃ​តាមពិតថា ធម្មជាតណា ជា​ភូត ធម្មជាតនោះ មានកិរិយារលត់​ទៅជាធម្មតា ព្រោះការរលត់នៃអាហារនោះ លុះឃើញ​ដោយ​បញ្ញាដ៏​ប្រពៃ​តាមពិតថា ធម្មជាតណា ជាភូត ធម្មជាតនោះ មានកិរិយារលត់​ទៅជា​ធម្មតា ព្រោះការរលត់នៃអាហារនោះ ដូច្នេះហើយ ក៏មានចិត្តរួចស្រឡះ ព្រោះការ​នឿយ​ណាយ ព្រោះការធុញទ្រាន់ ព្រោះការរលត់ ព្រោះការមិនប្រកាន់មាំ នូវភូត ដែលមាន​កិរិយា​​រលត់ទៅជាធម្មតា។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន បុគ្គលដែលមានធម៌ពិចារណាហើយ យ៉ាង​​នេះ​ឯង។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ពាក្យដែលអជិតមាណព បានពោលហើយ (ក្នុង​អជិតបញ្ហា បារាយនវគ្គ) ថា

ពួកបុគ្គលណា មានធម៌ពិចារណាហើយក្តី ពួកបុគ្គលណា ជាសេក្ខៈដ៏ច្រើនក្តី ក្នុង​សាសនា​នេះ បពិត្រព្រះអង្គអ្នកនិទ៌ុក្ខ ព្រះអង្គជាអ្នកមានបញ្ញា ខ្ញុំព្រះអង្គ សួរនូវការប្រព្រឹត្តិ របស់​បុគ្គល​ទាំងនោះ សូមទ្រង់សំដែងឲ្យទាន

សឹងមានការបកស្រាយ ដោយប្រការដូច្នេះឯង

បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ភាសិតសង្ខេបនេះ ខ្ញុំព្រះអង្គ យល់សេចក្តី ដោយពិស្តារ យ៉ាងនេះ។

[១០២] ម្នាលសារីបុត្ត ត្រូវហើយ ត្រូវហើយ ម្នាលសារីបុត្ត បុគ្គល ឃើញដោយ​បញ្ញា​ដ៏​ប្រពៃ​តាមពិតថា នេះជាភូត លុះ​ឃើញដោយបញ្ញា ដ៏ប្រពៃតាមពិតថា នេះជា​ភូត ដូច្នេះ​ហើយ ក៏ប្រតិបត្តិ ដើម្បីការ​នឿយណាយ ដើម្បីការធុញទ្រាន់ ដើម្បីការរលត់ នៃភូត ឃើញ​ដោយ​បញ្ញា ដ៏​ប្រពៃ​តាមពិតថា អាហារនៃភូតនោះ រមែងកើតមានព្រម លុះឃើញ​ដោយ​បញ្ញា ដ៏​ប្រពៃ​តាមពិតថា អាហារនៃភូតនោះ រមែង​កើតមានព្រម ដូច្នេះហើយ ក៏​ប្រតិបត្តិ ដើម្បីការ​នឿយណាយ ដើម្បីការធុញទ្រាន់ ដើម្បីការរលត់ នៃ​កំណើត​អាហារ ឃើញ​ដោយ​បញ្ញា ដ៏​ប្រពៃ​តាមពិតថា ធម្មជាតណា ជាភូត ធម្មជាតនោះ មានកិរិយារលត់​ទៅ​ជា​ធម្មតា ព្រោះការរលត់នៃអាហារនោះ លុះឃើញដោយបញ្ញា ដ៏​ប្រពៃ​តាមពិតថា ធម្មជាត​ណា ជាភូត ធម្មជាតនោះ មានកិរិយារលត់​ទៅជាធម្មតា ព្រោះការរលត់នៃ​អាហារ​នោះ ដូច្នេះហើយ ក៏ប្រតិបត្តិ ដើម្បីការ​នឿយណាយ ដើម្បីការធុញទ្រាន់ ដើម្បីការរលត់ នៃ​ភូត ដែលមានកិរិយា​រលត់ទៅជាធម្មតា។ ម្នាលសារីបុត្ត សេក្ខបុគ្គល យ៉ាងនេះឯង។

[១០៣] ម្នាលសារីបុត្ត បុគ្គលដែលឈ្មោះថា មានធម៌ពិចារណាហើយ តើដូចម្តេច។ ម្នាល​សារីបុត្ត បុគ្គល ឃើញដោយបញ្ញា ដ៏ប្រពៃតាមពិតថា នេះជាភូត លុះ​ឃើញដោយបញ្ញា ដ៏​ប្រពៃ​តាមពិតថា នេះជាភូត ដូច្នេះហើយ ក៏មានចិត្តរួចស្រឡះ ព្រោះការ​នឿយណាយ ព្រោះ​ការធុញទ្រាន់ ព្រោះការរលត់ ព្រោះការមិនប្រកាន់មាំ នូវភូត ឃើញដោយ​បញ្ញា ដ៏​ប្រពៃ​​តាមពិតថា អាហារនៃភូតនោះ រមែងកើតមានព្រម លុះឃើញដោយបញ្ញា ដ៏​ប្រពៃ​តាម​ពិតថា អាហារនៃភូតនោះ រមែង​កើតមានព្រម ដូច្នេះហើយ ក៏មានចិត្តរួចស្រឡះ ព្រោះ​ការ​នឿយណាយ ព្រោះការធុញទ្រាន់ ព្រោះការរលត់ ព្រោះការមិនប្រកាន់មាំ នូវ​កំណើត​​នៃអាហារ ឃើញដោយ​បញ្ញា ដ៏​ប្រពៃ​តាមពិតថា ធម្មជាតណា ជាភូត ធម្មជាត​នោះ មានកិរិយារលត់​ទៅជាធម្មតា ព្រោះការរលត់នៃអាហារនោះ លុះឃើញដោយបញ្ញា ដ៏​​ប្រពៃ​តាមពិតថា ធម្មជាតណា ជាភូត ធម្មជាតនោះ មានកិរិយារលត់​ទៅជាធម្មតា ព្រោះ​ការ​រលត់នៃអាហារនោះហើយ ក៏មានចិត្តរួចស្រឡះ ព្រោះការ​នឿយណាយ ព្រោះការ​ធុញ​ទ្រាន់ ព្រោះការរលត់ ព្រោះការមិនប្រកាន់មាំ នូវភូត ដែលមានកិរិយា​រលត់ទៅ​ជា​ធម្មតា។ ម្នាលសារីបុត្ត បុគ្គលដែល​ឈ្មោះថា មានធម៌ពិចារណាហើយ យ៉ាង​នេះឯង។ ម្នាល​សារីបុត្ត ពាក្យដែលអជិតមាណព បានពោលហើយ (ក្នុង​អជិតបញ្ហា បារាយនវគ្គ) ថា

ពួកបុគ្គលណា មានធម៌ពិចារណាហើយក្តី ពួកបុគ្គលណា ជាសេក្ខៈដ៏ច្រើនក្តី ក្នុង​សាសនា​នេះ បពិត្រព្រះអង្គអ្នកនិទ៌ុក្ខ ព្រះអង្គជាអ្នកមានបញ្ញា ខ្ញុំព្រះអង្គ សួរនូវការប្រព្រឹត្តិ របស់​បុគ្គលទាំងនោះ សូមទ្រង់សំដែងឲ្យទាន

សឹង​មានការបកស្រាយ ដោយប្រការដូច្នេះឯង

ម្នាល​សារីបុត្ត ភាសិតសង្ខេបនេះ អ្នកគប្បីយល់ឃើញសេចក្តី ដោយពិស្តារ យ៉ាងនេះ។ ចប់សូត្រទី១។

[១០៤] ទ្រង់គង់នៅជិតក្រុងសាវត្ថី… គ្រានោះ ភិក្ខុឈ្មោះកឡារខត្តិយៈ ចូលទៅ​រក​ព្រះសារីបុត្ត​មានអាយុ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ធ្វើសេចក្តីរីករាយ ជាមួយនឹង​ព្រះសារីបុត្ត​​មានអាយុ លុះបញ្ចប់ពាក្យដែលគួររីករាយ និងពាក្យដែលគួរ​រឭក​ហើយ ក៏​អង្គុយ​ក្នុងទីសមគួរ។ លុះកឡារខត្តិយភិក្ខុ អង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏​ពោល​នឹង​ព្រះសារីបុត្ត​មានអាយុ ដូច្នេះថា ម្នាលសារីបុត្តមានអាយុ ភិក្ខុឈ្មោះមោលិយផគ្គុន បាន​លា​សិក្ខា ត្រឡប់ទៅកាន់ហីនភេទហើយ ព្រះមោលិយផគ្គុនមានអាយុនោះ មិនបាននូវ​ទី​ពឹង ក្នុងធម្មវិន័យដោយពិតទេ បើដូច្នោះ មានតែ​ព្រះសារីបុត្តមានអាយុ បានដល់នូវ​ទីពឹង​ក្នុង​ធម្មវិន័យនេះហើយ។ ព្រះសារីបុត្ត​ពោលថា ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំមិនសង្ស័យទេ។ ព្រះ​កឡារខត្តិយៈ​ពោលថា ម្នាល​អាវុសោ ចុះ​បដិសន្ធិក្នុងខាងមុខទៀត។ ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំមិន​ងឿង​ឆ្ងល់ទេ។

[១០៥] គ្រានោះ កឡារខត្តិយភិក្ខុ ក្រោកអំពីអាសនៈ ចូលទៅគាល់​ព្រះមានព្រះភាគ លុះ​ចូល​ទៅដល់ហើយ ក៏ក្រាបថ្វាយបង្គំ​ព្រះមានព្រះភាគ រួចអង្គុយក្នុងទីសមគួរ។ លុះ​កឡារខត្តិយ​ភិក្ខុ អង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏ក្រាបទូល​ព្រះមានព្រះភាគ ដូច្នេះថា បពិត្រ​ព្រះអង្គ​ដ៏ចំរើន ព្រះសារីបុត្តមានអាយុ ពោលអួត​ព្រះអរហត្តផលថា ខ្ញុំដឹងច្បាស់ថា ជាតិ (របស់​អាត្មាអញ) អស់ហើយ មគ្គព្រហ្មចរិយៈ អាត្មាអញបាននៅរួចហើយ សោឡសកិច្ច អាត្មាអញ បានធ្វើស្រេចហើយ មគ្គភាវនាកិច្ចដទៃ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បី​សោឡសកិច្ច​នេះ​ទៀត មិនមានឡើយ។ លំដាប់​នោះ ព្រះមានព្រះភាគ ត្រាស់ហៅភិក្ខុមួយរូបមកថា ម្នាល​ភិក្ខុ អ្នកចូរមក ចូរហៅសារីបុត្ត​ តាម​ពាក្យតថាគតមកថា បពិត្រព្រះសារីបុត្តមានអាយុ ព្រះសាស្តា​ត្រាស់ទៅលោកម្ចាស់។ ភិក្ខុនោះ ទទួលព្រះពុទ្ធដីកាព្រះមានព្រះភាគ ដោយ​ពាក្យថា ព្រះករុណា ព្រះអង្គ ហើយ​ក៏ចូលទៅរក​ ព្រះសារីបុត្តមានអាយុ លុះចូលទៅ​ដល់​ហើយ ក៏ពោលនឹង​ព្រះសារីបុត្តមានអាយុ ដូច្នេះថា បពិត្រព្រះសារីបុត្តមានអាយុ ព្រះ​សាស្តា​ត្រាស់ហៅ​លោកម្ចាស់។ ព្រះសារីបុត្តមានអាយុ ទទួលពាក្យភិក្ខុនោះថា អើ​អាវុសោ ហើយក៏ចូល​ទៅគាល់​ព្រះមានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ ក៏ថ្វាយបង្គំ​ព្រះមានព្រះ​ភាគ រួចអង្គុយ​ក្នុងទី​សមគួរ។

[១០៦] លុះព្រះសារីបុត្តមានអាយុ អង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ ព្រះមានព្រះភាគ ត្រាស់សួរ​ដូច្នេះថា ម្នាលសារីបុត្ត ឮថា អ្នកពោលអួតអរហត្តផលថា ខ្ញុំដឹងច្បាស់ថា ជាតិ (របស់​អាត្មាអញ) អស់ហើយ មគ្គព្រហ្មចរិយៈ អាត្មាអញបាននៅរួចហើយ សោឡសកិច្ច អាត្មា​អញ បានធ្វើស្រេចហើយ មគ្គភាវនាកិច្ចដទៃ ប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីសោឡសកិច្ច​នេះ​ទៀត មិន​មាន​ឡើយ ដូច្នេះពិតឬ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ខ្ញុំព្រះអង្គ មិនបានពោល​សេចក្តី ដោយ​បទ​ទាំងនេះ ដោយព្យញ្ជនៈ​ទាំងនេះទេ។ ម្នាលសារីបុត្ត កុលបុត្តពោលអួត​អរហត្តផល សូម្បី​​ដោយបរិយាយណាមួយ ត្រូវតែឃើញនូវពាក្យពោលអួត ថាជាពាក្យពោល​អួត ដោយ​ពិត។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ក្រែងខ្ញុំព្រះអង្គ ទើបនឹង​ក្រាបទូល​យ៉ាងនេះថា បពិត្រ​ព្រះអង្គ​ដ៏ចំរើន ខ្ញុំព្រះអង្គ មិនបានពោលសេចក្តី ដោយបទទាំងនុ៎ះ ដោយព្យញ្ជនៈ​ទាំង​នុ៎ះ​ទេ ដូច្នេះឬ។ ម្នាលសារីបុត្ត ប្រសិនបើជន​ទាំងឡាយ សួរអ្នកយ៉ាងនេះថា នែសារីបុត្ត​មាន​អាយុ ចុះលោកបានដឹងដូចម្តេច បានឃើញ​ដូចម្តេច បានជាពោលអួតអរហត្តផលថា ខ្ញុំ​ដឹង​ច្បាស់ថា ជាតិ (របស់​អាត្មា​អញ) អស់ហើយ មគ្គព្រហ្មចរិយៈ អាត្មាអញបាន​នៅ​រួច​ហើយ សោឡសកិច្ច អាត្មាអញ បានធ្វើស្រេចហើយ មគ្គភាវនាកិច្ចដទៃ ប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បី​សោឡសកិច្ច​នេះទៀត មិនមានឡើយ ម្នាលសារីបុត្ត កាលបើគេសួរយ៉ាងនេះ អ្នកគប្បី​ដោះ​ស្រាយដូចម្តេច។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ប្រសិនបើជនទាំងឡាយ សួរខ្ញុំព្រះអង្គ​យ៉ាង​នេះ​ថា នែសារីបុត្ត​មានអាយុ ចុះលោកដឹងដូចម្តេច ឃើញដូចម្តេច បានជាពោល​អួត​អរហត្តផល​ថា ខ្ញុំដឹង​ច្បាស់ថា ជាតិ (របស់អាត្មាអញ) អស់ហើយ មគ្គព្រហ្មចរិយៈ អាត្មាអញ​បាននៅរួចហើយ សោឡសកិច្ច អាត្មាអញ បានធ្វើស្រេចហើយ មគ្គភាវនាកិច្ច​ដទៃ ប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីសោឡសកិច្ចនេះទៀត មិនមានឡើយ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន កាល​បើ​គេសួរយ៉ាងនេះហើយ ខ្ញុំព្រះអង្គ គប្បីដោះស្រាយយ៉ាងនេះថា ម្នាលអាវុសោ​ទាំង​ឡាយ ជាតិ មានធម៌ណាជាហេតុ កាលបើបច្ច័យនៃជាតិអស់ហើយ ព្រោះការអស់ទៅ​នៃ​ហេតុ​នោះ យើងក៏ដឹងច្បាស់ថា ផល គឺជាតិអស់ហើយ ទើបប្តេជ្ញា​ថា ជាតិ (របស់​អាត្មាអញ) អស់ហើយ មគ្គព្រហ្មចរិយៈ អាត្មាអញបាននៅរួចហើយ សោឡសកិច្ច អាត្មាអញ បានធ្វើស្រេចហើយ មគ្គភាវនាកិច្ចដទៃ ប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីសោឡសកិច្ចនេះ​ទៀត មិនមានឡើយ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន កាលបើគេសួរ​យ៉ាងនេះ ខ្ញុំព្រះអង្គ គប្បីដោះ​ស្រាយ យ៉ាងនេះឯង។

[១០៧] ម្នាលសារីបុត្ត ប្រសិនបើជនទាំងឡាយ សួរអ្នកយ៉ាងនេះថា នែសារីបុត្ត​មានអាយុ ចុះជាតិ មានអ្វីជាហេតុ មានអ្វីនាំឲ្យកើត មានអ្វីជាកំណើត មានអ្វីជាប្រភព ម្នាលសារីបុត្ត កាលបើគេសួរយ៉ាងនេះ អ្នកគប្បីដោះស្រាយ ដូចម្តេច។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ប្រសិន​បើជន​ទាំងឡាយ សួរខ្ញុំព្រះអង្គ យ៉ាងនេះថា នែសារីបុត្ត​មានអាយុ ចុះជាតិ មានអ្វីជាហេតុ មានអ្វីនាំឲ្យកើត មានអ្វីជាកំណើត មានអ្វីជាប្រភព បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន កាលបើគេសួរ​យ៉ាង​នេះ ខ្ញុំព្រះអង្គ គប្បីដោះស្រាយយ៉ាងនេះថា ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ជាតិ មានភព​ជា​ហេតុ មានភពនាំឲ្យកើត មានភពជាកំណើត មានភពជាប្រភព បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន កាលបើគេសួរយ៉ាងនេះ ខ្ញុំព្រះអង្គ គប្បីដោះស្រាយ យ៉ាងនេះឯង។

[១០៨] ម្នាលសារីបុត្ត ប្រសិនបើជនទាំងឡាយ សួរអ្នកយ៉ាងនេះថា នែសារីបុត្ត​មានអាយុ ចុះភព មានអ្វីជាហេតុ មានអ្វីនាំឲ្យកើត មានអ្វីជាកំណើត មានអ្វីជាប្រភព ម្នាលសារីបុត្ត កាលបើគេសួរយ៉ាងនេះ អ្នកគប្បីដោះស្រាយ ដូចម្តេច។ បពិត្រ​ព្រះអង្គដ៏ចំរើន ប្រសិន​បើ​ជន​ទាំងឡាយ សួរខ្ញុំព្រះអង្គ យ៉ាងនេះថា នែសារីបុត្ត​មានអាយុ ចុះភព មានអ្វីជាហេតុ មានអ្វីនាំឲ្យកើត មានអ្វីជាកំណើត មានអ្វីជាប្រភព បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន កាលបើគេ​សួរ​យ៉ាងនេះ ខ្ញុំព្រះអង្គ គប្បីដោះស្រាយយ៉ាងនេះថា ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ភព មាន​ឧបាទាន​ជាហេតុ មានឧបាទាននាំឲ្យកើត មានឧបាទានជាកំណើត មានឧបាទាន​ជា​ប្រភព បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន កាលបើគេសួរយ៉ាងនេះ ខ្ញុំព្រះអង្គ គប្បីដោះស្រាយ យ៉ាង​នេះ​ឯង។

[១០៩] ម្នាលសារីបុត្ត ប្រសិនបើជនទាំងឡាយ សួរអ្នកយ៉ាងនេះថា នែសារីបុត្ត​មានអាយុ ចុះឧបាទាន មានអ្វីជាហេតុ។បេ។ មានអ្វីជាប្រភព ម្នាលសារីបុត្ត កាលបើគេសួរ​យ៉ាងនេះ អ្នកគប្បីដោះស្រាយ ដូចម្តេច។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ប្រសិនបើជនទាំងឡាយ សួរខ្ញុំ​ព្រះអង្គ យ៉ាងនេះថា នែសារីបុត្ត​មានអាយុ ចុះឧបាទាន មានអ្វីជាហេតុ។បេ។ មានអ្វីជា​ប្រភព បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន កាលបើគេសួរយ៉ាងនេះ ខ្ញុំព្រះអង្គ គប្បីដោះស្រាយ​យ៉ាង​នេះថា ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ឧបាទាន មានតណ្ហាជាហេតុ។បេ។ មានតណ្ហាជាប្រភព បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន កាលបើគេសួរយ៉ាងនេះ ខ្ញុំព្រះអង្គ គប្បីដោះស្រាយ យ៉ាងនេះឯង។

[១១០] ម្នាលសារីបុត្ត ប្រសិនបើជនទាំងឡាយ សួរអ្នកយ៉ាងនេះថា នែសារីបុត្ត​មានអាយុ ចុះតណ្ហា មានអ្វីជាហេតុ មានអ្វីនាំឲ្យកើត មានអ្វីជាកំណើត មានអ្វីជាប្រភព ម្នាល​សារីបុត្ត កាលបើគេសួរ​យ៉ាងនេះ អ្នកគប្បីដោះស្រាយ ដូចម្តេច។ បពិត្រព្រះអង្គ​ដ៏ចំរើន ប្រសិន​បើជនទាំងឡាយ សួរខ្ញុំព្រះអង្គ យ៉ាងនេះថា នែសារីបុត្ត​មានអាយុ ចុះតណ្ហា មាន​អ្វី​​ជា​ហេតុ មានអ្វីនាំឲ្យកើត មានអ្វីជាកំណើត មានអ្វីជាប្រភព បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន កាល​បើ​គេសួរយ៉ាងនេះ ខ្ញុំព្រះអង្គ គប្បីដោះស្រាយយ៉ាងនេះថា ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ តណ្ហា មានវេទនាជាហេតុ មានវេទនានាំឲ្យកើត មានវេទនា​ជាកំណើត មានវេទនាជា​ប្រភព បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន កាលបើគេសួរយ៉ាងនេះ ខ្ញុំព្រះអង្គ គប្បីដោះស្រាយ យ៉ាង​នេះ​ឯង។

[១១១] ម្នាលសារីបុត្ត ប្រសិនបើជនទាំងឡាយ សួរអ្នកយ៉ាងនេះថា នែសារីបុត្ត​មានអាយុ ចុះវេទនា មានអ្វីជាហេតុ។បេ។ មានអ្វីជាប្រភព ម្នាលសារីបុត្ត កាលបើគេសួរ​យ៉ាងនេះ អ្នក​គប្បីដោះស្រាយ ដូចម្តេច។ បពិត្រព្រះអង្គ​ដ៏ចំរើន ប្រសិនបើជនទាំងឡាយ សួរខ្ញុំ​ព្រះអង្គ យ៉ាងនេះថា នែសារីបុត្ត​មានអាយុ ចុះវេទនា មានអ្វីជាហេតុ។បេ។ មានអ្វីជា​ប្រភព បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន កាលបើគេសួរយ៉ាងនេះ ខ្ញុំព្រះអង្គ គប្បីដោះស្រាយ​យ៉ាង​នេះ​ថា ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ វេទនា មានផស្សៈជាហេតុ។បេ។ មានផស្សៈជាប្រភព បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន កាលបើគេសួរយ៉ាងនេះ ខ្ញុំព្រះអង្គ គប្បីដោះស្រាយ យ៉ាងនេះឯង។

[១១២] ម្នាលសារីបុត្ត ប្រសិនបើជនទាំងឡាយ សួរអ្នកយ៉ាងនេះថា នែសារីបុត្ត​មានអាយុ លោក​បានដឹងដូចម្តេច ឃើញដូចម្តេច បានជាសេចក្តីត្រេកអរ ក្នុងវេទនា​ទាំងឡាយ មិន​តាំង​ឡើងបាន ម្នាលសារីបុត្ត កាលបើគេសួរ​យ៉ាងនេះ អ្នកគប្បីដោះ​ស្រាយ ដូចម្តេច។ បពិត្រ​ព្រះអង្គ​ដ៏ចំរើន ប្រសិនបើជនទាំងឡាយ សួរខ្ញុំព្រះអង្គ យ៉ាងនេះថា នែសារីបុត្ត​មាន​អាយុ លោកបានដឹងដូចម្តេច ឃើញដូចម្តេច បានជា​សេចក្តី​ត្រេកអរក្នុងវេទនាទាំងឡាយ មិន​តាំងឡើងបាន បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន កាលបើគេសួរ​យ៉ាងនេះ ខ្ញុំព្រះអង្គ គប្បីដោះ​ស្រាយ​យ៉ាងនេះថា ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ វេទនានេះ មាន៣ វេទនាទាំង៣ តើដូចម្តេច គឺ​សុខវេទនា១ ទុក្ខវេទនា១ អទុក្ខមសុខវេទនា១ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ វេទនា​ទាំង ៣ នេះ​ឯង មិនទៀង ធម្មជាតណាមិនទៀង ធម្មជាត​នោះ យើងដឹងច្បាស់ថាជាទុក្ខ បានជា​សេចក្តី​ត្រេកអរ ក្នុងវេទនាទាំងឡាយ​មិនតាំង​ឡើងបាន បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន កាលបើគេ​សួរ​យ៉ាងនេះ ខ្ញុំព្រះអង្គ គប្បីដោះស្រាយ យ៉ាងនេះឯង។

[១១៣] ម្នាលសារីបុត្ត ត្រូវហើយ ត្រូវហើយ ម្នាលសារីបុត្ត នេះឯង ជាបរិយាយ ប្រព្រឹត្ត​ទៅ ដើម្បីការដោះស្រាយនូវសេចក្តីនេះ ដោយសង្ខេបថា ការទទួលអារម្មណ៍​ណាមួយ ការ​ទទួល​​អារម្មណ៍នោះ ជាទុក្ខ ម្នាលសារីបុត្ត ចុះប្រសិនបើជនទាំងឡាយ សួរ​យ៉ាង​នេះ​ថា នែសារីបុត្តមានអាយុ ព្រោះវិមោក្ខដូចម្តេច លោកទើប​ពោលអួត​អរហត្តផលថា យើង​ដឹង​ច្បាស់ថា ជាតិ (របស់អាត្មាអញ) អស់ហើយ មគ្គព្រហ្មចរិយៈ អាត្មាអញ​បាន​នៅរួច​ហើយ សោឡសកិច្ច អាត្មាអញ បានធ្វើស្រេចហើយ មគ្គភាវនាកិច្ច​ដទៃ ប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បី​សោឡសកិច្ច​នេះទៀត មិនមានឡើយ ម្នាលសារីបុត្ត កាលបើគេសួរយ៉ាងនេះ អ្នកគប្បី​ដោះស្រាយដូចម្តេច។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ប្រសិនបើជនទាំងឡាយ សួរខ្ញុំព្រះអង្គ​យ៉ាង​នេះ​ថា នែសារីបុត្តមានអាយុ ព្រោះវិមោក្ខដូចម្តេច លោកទើបពោលអួតអរហត្តផលថា ខ្ញុំ​ដឹង​ច្បាស់ថា ជាតិ (របស់អាត្មាអញ) អស់ហើយ មគ្គព្រហ្មចរិយៈ អាត្មាអញ​បាននៅ​រួច​ហើយ សោឡសកិច្ច អាត្មាអញ បានធ្វើស្រេចហើយ មគ្គភាវនាកិច្ចដទៃ ប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បី​សោឡសកិច្ច​នេះ​ទៀត មិនមានឡើយ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន កាលបើគេសួរ​យ៉ាងនេះ ខ្ញុំ​ព្រះអង្គ គប្បីដោះស្រាយ យ៉ាងនេះថា  ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ព្រោះតែ​អជ្ឈត្តវិមោក្ខ [សំដៅ​​យកព្រះអរហត្ត ដែលបុគ្គលបានសម្រេច ដោយការកំណត់នូវសង្ខារខាងក្នុង។] ទើប​​អាសវៈទាំងឡាយ មិនជាប់តាមយើង ដែលមានសតិយ៉ាងណា យើងក៏មាន​សតិ​យ៉ាង​​នោះ ព្រោះការអស់ទៅនៃឧបាទានទាំងពួង មួយទៀត យើងមិនបាន​មើលងាយ​នូវ​ខ្លួន​ឡើយ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន កាលបើគេសួរយ៉ាងនេះ ខ្ញុំព្រះអង្គគប្បីដោះស្រាយ យ៉ាង​​នេះឯង។

[១១៤] ម្នាលសារីបុត្ត ត្រូវហើយ ត្រូវហើយ ម្នាលសារីបុត្ត នេះឯង ជាបរិយាយ ប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីការដោះស្រាយសេចក្តីនេះ ដោយសង្ខេបថា អាសវៈ​ទាំងឡាយណា ដែល​ព្រះពុទ្ធ ជាសមណៈ បានពោលហើយ យើងមិនសង្ស័យក្នុងអាសវៈទាំងនោះទេ អាសវៈទាំងនោះ យើងបានលះហើយ ព្រោះហេតុនោះ យើង​មិនងឿងឆ្ងល់ឡើយ។ ព្រះមានព្រះភាគ បាន​ត្រាស់​នូវពាក្យនេះហើយ លុះព្រះសុគត ត្រាស់នូវពាក្យនេះ​រួច​ហើយ ក៏ទ្រង់ក្រោកអំពី​អាសនៈ ស្តេចចូលទៅកាន់វិហារ។

[១១៥] កាលដែលព្រះមានព្រះភាគ ស្តេចចេញទៅមិនយូរប៉ុន្មាន  ព្រះសារីបុត្តមានអាយុ ក៏ហៅភិក្ខុទាំងឡាយក្នុងទីនោះថា ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ព្រះមានព្រះភាគ បានសួរ​ប្រស្នា ទី១ នឹងខ្ញុំ ជាប្រស្នាដែលខ្ញុំមិនធ្លាប់ដឹងពីមុនមកទេ សេចក្តីយឺតយូរ ក្នុងការដោះ​ស្រាយ ក៏កើតមានដល់ខ្ញុំ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ កាល​ដែល​ព្រះមានព្រះភាគ បាន​អនុមោទនា​ប្រស្នាជាដំបូងរបស់ខ្ញុំហើយ ម្នាលអាវុសោ​ទាំងឡាយ ខ្ញុំមានសេចក្តីត្រិះរិះ​ដូច្នេះ​ថា ប្រសិនបើ​ព្រះមានព្រះភាគ សួរសេចក្តី​នុ៎ះ ដោយបទដទៃៗ ដោយបរិយាយ​ដទៃៗ ចំពោះអាត្មាអញ អស់មួយថ្ងៃ អាត្មាអញ អាច​នឹងដោះស្រាយសេចក្តីនុ៎ះ ដោយបទ​ដទៃៗ ដោយបរិយាយដទៃៗ ថ្វាយ​ព្រះមានព្រះភាគ អស់មួយថ្ងៃ ប្រសិនបើ​ព្រះមានព្រះ​ភាគ សួរសេចក្តីនុ៎ះ ដោយ​បទដទៃៗ ដោយបរិយាយដទៃៗ ចំពោះអាត្មាអញ អស់មួយ​យប់ អាត្មាអញ អាច​នឹងដោះស្រាយសេចក្តីនុ៎ះ ដោយបទដទៃៗ ដោយបរិយាយដទៃៗ ថ្វាយ​​ព្រះមានព្រះភាគ អស់មួយយប់ ប្រសិនបើព្រះមានព្រះភាគ សួរសេចក្តីនុ៎ះ ដោយ​បទ​ដទៃៗ ដោយបរិយាយដទៃៗ ចំពោះអាត្មាអញ អស់មួយយប់មួយថ្ងៃ អាត្មាអញ​ អាច​នឹង​ដោះស្រាយសេចក្តីនុ៎ះ ដោយបទដទៃៗ ដោយបរិយាយដទៃៗ ថ្វាយ​ព្រះមានព្រះភាគ អស់​មួយយប់មួយថ្ងៃ ប្រសិនបើព្រះមានព្រះភាគ សួរសេចក្តីនុ៎ះ ចំពោះ​អាត្មាអញ អស់ ២យប់ ២ថ្ងៃ។បេ។ អាត្មាអញ អាច​នឹងដោះស្រាយសេចក្តីនុ៎ះ ថ្វាយ​ព្រះមានព្រះភាគ អស់ ២យប់ ២ថ្ងៃ។បេ។ ប្រសិនបើព្រះមានព្រះភាគ សួរសេចក្តីនុ៎ះ ចំពោះ​អាត្មាអញ អស់ ៣យប់ ៣ថ្ងៃ… អាត្មាអញ​ អាច​នឹងដោះស្រាយសេចក្តីនុ៎ះ ថ្វាយ​ព្រះមានព្រះភាគ អស់ ៣យប់ ៣ថ្ងៃ… ប្រសិនបើព្រះមានព្រះភាគ សួរសេចក្តីនុ៎ះ ចំពោះអាត្មាអញ អស់៤យប់ ៤ថ្ងៃ… អាត្មាអញ អាច​នឹងដោះស្រាយសេចក្តីនុ៎ះ ថ្វាយ​ព្រះមានព្រះភាគ អស់ ៤យប់ ៤ថ្ងៃ… ប្រសិនបើព្រះមានព្រះភាគ សួរសេចក្តីនុ៎ះ ចំពោះអាត្មាអញ អស់៥យប់៥ថ្ងៃ… អាត្មាអញ អាច​នឹងដោះស្រាយសេចក្តីនុ៎ះ ថ្វាយ​ព្រះមានព្រះភាគ អស់៥យប់ ៥ថ្ងៃ… ប្រសិន​បើព្រះមានព្រះភាគ សួរសេចក្តីនុ៎ះ ចំពោះអាត្មាអញ អស់៦យប់៦ថ្ងៃ… អាត្មាអញ អាច​​នឹងដោះស្រាយសេចក្តីនុ៎ះ ថ្វាយ​ព្រះមានព្រះភាគ អស់៦យប់៦ថ្ងៃ… ប្រសិន​បើ​ព្រះមានព្រះភាគ សួរសេចក្តីនុ៎ះ ដោយ​បទដទៃៗ ដោយបរិយាយដទៃៗ ចំពោះអាត្មាអញ អស់ ៧យប់ ៧ថ្ងៃ អាត្មាអញ អាច​នឹងដោះស្រាយសេចក្តីនុ៎ះ ដោយបទដទៃៗ ដោយ​បរិយាយ​ដទៃៗ ថ្វាយ​ព្រះមានព្រះភាគ អស់៧យប់៧ថ្ងៃ។

[១១៦] គ្រានោះ កឡារខត្តិយភិក្ខុ ក្រោកអំពីអាសនៈ ចូលទៅគាល់​ព្រះមានព្រះភាគ លុះ​ចូល​ទៅដល់ហើយ ក៏ក្រាបថ្វាយបង្គំ​ព្រះមានព្រះភាគ រួច​អង្គុយក្នុងទីសមគួរ។ លុះ​កឡារខត្តិយ​ភិក្ខុ អង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏ក្រាបទូល​ព្រះមានព្រះភាគ ដូច្នេះថា បពិត្រ​ព្រះអង្គ​ដ៏ចំរើន ព្រះសារីបុត្តមានអាយុ បន្លឺសីហនាទថា ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ ព្រះមាន​ព្រះភាគ បានសួរប្រស្នាទី១នឹងខ្ញុំ ជាប្រស្នាដែលខ្ញុំមិនធ្លាប់ដឹងមកពីកាលមុនទេ សេចក្តី​យឺត​យូរ ក្នុងការដោះស្រាយ ក៏កើតមានដល់ខ្ញុំ ម្នាលអាវុសោទាំងឡាយ កាល​ណាបើ​ព្រះមានព្រះភាគ បានអនុមោទនាប្រស្នាជាដំបូង របស់ខ្ញុំហើយ ម្នាលអាវុសោ​ទាំងឡាយ ខ្ញុំមានសេចក្តី​ត្រិះរិះ ដូច្នេះថា ប្រសិនបើ​ព្រះមានព្រះភាគ សួរសេចក្តី​នុ៎ះ ដោយបទដទៃៗ ដោយបរិយាយដទៃៗ ចំពោះអាត្មាអញ អស់១ថ្ងៃ អាត្មាអញ អាច​នឹងដោះ​ស្រាយ​សេចក្តី​នុ៎ះ ដោយបទដទៃៗ ដោយបរិយាយដទៃៗ ថ្វាយ​ព្រះមានព្រះភាគ អស់១ថ្ងៃ ប្រសិនបើ​អស់ ១យប់។បេ។ ប្រសិនបើព្រះមានព្រះភាគ សួរសេចក្តីនុ៎ះ ចំពោះអាត្មាអញ អស់ ១យប់ ១ថ្ងៃ… ប្រសិនបើព្រះមានព្រះភាគ សួរសេចក្តីនុ៎ះ ចំពោះ​អាត្មាអញ អស់ ២យប់ ២ថ្ងៃ… ៣យប់ ៣ថ្ងៃ… ៤យប់ ៤ថ្ងៃ… ៥យប់៥ថ្ងៃ… ៦យប់៦ថ្ងៃ… ប្រសិន​បើ​ព្រះមាន​ព្រះ​ភាគ សួរសេចក្តីនុ៎ះ ដោយ​បទដទៃៗ ដោយបរិយាយដទៃៗ ចំពោះអាត្មាអញ អស់ ៧យប់ ៧ថ្ងៃ អាត្មាអញ អាច​នឹងដោះស្រាយសេចក្តីនុ៎ះ ដោយបទដទៃៗ ដោយបរិយាយដទៃៗ ថ្វាយ​​ព្រះមានព្រះភាគ អស់៧យប់៧ថ្ងៃ។

[១១៧] ម្នាលភិក្ខុ ធម្មធាតុ [សំដៅយកសាវកបារមីញាណ។] គឺ​សារីបុត្តត្រាស់ដឹង​ហើយ​ដោយ​ប្រពៃពិត ព្រោះតែត្រាស់ដឹង​ធម្មធាតុដោយប្រពៃ បាន​ជាបើ​តថាគតសួរសេចក្តីនុ៎ះ ដោយ​បទដទៃៗ ដោយបរិយាយដទៃៗ ចំពោះសារីបុត្ត អស់១ថ្ងៃ សារីបុត្ត គប្បីដោះ​ស្រាយ​សេចក្តីនុ៎ះ ដោយបទដទៃៗ ដោយបរិយាយដទៃៗ ប្រាប់តថាគត អស់១ថ្ងៃបាន ប្រសិន​បើតថាគត សួរសេចក្តីនុ៎ះ ដោយបទដទៃៗ ដោយ​បរិយាយ​ដទៃៗ ចំពោះសារីបុត្ត អស់ ១យប់ សារីបុត្តក៏គប្បីដោះស្រាយ​សេចក្តីនុ៎ះ ប្រាប់តថាគតអស់១យប់បាន។បេ។ ប្រសិន​បើតថាគត សួរសេចក្តីនុ៎ះ ចំពោះសារីបុត្ត អស់១យប់១ថ្ងៃ… សារីបុត្ត ក៏គប្បី​ដោះ​ស្រាយ​សេចក្តីនុ៎ះ ប្រាប់តថាគត អស់១យប់១ថ្ងៃ… ប្រសិនបើតថាគត សួរសេចក្តីនុ៎ះ ចំពោះ​សារីបុត្ត អស់២យប់២ថ្ងៃ… សារីបុត្ត ក៏គប្បីដោះស្រាយសេចក្តីនុ៎ះ ប្រាប់តថាគត អស់ ២យប់ ២ថ្ងៃ… ប្រសិនបើតថាគត សួរសេចក្តីនុ៎ះ ចំពោះសារីបុត្ត អស់៣យប់៣ថ្ងៃ… សារីបុត្ត ក៏គប្បីដោះស្រាយសេចក្តីនុ៎ះ ប្រាប់តថាគត អស់៣យប់៣ថ្ងៃ… ប្រសិនបើ​តថាគត សួរសេចក្តីនុ៎ះ ចំពោះសារីបុត្ត អស់៤យប់៤ថ្ងៃ… សារីបុត្ត ក៏គប្បីដោះ​ស្រាយ​សេចក្តី​នុ៎ះ ប្រាប់តថាគត អស់៤យប់៤ថ្ងៃ… ប្រសិនបើតថាគត សួរសេចក្តីនុ៎ះ ចំពោះ​សារីបុត្ត អស់ ៥យប់ ៥ថ្ងៃ… សារីបុត្ត ក៏គប្បីដោះ​ស្រាយ​សេចក្តីនុ៎ះ ប្រាប់តថាគត អស់ ៥យប់ ៥ថ្ងៃ… ប្រសិនបើតថាគត សួរសេចក្តីនុ៎ះ ចំពោះសារីបុត្ត អស់៦យប់៦ថ្ងៃ… សារីបុត្ត ក៏គប្បី​ដោះស្រាយសេចក្តីនុ៎ះ ប្រាប់តថាគត អស់៦យប់៦ថ្ងៃ… ប្រសិនបើតថាគត សួរ​សេចក្តីនុ៎ះ ដោយបទដទៃៗ ដោយបរិយាយ​ដទៃៗ ចំពោះសារីបុត្ត អស់៧យប់៧ថ្ងៃ សារីបុត្ត ក៏គប្បីដោះស្រាយសេចក្តីនុ៎ះ ដោយបទ​ដទៃៗ ដោយបរិយាយដទៃៗ ប្រាប់​តថាគត អស់ ៧យប់ ៧ថ្ងៃបាន។ ចប់សូត្រទី២។

[១១៨] ទ្រង់គង់ជិតក្រុងសាវត្ថី… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគត នឹងសំដែងនូវ​ញាណវត្ថុ ៤៤ប្រការ ដល់អ្នកទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយ ចូរយកចិត្តទុកដាក់ ប្រុងស្តាប់​ពាក្យនោះ ឲ្យ​ប្រពៃ​ចុះ តថាគត នឹងពោលឲ្យស្តាប់។ ភិក្ខុទាំងនោះ ទទួលព្រះពុទ្ធដីកា នៃ​ព្រះមានព្រះ​ភាគ​ថា ព្រះករុណាព្រះអង្គ។

[១១៩] ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ដូច្នេះថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះញាណវត្ថុ​ទាំង៤៤ តើដូចម្តេចខ្លះ គឺសេចក្តីដឹងក្នុងជរា និងមរណៈ១ សេចក្តីដឹងក្នុងហេតុ ជាទី​កើត​ឡើងនៃ​ជរា និងមរណៈ១ សេចក្តីដឹងក្នុងទីរលត់នៃជរា និងមរណៈ១ សេចក្តីដឹងក្នុងបដិបទា ជា​ដំណើរ​ទៅកាន់ទីរលត់នៃជរា និងមរណៈ១ សេចក្តីដឹងក្នុងជាតិ១ សេចក្តីដឹងក្នុងហេតុជា​ទីកើត​ឡើងនៃជាតិ១ សេចក្តីដឹងក្នុងទីរលត់​នៃជាតិ១ សេចក្តីដឹងក្នុងបដិបទា ជាដំណើរ​ទៅ​កាន់ទីរលត់នៃជាតិ១ សេចក្តីដឹងក្នុងភព១ សេចក្តីដឹងក្នុងហេតុជាទីកើតឡើងនៃភព១ សេចក្តីដឹងក្នុងទីរលត់​នៃភព១ សេចក្តីដឹងក្នុងបដិបទា ជាដំណើរទៅកាន់ទីរលត់នៃភព១ សេចក្តីដឹងក្នុងឧបាទាន១ សេចក្តីដឹងក្នុងហេតុជាទីកើតឡើងនៃឧបាទាន១ សេចក្តីដឹង​ក្នុង​ទីរលត់​នៃឧបាទាន១ សេចក្តីដឹងក្នុងបដិបទា ជាដំណើរទៅកាន់ទីរលត់នៃឧបាទាន១ សេចក្តីដឹងក្នុងតណ្ហា១ សេចក្តីដឹងក្នុងហេតុជាទីកើតឡើងនៃតណ្ហា១ សេចក្តីដឹងក្នុង​ទី​រលត់​​នៃតណ្ហា១ សេចក្តីដឹងក្នុងបដិបទា ជាដំណើរទៅកាន់ទីរលត់នៃតណ្ហា១ សេចក្តីដឹង​ក្នុង​វេទនា១ សេចក្តីដឹងក្នុងហេតុជាទីកើតឡើងនៃវេទនា១ សេចក្តីដឹងក្នុងទីរលត់​នៃ​វេទនា១ សេចក្តីដឹងក្នុងបដិបទា ជាដំណើរទៅកាន់ទីរលត់នៃវេទនា១ សេចក្តីដឹង​ក្នុង​ផស្សៈ១….  សេចក្តីដឹងក្នុងសឡាយតនៈ១… សេចក្តីដឹងក្នុងនាមរូប១… សេចក្តីដឹងក្នុង​វិញ្ញាណ១… សេចក្តីដឹងក្នុងសង្ខារទាំងឡាយ១… សេចក្តីដឹងក្នុងហេតុជាទីកើត​ឡើងនៃ​សង្ខារ១ សេចក្តីដឹងក្នុងទីរលត់​នៃសង្ខារ១ សេចក្តីដឹងក្នុងបដិបទា ជាដំណើរទៅកាន់ទី​រលត់​នៃ​សង្ខារ១ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះហៅថា ញាណវត្ថុ ៤៤ប្រការ ។

[១២០] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ជរា និងមរណៈ តើដូចម្តេច។ សេចក្តីគ្រាំគ្រា ភាព​គ្រាំគ្រា ធ្មេញ​បាក់ សក់ស្កូវ ស្បែកជ្រួញជ្រីវ ដំណើរថយអាយុ ដំណើរ​ចាស់ទុំនៃ​ឥន្ទ្រិយ​ទាំងឡាយ​ណា របស់​សត្វទាំងឡាយនោះៗ ក្នុងសត្តនិកាយនោះៗ នេះហៅថា ជរា។ ចុតិ ការឃ្លាត ការ​បែកធ្លាយ ការបាត់បង់ សេចក្តីស្លាប់ ដំណើរងាប់ ការធ្វើនូវមរណកាល ការបែក​ធ្លាយ​នៃ​ខន្ធទាំងឡាយ ការដាក់ចុះនូវសាកសព ការដាច់នៃជីវិតិន្ទ្រិយណា របស់​សត្វទាំង​ឡាយ​នោះៗ ចាកសត្តនិកាយនោះៗ នេះហៅថា មរណៈ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ជរា​នេះ​ផង មរណៈនេះផង នេះហៅថា ជរា និងមរណៈ ដោយប្រការដូច្នេះឯង។ ការកើតឡើងនៃ​ជរា និងមរណៈ ព្រោះការកើតឡើងនៃជាតិ ការរលត់នៃជរានិងមរណៈ ព្រោះការរលត់នៃ​ជាតិ មគ្គដ៏ប្រសើរ ប្រកបដោយអង្គ ៨ប្រការនេះឯង ជាបដិបទា ដែលជាដំណើរ​​ទៅកាន់​ទី​រលត់​​នៃជរា និងមរណៈ គឺប្រាជ្ញាយល់ឃើញត្រូវ១។បេ។ ការតម្កល់​ចិត្តត្រូវ១។

[១២១] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលណាបើអរិយសាវ័កដឹងច្បាស់ នូវ​ជរា និងមរណៈយ៉ាង​នេះ ដឹងច្បាស់នូវហេតុជាទីកើតឡើង នៃជរា និងមរណៈយ៉ាងនេះ ដឹងច្បាស់​នូវទីរលត់​នៃ​ជរា និងមរណៈ យ៉ាងនេះ ដឹងច្បាស់នូវបដិបទា ជាដំណើរទៅ​កាន់​ទីរលត់ នៃជរា និង​មរណៈ យ៉ាងនេះ នេះជាធម្មញ្ញាណ របស់អរិយសាវ័កនោះ។ អរិយសាវ័កនោះ តែងនាំ​ទៅ​នូវ​ន័យ ក្នុងអតីតកាល និងអនាគតកាល ដោយធម៌នេះ [សំដៅយកចតុសច្ចធម៌ ឬ​មគ្គញ្ញាណ​ធម៌។] ដែលខ្លួនបានឃើញហើយ ដឹងច្បាស់ហើយ ជាធម៌​ឲ្យផលមិនខុស​កាល ជាធម៌ដែលខ្លួនបានដល់ហើយ បានជ្រួតជ្រាបហើយ ដោយបញ្ញាថា ពួកសមណៈ ឬ​ព្រាហ្មណ៍​ណាមួយ ក្នុងអតីតកាល ដឹងច្បាស់ នូវជរា និងមរណៈ ដឹងច្បាស់​នូវ​ហេតុ​ជា​ទី​កើតឡើង នៃជរានិងមរណៈ ដឹងច្បាស់​នូវទីរលត់​នៃជរានិងមរណៈ ដឹងច្បាស់នូវបដិបទា ជាដំណើរទៅ​កាន់​ទីរលត់ នៃជរានិងមរណៈ សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងអស់នោះ បានដឹង​ច្បាស់​យ៉ាងនេះឯង ដូចជាអាត្មាអញ ក្នុងកាលឥឡូវនេះ។ ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍​ណា​មួយ​ក្នុងអនាគតកាល នឹងដឹងច្បាស់ នូវជរា និងមរណៈ នឹងដឹងច្បាស់នូវ​ហេតុ​ជា​ទី​កើត​ឡើង នៃជរានិងមរណៈ នឹងដឹងច្បាស់​នូវទីរលត់​នៃជរានិងមរណៈ នឹងដឹងច្បាស់នូវ​បដិបទា ដែលជាដំណើរទៅ​កាន់​ទីរលត់ នៃជរា និងមរណៈ សមណព្រាហ្មណ៍​ទាំងអស់​នោះ នឹងដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះឯង ដូចជាអាត្មាអញ ​ក្នុងកាលឥឡូវនេះ។ នេះជា អន្វយ​ញ្ញាណ [សេចក្តីដឹងក្នុងធម៌ ដែល​ប្រព្រឹត្តទៅតាមញាណ បានដល់បច្ចវេក្ខណញ្ញាណ។] របស់​អរិយសាវ័កនោះ។

[១២២] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលណាបើអរិយសាវ័ក មានញាណទាំង ២នេះ គឺ ធម្មញ្ញាណ ១ អន្វយញ្ញាណ ១ បរិសុទ្ធ ផូរផង់ហើយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អរិយសាវ័ក​នេះ ហៅថា បរិបូណ៌ដោយទិដ្ឋិក៏បាន ថាបរិបូណ៌ដោយទស្សនៈក៏បាន ថាមកកាន់​ព្រះ​សទ្ធម្ម​នេះក៏បាន ថាឃើញ​ព្រះសទ្ធម្មនេះក៏បាន ថាប្រកបដោយសេក្ខញ្ញាណក៏​បាន ថា​ប្រកប​ដោយសេក្ខវិជ្ជាក៏បាន ថាដល់ព្រម នូវធម្មស្រោតក៏បាន ថាជាអរិយៈ អ្នក​មាន​និព្វេធិកប្បញ្ញាក៏បាន ថាឋិតអែបនឹងទ្វារនៃអមតនិព្វានក៏បាន។

[១២៣] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ជាតិ តើដូចម្តេច។បេ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភព តើដូច​ម្តេច… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ឧបាទាន តើដូចម្តេច… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តណ្ហា តើដូច​ម្តេច… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ វេទនា តើដូចម្តេច… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ផស្សៈ តើដូចម្តេច… ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ សឡាយតនៈ តើដូចម្តេច… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នាមរូប តើដូច​ម្តេច… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ វិញ្ញាណ តើដូចម្តេច… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សង្ខារទាំងឡាយ តើដូច​ម្តេច ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សង្ខារនេះ មាន៣គឺ កាយសង្ខារ១ វចីសង្ខារ១ ចិត្តសង្ខារ​១ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះហៅថា សង្ខារទាំងឡាយ។ ការកើត​ឡើងនៃសង្ខារ ព្រោះការ​កើត​ឡើង​នៃអវិជ្ជា ការរលត់នៃសង្ខារ ព្រោះការរលត់នៃ​អវិជ្ជា មគ្គដ៏ប្រសើរ ប្រកបដោយ​អង្គ​ទាំង ៨ប្រការនេះឯង ជាបដិបទា ដែលជាដំណើរទៅកាន់​ទីរលត់នៃសង្ខារ គឺប្រាជ្ញា​យល់​ឃើញត្រូវ១។បេ។ ការតម្កល់ចិត្តត្រូវ១។

[១២៤] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលណាបើអរិយសាវ័កដឹងច្បាស់ នូវសង្ខារ​ទាំងឡាយ​យ៉ាង​នេះ ដឹងច្បាស់នូវហេតុជាទីកើតឡើង នៃសង្ខារយ៉ាងនេះ ដឹងច្បាស់នូវទីរលត់នៃ​សង្ខារ យ៉ាងនេះ ដឹងច្បាស់នូវបដិបទា ជាដំណើរទៅ​កាន់​ទីរលត់ នៃសង្ខារ យ៉ាងនេះ នេះ​ជា​ធម្មញ្ញាណ របស់អរិយសាវ័កនោះ។ អរិយសាវ័កនោះ តែងនាំទៅនូវន័យ ក្នុង​អតីតកាល និងអនាគតកាល ដោយធម៌នេះ ដែលខ្លួន​បានឃើញហើយ ដឹងច្បាស់ហើយ ជាធម៌​​ឲ្យផលមិនខុសកាល ជាធម៌ដែល​ខ្លួនបាន​ដល់ហើយ បានជ្រួតជ្រាបហើយ ដោយ​បញ្ញាថា ពួកសមណព្រាហ្មណ៍ណាមួយ ក្នុងអតីតកាល បានដឹងច្បាស់ នូវសង្ខារទាំង​ឡាយ ដឹងច្បាស់នូវហេតុជាទីកើតឡើង នៃសង្ខារ ដឹងច្បាស់​នូវទីរលត់​នៃសង្ខារ ដឹង​ច្បាស់​នូវបដិបទា ជាដំណើរទៅ​កាន់​ទីរលត់ នៃសង្ខារ សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងអស់នោះ បាន​ដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះឯង ដូចជាអាត្មាអញ ក្នុងកាលឥឡូវនេះដែរ។ ពួកសមណៈ ឬ​ព្រាហ្មណ៍​ណាមួយ ក្នុងអនាគតកាល នឹងដឹងច្បាស់ នូវសង្ខារទាំងឡាយ នឹងដឹងច្បាស់ នូវហេតុ​ជាទីកើតឡើង នៃសង្ខារ នឹងដឹងច្បាស់ ​នូវទីរលត់​នៃសង្ខារ នឹងដឹងច្បាស់ នូវ​បដិបទា ជាដំណើរទៅ​កាន់​ទីរលត់ នៃសង្ខារ សមណព្រាហ្មណ៍ទាំងអស់នោះ នឹងដឹង​ច្បាស់​យ៉ាងនេះឯង ដូចជាអាត្មាអញ ក្នុងកាលឥឡូវនេះដែរ។ នេះជាអន្វយញ្ញាណ របស់​អរិយសាវ័ក​នោះ។

[១២៥] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលណាបើអរិយសាវ័ក មានញាណទាំង២នេះ គឺ​ធម្មញ្ញាណ​១ អន្វយញ្ញាណ១ បរិសុទ្ធ ផូរផង់ហើយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អរិយសាវ័ក​នេះ ហៅថា បរិបូណ៌ដោយទិដ្ឋិក៏បាន ថាបរិបូណ៌ដោយទស្សនៈក៏បាន ថាមកកាន់​ព្រះសទ្ធម្ម​នេះ​ក៏បាន ថាឃើញ​ព្រះសទ្ធម្មនេះក៏បាន ថាប្រកបដោយសេក្ខញ្ញាណក៏​បាន ថាប្រកប​ដោយ​សេក្ខវិជ្ជាក៏បាន ថាដល់ព្រមនូវធម្មស្រោតក៏បាន ថាជាអរិយៈអ្នក​មាន​និព្វេធិកប្បញ្ញា​ក៏បាន ថាឋិតអែបនឹងទ្វារ នៃអមតនិព្វានក៏បាន។ ចប់សូត្រទី៣។

[១២៦] ទ្រង់គង់នៅជិតក្រុងសាវត្ថី… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតនឹងសំដែង​ញាណវត្ថុ​៧៧ ប្រការ ដល់អ្នកទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយ ចូរយកចិត្តទុកដាក់ ប្រុងចាំស្តាប់ពាក្យ​នោះ ឲ្យប្រពៃចុះ តថាគតនឹងពោលឲ្យស្តាប់។ ភិក្ខុទាំងនោះ ទទួល​ព្រះពុទ្ធដីកា នៃព្រះ​មាន​ព្រះ​ភាគ​ថា ព្រះករុណា ព្រះអង្គ។

[១២៧] ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់ដូច្នេះថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ញាណ​វត្ថុ​ ទាំង​៧៧​ប្រការ តើដូចម្តេច គឺសេចក្តីដឹងថា ជរា និងមរណៈកើតមាន ព្រោះជាតិជាបច្ច័យ១ សេចក្តី​ដឹង​ថា កាលបើជាតិមិនមាន ជរា និងមរណៈក៏មិនមាន១ សេចក្តីដឹងថា ជរា និងមរណៈ ជា​អតីតកាលកើតមាន ព្រោះជាតិជាបច្ច័យ១ សេចក្តដឹងថា កាលបើជាតិ​មិន​មាន ជរា និង​មរណៈ​ក៏មិនមាន១ សេចក្តីដឹងថា ជរា និងមរណៈ ជាអនាគតកាលកើតមាន ព្រោះ​ជាតិ​ជា​បច្ច័យ១ សេចក្តដឹងថា កាលបើជាតិមិនមាន ជរា និងមរណៈក៏មិនមាន១ សេចក្តីដឹងថា ធម្មដ្ឋិតិញ្ញាណ (បច្ចយាការញ្ញាណ) ណា គប្បី​មាន ធម្មដ្ឋិតិញ្ញាណនោះ មានកិរិយា​អស់​ទៅ​​ជា​ធម្មតា មានកិរិយាសូន្យទៅជាធម្មតា មានកិរិយា​វិនាសទៅជាធម្មតា មាន​កិរិយា​រលត់​ទៅ​ជាធម្មតា១។ សេចក្តីដឹងថា ជាតិកើត​មាន ព្រោះភពជាបច្ច័យ១។បេ។ សេចក្តី​ដឹង​ថា ភពកើតមាន ព្រោះឧបាទានជាបច្ច័យ១… សេចក្តីដឹងថា ឧបាទានកើតមាន ព្រោះ​តណ្ហា​ជាបច្ច័យ១… សេចក្តីដឹងថា តណ្ហាកើតមាន ព្រោះវេទនាជាបច្ច័យ១… សេចក្តី​ដឹង​ថា វេទនាកើតមាន ព្រោះផស្សៈជាបច្ច័យ១… សេចក្តីដឹងថា ផស្សៈកើតមាន ព្រោះ​សឡាយតនៈ​ជាបច្ច័យ១… សេចក្តីដឹងថា សឡាយតនៈកើតមាន ព្រោះនាមរូប​ជា​បច្ច័យ១… សេចក្តីដឹងថា នាមរូបកើតមាន ព្រោះវិញ្ញាណជាបច្ច័យ១… សេចក្តីដឹងថា វិញ្ញាណ​កើតមាន ព្រោះសង្ខារជាបច្ច័យ១… សេចក្តីដឹងថា សង្ខារទាំងឡាយ​កើតមាន ព្រោះ​អវិជ្ជា​ជាបច្ច័យ១… សេចក្តីដឹងថា កាលបើអវិជ្ជាមិនមានហើយ សង្ខារទាំងឡាយ ក៏​មិន​មាន១ សេចក្តីដឹងថា សង្ខារទាំងឡាយ ជាអតីតកាលកើតមាន ព្រោះអវិជ្ជាជាបច្ច័យ១ សេចក្តីដឹងថា កាលបើអវិជ្ជាមិនមាន សង្ខារទាំងឡាយ ក៏មិនមាន១ សេចក្តីដឹងថា សង្ខារ​ទាំងឡាយ ជាអនាគតកាលកើតមាន ព្រោះអវិជ្ជាជាបច្ច័យ១ សេចក្តីដឹងថា កាលបើ​អវិជ្ជា​មិនមាន សង្ខារទាំងឡាយ ក៏មិនមាន១ សេចក្តីដឹងថា ធម្មដ្ឋិតិញ្ញាណណា គប្បីមាន ធម្មដ្ឋិតិញ្ញាណ​​នោះ មានកិរិយាអស់ទៅជាធម្មតា មានកិរិយាសូន្យទៅជាធម្មតា មាន​កិរិយា​វិនាសទៅជាធម្មតា មានកិរិយារលត់ទៅជាធម្មតា១។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះ​ហៅ​ថា ញាណវត្ថុ៧៧ប្រការ។ ចប់សូត្រទី៤។

[១២៨] ទ្រង់គង់នៅជិតក្រុងសាវត្ថី… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សង្ខារទាំងឡាយ​កើត​មាន ព្រោះ​អវិជ្ជាជាបច្ច័យ វិញ្ញាណ​កើតមាន ព្រោះសង្ខារ​ជាបច្ច័យ។បេ។ ការកើតឡើង​ព្រមនៃ​កងទុក្ខ​​ទាំងអស់នុ៎ះ រមែងមានយ៉ាងនេះ។

[១២៩] កាលបើព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ ភិក្ខុ១រូប ក៏ក្រាបទូល​ព្រះមានព្រះភាគ ដូច្នេះថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ជរា និងមរណៈ តើ​ដូចម្តេចហ្ន៎ មួយទៀត ជរា និងមរណៈនេះឯង ជារបស់អ្នកណា។ ព្រះមានព្រះភាគ​ត្រាស់ថា ប្រស្នានេះ​មិន​ត្រូវ​ទេ ហើយទ្រង់ត្រាស់តទៅទៀតថា ម្នាលភិក្ខុ បុគ្គលណា ពោលថា ជរា និងមរណៈ ​ដូច​ម្តេច មួយទៀត ជរានិងមរណៈនេះឯង ជារបស់អ្នកណា ដូច្នេះក្តី ម្នាលភិក្ខុ បុគ្គលណា​ពោល​ថា ជរា និងមរណៈ ដទៃ មួយទៀត ជរានិងមរណៈ​នេះឯង ជារបស់បុគ្គលដទៃ ដូច្នេះ​ក្តី ពាក្យទាំង២នេះ មានអត្ថដូចគ្នា ផ្សេង​តែព្យញ្ជនៈ។ ម្នាលភិក្ខុ កាលបើមាន​សេចក្តី​ឃើញ​ថា ជីវិតនោះ ក៏គឺសរីរៈនោះ ដូច្នេះក្តី ការប្រព្រឹត្តិ​ព្រហ្មចរិយៈ រមែងមិនមាន ម្នាល​ភិក្ខុ កាលបើមានសេចក្តីឃើញថា ជីវិតដទៃ សរីរៈដទៃ ដូច្នេះក្តី ការប្រព្រឹត្តិ​ព្រហ្មចរិយៈ ក៏​រមែង​មិនមាន។ ម្នាលភិក្ខុ ព្រះតថាគត មិនប្រកាន់​នូវអន្តធម៌ គឺធម៌ដ៏លាមក ទាំង​២នោះ​ឡើយ តែងសំដែង​ធម៌ ដោយបទកណ្តាលថា ជរា និងមរណៈកើតមាន ព្រោះ​ជាតិជា​បច្ច័យ។

[១៣០] បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ជាតិ តើដូចម្តេចហ្ន៎ មួយទៀត ជាតិនេះឯង ជារបស់អ្នក​ណា។ ព្រះមានព្រះភាគ ត្រាស់ថា ប្រស្នានេះមិនត្រូវទេ ហើយទ្រង់​ត្រាស់​តទៅ​ទៀតថា ម្នាល​ភិក្ខុ បុគ្គលណា ពោលថា ជាតិ ​ដូចម្តេច មួយទៀត ជាតិនេះឯង ជារបស់អ្នកណា ដូច្នេះ​ក្តី ម្នាលភិក្ខុ បុគ្គលណាពោលថា ជាតិ ដទៃ មួយទៀត ជាតិនេះឯង ជារបស់​បុគ្គល​ដទៃ ដូច្នេះក្តី ពាក្យទាំង២នេះឯង មានអត្ថដូចគ្នា ផ្សេង​តែព្យញ្ជនៈ។ ម្នាលភិក្ខុ កាលបើ​មាន​សេចក្តីឃើញថា ជីវិតនោះ ក៏គឺសរីរៈនោះ ដូច្នេះក្តី ការប្រព្រឹត្តិ​ព្រហ្មចរិយៈ រមែង​មិន​មាន ម្នាលភិក្ខុ កាលបើមានសេចក្តីឃើញថា ជីវិតដទៃ សរីរៈដទៃ ដូច្នេះក្តី ការប្រព្រឹត្តិ​ព្រហ្មចរិយៈ ក៏រមែងមិនមាន។ ម្នាលភិក្ខុ ព្រះតថាគត មិនបានប្រកាន់​នូវអន្តធម៌ ទាំង២​នោះ​ឡើយ តែងសំដែង​ធម៌ ដោយបទកណ្តាលថា ជាតិកើតមាន ព្រោះភពជាបច្ច័យ។

[១៣១] បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ភព តើដូចម្តេចហ្ន៎ មួយទៀត ភពនេះឯង ជារបស់​អ្នក​ណា។ ព្រះមានព្រះភាគ ត្រាស់ថា ប្រស្នានេះមិនត្រូវទេ ហើយទ្រង់​ត្រាស់​តទៅ​ទៀតថា ម្នាល​ភិក្ខុ បុគ្គលណា ពោលថា ភព ​ដូចម្តេច មួយទៀត ភពនេះឯង ជារបស់អ្នកណា ដូច្នេះ​ក្តី ម្នាលភិក្ខុ បុគ្គលណាពោលថា ភព ដទៃ មួយទៀត ភពនេះឯង ជារបស់​បុគ្គល​ដទៃ ដូច្នេះក្តី ពាក្យទាំង២នេះឯង មានអត្ថដូចគ្នា ផ្សេង​តែព្យញ្ជនៈ។ ម្នាលភិក្ខុ កាលបើ​មាន​សេចក្តីឃើញថា ជីវិតនោះ ក៏គឺសរីរៈនោះ ដូច្នេះក្តី ការប្រព្រឹត្តិ​ព្រហ្មចរិយៈ រមែង​មិនមាន ម្នាលភិក្ខុ កាលបើមានសេចក្តីឃើញថា ជីវិតដទៃ សរីរៈដទៃ ដូច្នេះក្តី ការប្រព្រឹត្តិ​ព្រហ្មចរិយៈ ក៏រមែងមិនមាន។ ម្នាលភិក្ខុ ព្រះតថាគត មិនប៉ះពាល់​នូវ​អន្តធម៌ ទាំង២​នោះ​ឡើយ តែងសំដែង​ធម៌ ដោយបទកណ្តាលថា ភពកើតមាន ព្រោះឧបាទានជាបច្ច័យ។។បេ។ ថា ឧបាទានកើតមាន ព្រោះតណ្ហាជាបច្ច័យ… ថា តណ្ហាកើតមាន ព្រោះវេទនា​ជា​បច្ច័យ.. ថា​វេទនាកើតមាន ព្រោះផស្សៈជាបច្ច័យ.. ថាផស្សៈកើតមាន ព្រោះ​សឡាយតនៈ​ជាបច្ច័យ… ថា សឡាយតនៈកើតមាន ព្រោះនាមរូប​ជាបច្ច័យ… ថា នាមរូបកើតមាន ព្រោះ​វិញ្ញាណ​ជាបច្ច័យ… ថា វិញ្ញាណកើតមាន ព្រោះ​សង្ខារជាបច្ច័យ។

[១៣២] បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន សង្ខារទាំងឡាយ តើដូចម្តេច មួយទៀត សង្ខារ​ទាំងនេះឯង ជា​របស់អ្នកណា។ ព្រះមានព្រះភាគ ត្រាស់ថា ប្រស្នានេះមិនត្រូវទេ ហើយទ្រង់​ត្រាស់​តទៅ​​ទៀតថា ម្នាលភិក្ខុ បុគ្គលណា ពោលថា សង្ខារទាំងឡាយ ​ដូចម្តេច មួយទៀត សង្ខារ​ទាំង​នេះឯង ជារបស់អ្នកណា ដូច្នេះក្តី ម្នាលភិក្ខុ បុគ្គលណាពោលថា សង្ខារទាំងឡាយ ដទៃ មួយទៀត សង្ខារទាំងនេះឯង ជារបស់បុគ្គលដទៃ ដូច្នេះក្តី ពាក្យទាំង២នេះ មាន​អត្ថ​ដូច​គ្នា ផ្សេង​តែព្យញ្ជនៈ។ ម្នាលភិក្ខុ កាលបើមាន​សេចក្តី​ឃើញថា ជីវិតនោះ ក៏គឺសរីរៈ​នោះ ដូច្នេះក្តី ការប្រព្រឹត្តិ​ព្រហ្មចរិយៈ រមែងមិនមាន ម្នាលភិក្ខុ កាលបើមាន​សេចក្តី​ឃើញ​ថា ជីវិតដទៃ សរីរៈដទៃ ដូច្នេះក្តី ការប្រព្រឹត្តិ​ព្រហ្មចរិយៈ ក៏រមែងមិនមាន។ ម្នាលភិក្ខុ ព្រះ​តថាគត មិនប៉ះពាល់​នូវអន្តធម៌ ទាំង២នោះឡើយ តែងសំដែង​ធម៌ ដោយបទកណ្តាលថា សង្ខារ​ទាំងឡាយ កើតមាន ព្រោះអវិជ្ជាជាបច្ច័យ។

[១៣៣] ម្នាលភិក្ខុ សេចក្តីចម្រូងចម្រាស សេចក្តីប្រកាន់ទទឹងទទែង សេចក្តី​ប្រកាន់​ឆ្វេង​ណា​នីមួយៗ របស់បុគ្គលនោះ ថា ជរា និងមរណៈ ដូចម្តេច មួយទៀត ជរា និង​មរណៈ​នេះឯង ជារបស់អ្នកណា ដូច្នេះក្តី ថា ជរា និងមរណៈ ដទៃ មួយទៀត ជរា និងមរណៈ​នេះ​ឯង ជារបស់បុគ្គលដទៃ ដូច្នេះក្តី ថា ជីវិតនោះ ក៏គឺសរីរៈនោះ ដូច្នេះក្តី ថា ជីវិតដទៃ សរីរៈ​ដទៃ ដូច្នេះក្តី ធម្មជាតទាំងអស់នោះ បុគ្គលនោះ បានលះបង់ហើយ បានគាស់រំលើង​ឫស​គល់​អស់ហើយ បានធ្វើឲ្យនៅសល់តែទីនៅ ដូចជាទីនៅនៃដើម​ត្នោត ជាធម្មជាត ដល់នូវ​ការ​មិនមានបែបភាព មានសភាពមិនកើតឡើងតទៅ ព្រោះ​ការវិនាស និងការរលត់​មិន​សេសសល់​នៃអវិជ្ជា។

[១៣៤] ម្នាលភិក្ខុ សេចក្តីចម្រូងចម្រាស សេចក្តីប្រកាន់ទទឹងទទែង សេចក្តី​ប្រកាន់ឆ្វេង​ណា​នីមួយៗ របស់បុគ្គលនោះ ថា ជាតិ ដូចម្តេច មួយទៀត ជាតិនេះឯង ជារបស់អ្នកណា ដូច្នេះ​ក្តី ថា ជាតិ ដទៃ មួយទៀត ជាតិនេះឯង ជារបស់បុគ្គលដទៃ ដូច្នេះក្តី ថា ជីវិតនោះ ក៏​គឺ​សរីរៈ​នោះ ដូច្នេះក្តី ថា ជីវិតដទៃ សរីរៈដទៃ ដូច្នេះក្តី ធម្មជាត​ទាំងអស់នោះ បុគ្គលនោះ បាន​លះបង់ហើយ បានគាស់រំលើងឫសគល់អស់ហើយ បានធ្វើឲ្យនៅសល់តែទីនៅ ដូច​ជា​ទីនៅនៃដើម​ត្នោត ជាធម្មជាត ដល់នូវការ​មិន​មាន​បែបភាព មានសភាពមិនកើតឡើង​ត​ទៅ ព្រោះ​ការវិនាស និងការរលត់​មិន​សេសសល់​នៃអវិជ្ជា។

[១៣៥] ម្នាលភិក្ខុ សេចក្តីចម្រូងចម្រាស សេចក្តីប្រកាន់ទទឹងទទែង សេចក្តី​ប្រកាន់ឆ្វេង​ណា​នីមួយៗ របស់បុគ្គលនោះ ថា ភព ដូចម្តេច។បេ។ ឧបាទាន ដូចម្តេច… តណ្ហា ដូច​ម្តេច… វេទនា ដូចម្តេច… ផស្សៈ ដូចម្តេច… សឡាយតនៈ ដូចម្តេច… នាមរូប ដូចម្តេច… វិញ្ញាណ ដូចម្តេច… ព្រោះ​ការវិនាស និងការរលត់​មិន​សេសសល់​នៃអវិជ្ជា។

[១៣៦] ម្នាលភិក្ខុ សេចក្តីចម្រូងចម្រាស សេចក្តីប្រកាន់ទទឹងទទែង សេចក្តី​ប្រកាន់ឆ្វេង​ណា​នីមួយៗ របស់បុគ្គលនោះ ថា សង្ខារទាំងឡាយ ដូចម្តេច មួយទៀត សង្ខារ​ទាំង​នេះ​ឯង ជារបស់អ្នកណា ដូច្នេះក្តី ថា សង្ខារទាំងឡាយ ដទៃ មួយទៀត សង្ខារទាំងនេះឯង ជា​របស់​បុគ្គលដទៃ ដូច្នេះក្តី ថា ជីវិតនោះ ក៏គឺសរីរៈនោះ ដូច្នេះក្តី ថា ជីវិតដទៃ សរីរៈដទៃ ដូច្នេះ​ក្តី ធម្មជាត​ទាំងអស់នោះ បុគ្គលនោះ បានលះបង់ហើយ បានគាស់រំលើងឫសគល់​អស់​ហើយ បានធ្វើឲ្យនៅសល់តែទីនៅ ដូចជាទីនៅនៃដើម​ត្នោត ជាធម្មជាត ដល់នូវការ​មិន​​មាន​​បែបភាព មានសភាពមិនកើតឡើងតទៅ ព្រោះ​ការវិនាស និងការរលត់​មិន​សេស​សល់​​នៃអវិជ្ជា។ ចប់សូត្រទី៥។

[១៣៧] ទ្រង់គង់នៅជិតក្រុងសាវត្ថី… ក្នុងទីនោះឯង។បេ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សង្ខារ​ទាំងឡាយ​កើតមាន ព្រោះអវិជ្ជាជាបច្ច័យ វិញ្ញាណកើតមាន ព្រោះសង្ខារជាបច្ច័យ។បេ។ ការកើតឡើងព្រម នៃកងទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ រមែងមានយ៉ាង​នេះ។

[១៣៨] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គលណាពោលថា ជរា និងមរណៈ ដូចម្តេច មួយទៀត ជរា និង​មរណៈនេះ ជារបស់អ្នកណា ដូច្នេះក្តី  ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គលណា​ពោលថា ជរា និងមរណៈ ដទៃ មួយទៀត ជរានិងមរណៈ​នេះ ជារបស់បុគ្គលដទៃ ដូច្នេះ​ក្តី ពាក្យទាំង ២​នេះ មានអត្ថដូចគ្នា ផ្សេង​តែព្យញ្ជនៈ។  ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើមាន​សេចក្តី​ឃើញថា ជីវិត​នោះ ក៏គឺសរីរៈនោះ ដូច្នេះក្តី ការប្រព្រឹត្តិ​ព្រហ្មចរិយៈ រមែងមិនមាន ម្នាលភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ កាលបើមានសេចក្តីឃើញថា ជីវិតដទៃ សរីរៈដទៃ ដូច្នេះក្តី ការប្រព្រឹត្តិ​​ព្រហ្មចរិយៈ ក៏​រមែង​មិនមាន។  ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះតថាគត មិនប៉ះពាល់ នូវអន្តធម៌ ទាំង២នោះ​ឡើយ តែងសំដែង​ធម៌ ដោយបទកណ្តាលថា ជរា និងមរណៈកើតមាន ព្រោះជាតិជា​បច្ច័យ។បេ។ ជាតិ ដូចម្តេច… ភព ដូចម្តេច… ឧបាទាន ដូចម្តេច…. តណ្ហា ដូចម្តេច… វេទនា ដូចម្តេច… ផស្សៈ ដូចម្តេច… សឡាយតនៈ ដូចម្តេច… នាមរូប ដូចម្តេច… វិញ្ញាណ​ដូចម្តេច…។

[១៣៩] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គលណា ពោលថា សង្ខារទាំងឡាយ ​ដូចម្តេច មួយទៀត សង្ខារ​ទាំងនេះ ជារបស់អ្នកណា ដូច្នេះក្តី  ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គលណាពោលថា សង្ខារ​ទាំង​ឡាយ​ដទៃ មួយទៀត សង្ខារទាំងនេះ ជារបស់​បុគ្គលដទៃ ដូច្នេះក្តី ពាក្យទាំង២នេះ មាន​អត្ថដូចគ្នា ផ្សេង​តែព្យញ្ជនៈ។  ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើមាន​សេចក្តី​ឃើញថា ជីវិត​នោះ ក៏គឺសរីរៈនោះ ដូច្នេះក្តី ការប្រព្រឹត្តិ​ព្រហ្មចរិយៈ រមែងមិនមាន ម្នាលភិក្ខុទាំង​ឡាយ កាលបើមានសេចក្តីឃើញថា ជីវិតដទៃ សរីរៈដទៃ ដូច្នេះក្តី ការប្រព្រឹត្តិ​ព្រហ្មចរិយៈ ក៏​រមែងមិនមាន។  ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រះតថាគត មិនប៉ះពាល់​នូវអន្តធម៌ ទាំង២នោះ​ឡើយ តែងសំដែង​ធម៌ ដោយបទកណ្តាលថា សង្ខារទាំងឡាយ កើតមាន ព្រោះ​អវិជ្ជាជា​បច្ច័យ។បេ។

[១៤០] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សេចក្តីចម្រូងចម្រាស សេចក្តីប្រកាន់ទទឹងទទែង សេចក្តី​ប្រកាន់​ឆ្វេងណានីមួយៗ របស់បុគ្គលនោះ ថា ជរា និងមរណៈ ដូចម្តេច មួយទៀត ជរា និង​មរណៈនេះ ជារបស់អ្នកណា ដូច្នេះក្តី ថា ជរា និងមរណៈ ដទៃ មួយទៀត ជរា និង​មរណៈ​នេះ ជារបស់បុគ្គលដទៃ ដូច្នេះក្តី ថា ជីវិតនោះ ក៏គឺសរីរៈនោះ ដូច្នេះក្តី ថា ជីវិតដទៃ សរីរៈ​ដទៃ ដូច្នេះក្តី ធម្មជាតទាំងអស់នោះ បុគ្គលនោះ បានលះបង់ហើយ បានគាស់រំលើងឫស​គល់​អស់ហើយ បានធ្វើឲ្យនៅសល់តែទីនៅ ដូចជាទីនៅនៃដើម​ត្នោត ជាធម្មជាត ដល់នូវ​ការ​មិនមានបែបភាព មានសភាពមិនកើតឡើងតទៅ ព្រោះ​ការវិនាស និងការរលត់មិន​សេសសល់​នៃអវិជ្ជា។

[១៤១]  ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សេចក្តីចម្រូងចម្រាស សេចក្តីប្រកាន់ទទឹងទទែង សេចក្តី​ប្រកាន់​ឆ្វេង​ណានីមួយៗ របស់បុគ្គលនោះ ថា ជាតិ ដូចម្តេច។បេ។ ភព ដូចម្តេច… ឧបាទាន ដូចម្តេច… តណ្ហា ដូចម្តេច… វេទនា ដូចម្តេច… ផស្សៈ ដូចម្តេច… សឡាយតនៈ ដូចម្តេច… នាមរូប ដូចម្តេច… វិញ្ញាណ ដូចម្តេច… ព្រោះ​ការវិនាស និងការរលត់​មិន​សេសសល់​នៃអវិជ្ជា។

[១៤២]  ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សេចក្តីចម្រូងចម្រាស សេចក្តីប្រកាន់ទទឹងទទែង សេចក្តី​ប្រកាន់​ឆ្វេង​ណានីមួយៗ របស់បុគ្គលនោះ ថា សង្ខារទាំងឡាយ ដូចម្តេច មួយទៀត សង្ខារ​ទាំងនេះ ជារបស់អ្នកណា ដូច្នេះក្តី ថា សង្ខារទាំងឡាយ ដទៃ មួយទៀត សង្ខារ​ទាំងនេះ ជារបស់បុគ្គលដទៃ ដូច្នេះក្តី ថា ជីវិតនោះ ក៏គឺសរីរៈនោះ ដូច្នេះក្តី ថា ជីវិតដទៃ សរីរៈ​ដទៃ ដូច្នេះក្តី ធម្មជាត​ទាំងអស់នោះ បុគ្គលនោះ បានលះបង់ហើយ បានគាស់​រំលើង​ឫសគល់អស់ហើយ បានធ្វើឲ្យនៅសល់តែទីនៅ ដូចជាទីនៅនៃដើម​ត្នោត ជា​ធម្មជាត ដល់នូវការ​មិន​មាន​បែបភាព មានសភាពមិនកើតឡើងតទៅ ព្រោះ​ការវិនាស និង​ការ​រលត់​មិន​សេសសល់​នៃអវិជ្ជា។ ចប់សូត្រទី៦។

[១៤៣] ទ្រង់គង់នៅជិតក្រុងសាវត្ថី… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាយនេះ មិនមែន​ជារបស់​អ្នក​ទាំង​ឡាយ ទាំងមិនមែន​ជារបស់បុគ្គលទាំងឡាយដទៃទេ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុរាណ​កម្ម​នេះ បុគ្គលគប្បីឃើញថា មានបច្ច័យតាក់តែង មាន​ចេតនាជាមូល ជាហេតុនៃវេទនា។

[១៤៤] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បណ្តាបុគ្គលទាំងនោះ អរិយសាវ័ក អ្នកចេះដឹង រមែង​ធ្វើទុក​ក្នុង​ចិត្ត ដោយឧបាយប្រាជ្ញា ឲ្យប្រពៃ នូវបដិច្ចសមុប្បាទថា កាលបើធម្មជាតនេះ​មាន ធម្មជាត​នេះ ក៏មានដែរ ព្រោះតែធម្មជាតនេះកើតឡើង បានជាធម្មជាតនេះ កើត​ឡើងដែរ កាល​បើ​ធម្មជាតនេះមិនមាន ធម្មជាតនេះ ក៏មិនមានដែរ ព្រោះតែធម្មជាត​នេះ​រលត់ទៅ បាន​ជាធម្មជាតនេះរលត់ទៅដែរ គឺថា សង្ខារទាំងឡាយ កើតមាន ព្រោះអវិជ្ជា​ជាបច្ច័យ វិញ្ញាណ​កើតមាន ព្រោះ​សង្ខារជាបច្ច័យ។បេ។ ការកើតឡើងព្រម នៃកងទុក្ខ​ទាំងអស់នុ៎ះ រមែង​មាន​យ៉ាងនេះ។ ការរលត់នៃសង្ខារ ព្រោះការវិនាស និងការរលត់​មិន​សេសសល់​នៃ​អវិជ្ជា ការរលត់នៃវិញ្ញាណ ព្រោះការរលត់នៃសង្ខារ។បេ។ ការរលត់​នៃកងទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ រមែង​មានយ៉ាងនេះ។ ចប់សូត្រទី៧។

[១៤៥] ទ្រង់គង់នៅជិតក្រុងសាវត្ថី… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គលញុំាងចេតនាណា ឲ្យ​ត្រិះរិះ​គិត [សំដៅយកកុសលចេតនា និងអកុសលចេតនា ដែលប្រព្រឹត្តទៅក្នុងភូមិ​៣។]​ក្តី ញុំាង​កប្បៈណា ឲ្យសម្រេច [សំដៅយកតណ្ហាកប្បៈ និងទិដ្ឋិកប្បៈ ដែលមានក្នុង​លោភ​សហគត​ចិត្ត​ទាំង៨។] ក្តី ញុំាងអនុស័យណា ឲ្យដេកនៅរឿយៗក្តី ធម្មជាត មានចេតនា​ជា​ដើម​នេះ ជាអារម្មណ៍ [អារម្មណ៍ គឺបច្ច័យ។] ប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីការតាំងនៅនៃវិញ្ញាណ [វិញ្ញាណ គឺកម្មវិញ្ញាណ។ (អដ្ឋកថា)] កាលបើអារម្មណ៍មាន ការតាំងនៅនៃវិញ្ញាណ ក៏​មាន​ដែរ កាលបើវិញ្ញាណនោះ តាំងនៅហើយ លូតលាស់​ឡើងហើយ ការកើត គឺភពថ្មី រមែង​មានតទៅ កាលបើការកើត គឺភពថ្មី មានតទៅទៀត ជាតិ ជរា មរណៈ សេចក្តីសោក សេចក្តី​ខ្សឹកខ្សួល សេចក្តីលំបាកកាយ សេចក្តីលំបាក​ចិត្ត និងសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់​ចិត្ត​ទាំង​ឡាយ ក៏កើតមានព្រមតទៅ ការកើតឡើងព្រម នៃកង​ទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ រមែង​មាន​យ៉ាង​នេះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើបុគ្គល​មិនញុំាងចេតនា ឲ្យត្រិះរិះគិតក្តី មិនញុំាងកប្បៈ​ឲ្យ​សម្រេចក្តី គ្រាន់តែញុំាងអនុស័យ ឲ្យដេកនៅរឿយៗ អនុស័យនេះ ជាអារម្មណ៍ ប្រព្រឹត្ត​ទៅ ដើម្បីការតាំងនៅនៃវិញ្ញាណ កាលបើ​អារម្មណ៍មានហើយ ការតាំងនៅនៃវិញ្ញាណ ក៏​មាន​ដែរ កាលបើវិញ្ញាណនោះ តាំងនៅហើយ លូតលាស់​ឡើងហើយ ការកើត គឺភពថ្មី ក៏​រមែង​មានតទៅ កាលបើការកើត គឺភពថ្មី មានតទៅទៀត ជាតិ ជរា មរណៈ សេចក្តីសោក សេចក្តី​​ខ្សឹកខ្សួល សេចក្តីលំបាកកាយ សេចក្តីលំបាក​ចិត្ត និងសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត​ទាំង​ឡាយ ក៏កើតមានព្រមតទៅ ការកើតឡើងព្រម នៃកង​ទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ រមែង​មាន​យ៉ាង​នេះ។

[១៤៦] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលណាបើបុគ្គល​មិនញុំាងចេតនា ឲ្យត្រិះរិះគិតផង មិន​ញុំាង​កប្បៈឲ្យសម្រេចផង មិនញុំាងអនុស័យ ឲ្យដេកនៅរឿយៗផង អារម្មណ៍នេះ មិន​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ ដើម្បីការតាំងនៅនៃវិញ្ញាណឡើយ កាលបើ​អារម្មណ៍មិនមាន ការតាំងនៅ​នៃ​វិញ្ញាណ ក៏មិនមានដែរ កាលបើវិញ្ញាណនោះ មិនតាំងនៅហើយ មិនលូតលាស់​ឡើង​ហើយ ការកើត គឺភពថ្មី រមែងមិនមានតទៅ កាលបើការកើត គឺភពថ្មី មិនមានតទៅទៀត ជាតិ ជរា មរណៈ សេចក្តីសោក សេចក្តី​ខ្សឹកខ្សួល សេចក្តីលំបាក​កាយ សេចក្តីលំបាក​ចិត្ត និង​សេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ចិត្តទាំងឡាយ ក៏រលត់ទៅ សេចក្តីរលត់​នៃកង​ទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ រមែង​​មានយ៉ាងនេះ។ ចប់ សូត្រទី៨។

[១៤៧] ទ្រង់គង់នៅជិតក្រុងសាវត្ថី… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គលញុំាងចេតនាណា ឲ្យ​ត្រិះរិះ​គិត​ក្តី ញុំាងកប្បៈណា ឲ្យសម្រេចក្តី ញុំាងអនុស័យណា ឲ្យដេកនៅរឿយៗក្តី ធម្មជាត មានចេតនាជាដើមនេះ ជាអារម្មណ៍ ប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីការតាំងនៅនៃវិញ្ញាណ កាលបើ​អារម្មណ៍មាន ការតាំងនៅនៃវិញ្ញាណ ក៏មានដែរ កាលបើវិញ្ញាណនោះ តាំងនៅ​ហើយ លូតលាស់​ឡើងហើយ អវក្កន្តិ គឺបដិសន្ធិនៃនាមរូប ក៏មាន សឡាយតនៈកើតមាន ព្រោះ​នាមរូបជាបច្ច័យ ផស្សៈកើតមាន ព្រោះសឡាយតនៈ​ជាបច្ច័យ វេទនាកើតមាន ព្រោះ​ផស្សៈជាបច្ច័យ… តណ្ហា… ឧបាទាន… ភព… ជាតិ… ជរា និងមរណៈ សេចក្តីសោក សេចក្តី​ខ្សឹកខ្សួល សេចក្តីលំបាកកាយ សេចក្តីលំបាក​ចិត្ត និង​សេចក្តី​ចង្អៀត​ចង្អល់​​ចិត្ត​ទាំង​ឡាយ ក៏កើតមានព្រម ការកើតឡើងព្រម នៃកង​ទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ រមែង​មានយ៉ាង​នេះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើបុគ្គល​មិនញុំាងចេតនា ឲ្យត្រិះរិះគិតផង មិនញុំាងកប្បៈ​ឲ្យ​សម្រេច​ផង គ្រាន់តែញុំាងអនុស័យ ឲ្យដេកនៅរឿយៗ អនុស័យនេះ ជាអារម្មណ៍ ប្រព្រឹត្ត​ទៅ ដើម្បីការតាំងនៅនៃវិញ្ញាណ កាលបើ​អារម្មណ៍មាន ការតាំង​នៅ​នៃ​វិញ្ញាណ ក៏មានដែរ កាល​បើវិញ្ញាណនោះ តាំងនៅហើយ លូតលាស់​ឡើងហើយ អវក្កន្តិ គឺបដិសន្ធិនៃនាមរូប ក៏មាន សឡាយតនៈកើតមាន ព្រោះនាមរូបជាបច្ច័យ។បេ។ ការ​កើត​ឡើង​ព្រម​នៃកង​ទុក្ខ​ទាំង​អស់នុ៎ះ រមែង​មានយ៉ាងនេះ។

[១៤៨] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលណាបើបុគ្គល​មិនញុំាងចេតនា ឲ្យត្រិះរិះគិតផង មិន​ញុំាង​កប្បៈឲ្យសម្រេចផង មិនញុំាងអនុស័យ ឲ្យដេកនៅរឿយៗផង ធម្មជាត មាន​ចេតនា​ជា​ដើមនោះ ជាអារម្មណ៍ មិនប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីការតាំងនៅនៃវិញ្ញាណឡើយ កាលបើ​អារម្មណ៍​មិនមាន ការតាំងនៅនៃវិញ្ញាណ ក៏មិនមានដែរ កាលបើវិញ្ញាណនោះ មិនតាំង​នៅ​ហើយ មិនលូតលាស់​ឡើងហើយ អវក្កន្តិ គឺបដិសន្ធិនៃនាមរូប ក៏មិនមាន ការរលត់នៃ​សឡាយតនៈ ព្រោះការរលត់នៃនាមរូប។បេ។ ការរលត់នៃ​កងទុក្ខ​ទាំងអស់នុ៎ះ រមែង​មាន​យ៉ាង​នេះ។ ចប់សូត្រទី៩។

[១៤៩] ទ្រង់គង់នៅជិតក្រុងសាវត្ថី … ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គលញុំាងចេតនាណា ឲ្យ​ត្រិះរិះ​គិត​ក្តី ញុំាងកប្បៈណា ឲ្យសម្រេចក្តី ញុំាងអនុស័យណា ឲ្យដេកនៅរឿយៗក្តី ធម្មជាត មានចេតនាជាដើមនេះ ជាអារម្មណ៍ ប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីការតាំងនៅនៃវិញ្ញាណ កាលបើអារម្មណ៍មាន ការតាំងនៅនៃវិញ្ញាណ ក៏មានដែរ កាលបើវិញ្ញាណនោះ តាំងនៅ​ហើយ លូតលាស់​ឡើងហើយ នតិ [ប្រែថា ធម្មជាតឱនទៅក្នុងអារម្មណ៍ មានរូបជាដើម។] គឺតណ្ហា ក៏មាន កាលបើនតិ គឺតណ្ហា មាន អាគតិគតិ [ប្រែថា គតិកើតមានក្នុងអាគតិ។ អាគតិ សំដៅយកកម្ម ឬកម្មនិមិត្ត ឬក៏គតិនិមិត្ត ដែលប្រាកដឡើង គតិ គឺដំណើរនៃ​វិញ្ញាណ ដោយអំណាចនៃបដិសន្ធិ។] ក៏មានដែរ កាលបើអាគតិគតិមាន ចុតិ និងបដិសន្ធិ ក៏មានដែរ កាលបើចុតិ និងបដិសន្ធិ មាន ជាតិ ជរា មរណៈ សេចក្តីសោក សេចក្តីខ្សឹកខ្សួល សេចក្តីលំបាកកាយ សេចក្តីលំបាក​ចិត្ត និងសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់​ចិត្ត​ទាំងឡាយ ក៏កើតព្រមតទៅ ការកើតឡើងព្រម នៃកង​ទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ រមែង​មានយ៉ាងនេះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើបុគ្គល​ មិនញុំាងចេតនា ឲ្យត្រិះរិះគិតផង មិនញុំាងកប្បៈឲ្យសម្រេចផង គ្រាន់តែញុំាងអនុស័យ ឲ្យដេកនៅរឿយៗ អនុស័យនេះ ជាអារម្មណ៍ ប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីការតាំងនៅនៃវិញ្ញាណ កាលបើ​អារម្មណ៍មាន ការតាំងនៅនៃវិញ្ញាណ ក៏មានដែរ កាលបើវិញ្ញាណនោះ តាំងនៅហើយ លូតលាស់​ឡើងហើយ នតិ គឺតណ្ហា ក៏មានដែរ កាលបើនតិ គឺតណ្ហា មាន អាគតិគតិ [កម្មក្តី កម្ម​និមិត្តក្តី គតិនិមិត្តក្តី ដែលមកតាំងនៅចំពោះហើយ ហៅថា អាគតិ, ដំណើរនៃវិញ្ញាណ ដោយអំណាចនៃបដិសន្ធិ ហៅថា គតិ (អដ្ឋកថា)។] ក៏មានដែរ កាលបើអាគតិគតិមាន ចុតិ និងបដិសន្ធិ ក៏មានដែរ កាលបើចុតិ និងបដិសន្ធិ មាន ជាតិ ជរា មរណៈ សេចក្តីសោក សេចក្តីខ្សឹកខ្សួល សេចក្តីលំបាកកាយ សេចក្តីលំបាក​ចិត្ត និងសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់​ចិត្ត​ទាំងឡាយ ក៏កើតព្រមតទៅ ការកើតឡើងព្រម នៃកង​ទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ រមែង​មានយ៉ាងនេះ។

[១៥០] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលណាបើបុគ្គល ​មិនញុំាងចេតនា ឲ្យត្រិះរិះគិតផង មិនញុំាងកប្បៈឲ្យសម្រេចផង មិនញុំាងអនុស័យ ឲ្យដេកនៅរឿយៗផង ធម្មជាត មានចេតនា ជាដើមនេះ ជាអារម្មណ៍ មិនប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីការតាំងនៅ នៃវិញ្ញាណឡើយ កាលបើ​អារម្មណ៍មិនមាន ការតាំងនៅនៃវិញ្ញាណ ក៏មិនមានដែរ កាលបើវិញ្ញាណនោះ មិនតាំងនៅហើយ មិនលូតលាស់​ឡើងហើយ នតិ គឺតណ្ហា ក៏មិនមានដែរ កាលបើ​នតិ គឺតណ្ហា មិនមាន អាគតិគតិ ក៏មិនមានដែរ កាលបើអាគតិគតិមិនមាន ចុតិ និងបដិសន្ធិ ក៏មិនមានដែរ កាលបើចុតិ និងបដិសន្ធិ មិនមាន ជាតិ ជរា មរណៈ សេចក្តីសោក សេចក្តីខ្សឹកខ្សួល សេចក្តីលំបាកកាយ សេចក្តីលំបាក​ចិត្ត និងសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់​ចិត្ត​ ក៏រលត់ទៅ ការរលត់នៃ​កងទុក្ខ​ទាំងអស់នុ៎ះ រមែង​មានយ៉ាងនេះ។ ចប់សូត្រទី១០។

ចប់ កឡារខត្តិយវគ្គ ទី៤។

ឧទ្ទាននៃកឡារខត្តិយវគ្គនោះគឺ

និយាយអំពីបុគ្គលឃើញថាធម្មជាតនេះជាភូត ១ និយាយអំពីកឡារខត្តិយភិក្ខុ ១ និយាយ​អំពី​ញាណវត្ថុ មាន២លើក និយាយអំពីបច្ច័យ គឺអវិជ្ជា មាន២លើក និយាយអំពី​កាយនេះ មិនមែនជារបស់អ្នកទាំងឡាយ ១ និយាយអំពីចេតនា មាន៣លើក។

គហបតិវគ្គ

[១៥១] ទ្រង់គង់នៅជិតក្រុងសាវត្ថី… គ្រានោះឯង អនាថបិណ្ឌិកគហបតី បានចូល​ទៅ​គាល់​​ព្រះមានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ក្រាបថ្វាយបង្គំ​ព្រះមានព្រះភាគ រួច​អង្គុយ​ក្នុងទីសមគួរ។ លុះ​អនាថបិណ្ឌិកគហបតី អង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ ទើប​ព្រះមាន​ព្រះ​ភាគ ទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះថា ម្នាលគហបតី កាលណាបើភ័យ ឬពៀរទាំង៥​ប្រការ អរិយ​សាវ័កបានរម្ងាប់ហើយ អរិយសាវ័កនោះ ឈ្មោះថា ប្រកបដោយអង្គនៃ​សោតាបត្តិ ៤​ប្រការ​ផង បានឃើញច្បាស់ ចាក់ធ្លុះនូវញេយ្យធម៌ ដ៏ប្រសើរដោយ​ប្រាជ្ញា​ផង អរិយ​សាវ័ក​នោះ បើចង់ព្យាករ ក៏គប្បីព្យាករខ្លួន ដោយ​ខ្លួនឯង​ថា អាត្មាអញ អស់នរកហើយ អស់​កំណើត​​តិរច្ឆានហើយ អស់ប្រេតវិស័យហើយ អស់​អបាយទុគ្គតិវិនិបាតហើយ ជាអ្នក​បាន​ដល់​នូវសោតៈហើយ មានសភាព​មិនបានធ្លាក់ចុះ ជាបុគ្គលទៀង មានការត្រាស់ដឹង ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ខាងមុខ ដូច្នេះក៏បាន។

[១៥២] ចុះភ័យ ឬពៀរទាំង៥ គឺអរិយសាវ័ករម្ងាប់ហើយ តើដូចម្តេច។ ម្នាល​គហបតី បុគ្គល​អ្នកសម្លាប់សត្វ តែងចួប​ប្រសព្វនូវភ័យ ឬពៀរណា ក្នុងបច្ចុប្បន្នផង ចួប​ប្រសព្វ​នូវ​ភ័យ ឬពៀរណា ក្នុងបរលោកផង ទទួលនូវទុក្ខ និងទោមនស្ស ប្រព្រឹត្តទៅក្នុង​ចិត្តផង ព្រោះ​តែបាណាតិបាតជាបច្ច័យ ភ័យ ឬពៀរនោះ អរិយសាវ័ក អ្នកវៀរស្រឡះ​ចាក​បាណាតិបាត បានរម្ងាប់ហើយ យ៉ាងនេះ។ ម្នាលគហបតី បុគ្គលអ្នកកាន់យកទ្រព្យ ដែល​គេ​​​មិនបានឲ្យ តែងចួបប្រសព្វនូវភ័យ ឬពៀរណា ក្នុងបច្ចុប្បន្នផង ចួបប្រសព្វ នូវភ័យ ឬ​ពៀរ​ណា ក្នុងបរលោកផង ទទួលនូវទុក្ខ និងទោមនស្ស ប្រព្រឹត្តទៅក្នុង​ចិត្តផង ព្រោះ​តែ​អទិន្នាទាន​ជាបច្ច័យ ភ័យ ឬពៀរនោះ អរិយសាវ័ក អ្នកវៀរស្រឡះ​ចាក​អទិន្នាទាន បាន​រម្ងាប់​ហើយ យ៉ាងនេះ។ ម្នាលគហបតី បុគ្គលអ្នកប្រព្រឹត្តកាមេសុមិច្ឆាចារ តែងចួប​ប្រសព្វ​នូវ​ភ័យ ឬពៀរណា ក្នុងបច្ចុប្បន្នផង ចួបប្រសព្វ នូវភ័យ ឬពៀរណា ក្នុងបរលោកផង ទទួល​នូវទុក្ខ និងទោមនស្ស ប្រព្រឹត្តទៅក្នុង​ចិត្តផង ព្រោះតែកាមេសុមិច្ឆាចារ ជាបច្ច័យ ភ័យ ឬពៀរនោះ អរិយសាវ័ក អ្នកវៀរស្រឡះ​ចាក​កាមេសុមិច្ឆាចារ បានរម្ងាប់ហើយ យ៉ាង​នេះ។ ម្នាលគហបតី បុគ្គលអ្នកពោលនូវ​ពាក្យកុហក តែងចួបប្រសព្វនូវភ័យ ឬពៀរណា ក្នុង​បច្ចុប្បន្នផង ចួបប្រសព្វ នូវភ័យ ឬពៀរណា ក្នុងបរលោកផង ទទួលនូវទុក្ខ និង​ទោមនស្ស ប្រព្រឹត្តទៅក្នុង​ចិត្តផង ព្រោះតែមុសាវាទ ជាបច្ច័យ ភ័យ ឬពៀរនោះ អរិយ​សាវ័ក អ្នកវៀរស្រឡះ​ចាក​មុសាវាទ បានរម្ងាប់ហើយ យ៉ាងនេះ។ ម្នាលគហបតី បុគ្គល​អ្នក​ផឹកនូវ​ទឹកស្រវឹង គឺសុរា និងមេរ័យ ដែលជាទីតាំងនៃ​សេចក្តីប្រមាទ តែងចួបប្រសព្វ​នូវ​ភ័យ ឬពៀរណា ក្នុងបច្ចុប្បន្នផង ចួបប្រសព្វ នូវភ័យ ឬពៀរណា ក្នុងបរលោកផង ទទួល​នូវ​ទុក្ខ និងទោមនស្ស ប្រព្រឹត្ត​ទៅក្នុង​ចិត្តផង ព្រោះតែហេតុជាទីតាំង នៃសេចក្តីប្រមាទ គឺ​ផឹក​ទឹកស្រវឹង គឺសុរា និងមេរ័យ ជាបច្ច័យ ភ័យ ឬពៀរនោះ អរិយសាវ័ក អ្នកវៀរស្រឡះ​ចាក​ហេតុជាទីតាំង នៃ​សេចក្តីប្រមាទ គឺផឹកទឹកស្រវឹង គឺសុរា និងមេរ័យ បានរម្ងាប់ហើយ យ៉ាង​នេះ។ នេះ ភ័យ ឬពៀរទាំង៥ ដែលពួកអរិយសាវ័ក បានរម្ងាប់អស់ហើយ។

[១៥៣] អរិយសាវ័ក ប្រកបដោយអង្គនៃសោតាបត្តិ ៤ប្រការ គឺអ្វីខ្លះ។ ម្នាល​គហបតី អរិយ​សាវ័ក​ក្នុងសាសនានេះ ប្រកបដោយ​សេចក្តីជ្រះថ្លា មិនកម្រើក​ក្នុង​ព្រះពុទ្ធថា ព្រះមានព្រះ​ភាគ​អង្គនោះ ជាព្រះអរហន្ត ព្រះអង្គត្រាស់ដឹងនូវញេយ្យ​ធម៌ ដោយព្រះអង្គឯង ដោយ​ប្រពៃ ព្រះអង្គ បរិបូណ៌​ដោយវិជ្ជា និងចរណៈ ជាព្រះសុគត ព្រះអង្គជ្រាបច្បាស់នូវ​ត្រៃ​លោក ព្រះអង្គប្រសើរដោយសីលាទិគុណ រកបុគ្គល​ណាមួយ​ស្មើគ្មាន ព្រះអង្គអ្នកប្រដៅ​បុរស​បុគ្គលដូចនាយសារថី ជាសាស្តាចារ្យ នៃទេវតា និង​មនុស្សទាំងឡាយ ព្រះអង្គ​ត្រាស់​​ដឹងនូវចតុរារិយសច្ច ព្រះអង្គលែង​វិលត្រឡប់​មកកាន់​ភពថ្មីទៀត១ អរិយសាវ័ក ប្រកប​ដោយសេចក្តីជ្រះថ្លា មិនកម្រើកក្នុងព្រះធម៌ថា ព្រះ​បរិយត្តិធម៌ ជាធម៌ គឺ​ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់សំដែងហើយ ដោយប្រពៃ ព្រះនព្វលោកុត្តរធម៌ ជាធម៌ គឺបុគ្គល​គប្បីឃើញច្បាស់ ដោយខ្លួនឯង ជាធម៌ ឲ្យផល​មិនរង់​ចាំកាល ជាធម៌គួរ​ដល់​ឯហិបស្សវិធី ជាធម៌​គួរបង្អោនចូលមកទុកក្នុងខ្លួន ជាធម៌ ដែលពួកវិញ្ញូជន គប្បីដឹងច្បាស់ ដោយ​ខ្លួនឯង១ អរិយសាវ័ក ប្រកបដោយសេចក្តី​ជ្រះថ្លា មិនកម្រើកក្នុងព្រះសង្ឃថា ព្រះសង្ឃ​ជាសាវ័ក នៃព្រះមានព្រះភាគ លោកប្រតិបត្តិ ដោយ​ប្រពៃ ព្រះសង្ឃជាសាវ័ក នៃ​ព្រះមានព្រះភាគ លោកប្រតិបត្តិដោយត្រង់ ព្រះសង្ឃជាសាវ័ក នៃព្រះមានព្រះភាគ លោក​ប្រតិបត្តិដើម្បីការដឹង ព្រះសង្ឃជាសាវ័ក នៃព្រះមានព្រះភាគ លោកប្រតិបត្តិដ៏​សម​គួរ ដល់សាមីចិកម្ម បើរាប់ជាគូនៃបុរស មាន៤គូ បើរាប់រៀងជាបុរសបុគ្គល មាន៨ នេះ ជា​សង្ឃ​ជាសាវ័ក នៃព្រះមានព្រះភាគ លោកគួរទទួល នូវចតុប្បច្ច័យ គួរទទួលនូវ​អាគន្តុក​ទាន ដែល​គេនាំមកបូជា គួរទទួល​នូវ​ទក្ខិណាទាន គួរដល់អញ្ជលីកម្ម ជាបុញ្ញក្ខេត្តដ៏​ប្រសើរ របស់សត្វលោក១ អរិយសាវ័ក ប្រកបដោយអរិយកន្តសីល គឺសីល៥ ដែលជា​ទី​ពេញ​ចិត្ត របស់អរិយៈ មិនដាច់ មិនធ្លុះ មិនពព្រុះ មិនពពាល ជាសីលមិនខ្ញុំតណ្ហា ជាសីល ដែល​ពួកអ្នកប្រាជ្ញ គប្បីសរសើរ ដែល​មិនបានប៉ះពាល់ដោយតណ្ហា ដែលប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បី​សមាធិ១ អរិយសាវ័ក ប្រកប​ដោយអង្គនៃសោតាបត្តិ ទាំង៤ប្រការនេះឯង។

[១៥៤] ចុះញាយធម៌ដ៏ប្រសើរ ដែលអរិយសាវ័កនោះ បានឃើញដោយប្រពៃ បាន​ចាក់​ធ្លុះ​ដោយ​ប្រពៃ ដោយប្រាជ្ញា តើដូចម្តេច។ ម្នាលគហបតី អរិយសាវ័ក ក្នុងសាសនានេះ ធ្វើ​ទុក​ក្នុងចិត្ត នូវ​បដិច្ចសមុប្បាទធម៌ ដោយឧបាយប្រាជ្ញាឲ្យប្រពៃថា កាលបើរបស់នេះមាន របស់​នេះ​ក៏មាន របស់នេះកើតឡើង ព្រោះកើតរបស់នេះ កាលបើ​របស់នេះមិនមាន របស់​នេះ​​ក៏មិនមាន របស់នេះរលត់ទៅ ព្រោះរលត់របស់នេះ សង្ខារទាំង​ឡាយកើតឡើង ព្រោះ​អវិជ្ជា​ជាបច្ច័យ វិញ្ញាណកើតឡើង ព្រោះសង្ខារ​ជាបច្ច័យ។បេ។ ការកើត​ឡើង​ព្រម​នៃកង​ទុក្ខ​ទាំងអស់នុ៎ះ រមែងមានយ៉ាងនេះ ការរលត់​នៃ​សង្ខារ ព្រោះការវិនាស និងការ​រលត់​មិន​សេសសល់​នៃអវិជ្ជា ការរលត់នៃវិញ្ញាណ ព្រោះការរលត់នៃសង្ខារ។បេ។ ការ​រលត់នៃ​កង​ទុក្ខ​ទាំងអស់នុ៎ះ រមែងមានយ៉ាងនេះ។ ញាយធម៌ ដ៏ប្រសើរនេះហើយ ដែល​អរិយសាវ័ក​នោះ ឃើញដោយប្រពៃ ចាក់ធ្លុះដោយប្រពៃ ដោយប្រាជ្ញា។

[១៥៥] ម្នាលគហបតី កាលណាបើភ័យ ឬពៀរទាំង៥ប្រការនេះ គឺអរិយសាវ័ករម្ងាប់​ហើយ អរិយសាវ័កនោះ ឈ្មោះថា បានប្រកបដោយអង្គ នៃសោតាបត្តិ ៤ប្រការ​នេះផង ទាំង​ញាយធម៌​ដ៏ប្រសើរនេះ ក៏អរិយសាវ័ក បានឃើញដោយប្រពៃ ចាក់ធ្លុះដោយប្រពៃ ដោយ​ប្រាជ្ញា​ផង អរិយសាវ័កនោះ បើចង់ព្យាករ ក៏គប្បីព្យាករខ្លួន ដោយខ្លួនឯងថា អាត្មាអញ អស់​នរកហើយ អស់កំណើតតិរច្ឆានហើយ អស់ប្រេតវិស័យហើយ អស់​អបាយ ទុគ្គតិ វិនិបាត​ហើយ ជាអ្នកបានដល់នូវ​សោតៈ មានសភាពមិនបានធ្លាក់ចុះ ជាបុគ្គលទៀង មាន​ការ​ត្រាស់ដឹង ប្រព្រឹត្តទៅខាងមុខ ដូច្នេះក៏បាន។ ចប់សូត្រទី១។

[១៥៦] ទ្រង់គង់នៅទៀបក្រុងសាវត្ថី… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលណាបើ ភ័យ ឬពៀរទាំង​៥​ប្រការ គឺអរិយសាវ័ក បានរម្ងាប់ហើយ អរិយសាវ័កនោះ ក៏បានប្រកប​ដោយអង្គនៃ​សោតាបត្តិ ៤ប្រការផង ទាំងញាយធម៌ដ៏ប្រសើរ ក៏អរិយសាវ័កនោះ បានឃើញ​ដោយ​ប្រពៃ ចាក់ធ្លុះដោយប្រពៃ ដោយប្រាជ្ញាផង អរិយសាវ័កនោះ បើចង់​ព្យាករ ក៏គប្បី​ព្យាករ​ខ្លួន ដោយខ្លួនឯងថា អាត្មាអញ អស់នរកហើយ។បេ។ មានសភាព​មិនបានធ្លាក់ចុះ ជា​បុគ្គល​ទៀង មានការត្រាស់ដឹង ប្រព្រឹត្តទៅខាងមុខ ដូច្នេះ ក៏បាន។

(ត្រង់ពាក្យថា ភិក្ខវេ បណ្ឌិតត្រូវធ្វើឲ្យពិស្តារ គ្រប់អន្លើផងចុះ)។

[១៥៧] ភ័យ ឬពៀរទាំង៥ប្រការ គឺអរិយសាវ័ករម្ងាប់ហើយ តើដូចម្តេច។ ម្នាលភិក្ខុទាំង​ឡាយ បុគ្គលអ្នកសម្លាប់សត្វ។បេ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គលអ្នកកាន់យក​ទ្រព្យ ដែល​គេ​មិន​បានឲ្យ។បេ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គលអ្នកប្រព្រឹត្តខុស ក្នុងកាមទាំង​ឡាយ។បេ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គលអ្នកពោលពាក្យកុហក។បេ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គល​អ្នក​ផឹកទឹកស្រវឹង គឺសុរា និងមេរ័យ ជាហេតុនៃសេចក្តីប្រមាទ។បេ។ នេះ ភ័យ ឬពៀរ​ទាំង​៥ប្រការ ដែលអរិយសាវ័កបានរម្ងាប់ហើយ។

[១៥៨] ចុះអរិយសាវ័ក ដែលប្រកបដោយអង្គនៃសោតាបត្តិ៤ប្រការ តើដូចម្តេច។ ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ អរិយសាវ័កក្នុងសាសនានេះ (ប្រកបដោយសេចក្តីជ្រះថ្លា មិនកម្រើក) ក្នុង​ព្រះពុទ្ធ។បេ។ ក្នុងព្រះធម៌។បេ។ ក្នុងព្រះសង្ឃ។បេ។ ប្រកបដោយ​អរិយកន្តសីល។បេ។ អរិយ​សាវ័ក ប្រកបដោយអង្គនៃសោតាបត្តិ៤ប្រការនេះឯង។

[១៥៩] ចុះញាយធម៌ដ៏ប្រសើរ គឺអរិយសាវ័កនោះ ឃើញដោយប្រពៃ ចាក់ធ្លុះ​ដោយប្រពៃ ដោយប្រាជ្ញា តើដូចម្តេច។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អរិយសាវ័ក ក្នុងសាសនានេះ ធ្វើទុក​ក្នុង​ចិត្ត នូវបដិច្ចសមុប្បាទធម៌ ដោយឧបាយប្រាជ្ញា ឲ្យប្រពៃ។បេ។ នេះ ជាញាយធម៌ដ៏ប្រសើរ គឺ​អរិយសាវ័ក ឃើញដោយប្រពៃ ចាក់ធ្លុះដោយប្រពៃ ដោយប្រាជ្ញា។

[១៦០] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលណាបើភ័យ ឬពៀរ ៥ប្រការនេះ គឺអរិយសាវ័ក បាន​រម្ងាប់​ហើយ អរិយសាវ័កនោះ ក៏បានប្រកបដោយអង្គ នៃសោតាបត្តិ៤ប្រការនេះឯង ទាំង​ញាយធម៌​ដ៏ប្រសើរនេះ ក៏អរិយសាវ័កឃើញដោយប្រពៃ ចាក់ធ្លុះដោយប្រពៃ ដោយ​ប្រាជ្ញា​ផង។ អរិយសាវ័កនោះ បើចង់ព្យាករ ក៏គប្បីព្យាករខ្លួន ដោយខ្លួនឯងថា អាត្មាអញ អស់​នរក​ហើយ អស់កំណើតតិរច្ឆានហើយ អស់ប្រេតវិស័យហើយ អស់អបាយ​ទុគ្គតិវិនិបាត​ហើយ ជាអ្នកដល់នូវសោតៈហើយ មានសភាពមិនធ្លាក់ចុះ ជាបុគ្គលទៀង មានការ​ត្រាស់​ដឹង ប្រព្រឹត្តទៅខាងមុខ ដូច្នេះក៏បាន។ ចប់សូត្រទី២។

[១៦១] ទ្រង់គង់នៅទៀបក្រុងសាវត្ថី… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតនឹងសំដែង នូវហេតុ​ដែល​នាំឲ្យកើតទុក្ខផង នូវសេចក្តីរលត់នៃទុក្ខផង អ្នកទាំងឡាយ ចូរស្តាប់ធម៌​នោះ ចូរធ្វើ​ទុក​ក្នុងចិត្ត ឲ្យប្រពៃចុះ តថាគតនឹងសំដែង។ ភិក្ខុទាំងនោះ ក៏ទទួល​ស្តាប់ព្រះពុទ្ធដីកា នៃ​ព្រះមានព្រះភាគថា ព្រះករុណា ព្រះអង្គ។

[១៦២] ព្រះមានព្រះភាគទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះហេតុ​ដែលនាំឲ្យ​កើត​ទុក្ខ តើដូចម្តេច ចក្ខុវិញ្ញាណកើតឡើង ព្រោះអាស្រ័យចក្ខុ និងរូប ការចួប​ជុំរបស់​ទាំង ៣ គឺចក្ខុ១ រូប១ ចក្ខុវិញ្ញាណ១ ហៅថា ផស្សៈ វេទនាកើតឡើង ព្រោះផស្សៈជា​បច្ច័យ តណ្ហា​កើតឡើង ព្រោះវេទនាជាបច្ច័យ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះឯង ហៅថា ហេតុនាំ​ឲ្យ​កើត​ទុក្ខ។ ព្រោះអាស្រ័យត្រចៀក និងសំឡេង… ព្រោះអាស្រ័យច្រមុះ និងក្លិន… ព្រោះ​អាស្រ័យ​អណ្តាត និងរស … ព្រោះអាស្រ័យកាយ និងផោដ្ឋព្វៈ… មនោវិញ្ញាណកើត​ឡើង​បាន ក៏ព្រោះអាស្រ័យចិត្ត និងធម្មារម្មណ៍ ការចួប​ជុំរបស់ទាំង៣ គឺចិត្ត    ១ ធម្មារម្មណ៍១ មនោវិញ្ញាណ១ ហៅថា ផស្សៈ វេទនាកើតឡើង ព្រោះផស្សៈជា​បច្ច័យ តណ្ហាកើតឡើង ព្រោះ​វេទនាជាបច្ច័យ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះឯង ហៅថា ហេតុនាំឲ្យកើតទុក្ខ។

[១៦៣] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះសេចក្តីរលត់នៃទុក្ខ តើដូចម្តេច។ ចក្ខុវិញ្ញាណ​កើតឡើង ព្រោះ​អាស្រ័យចក្ខុ និងរូប ការចួប​ជុំរបស់ទាំង៣ ហៅថា ផស្សៈ វេទនា​កើតឡើង ព្រោះ​ផស្សៈ​ជា​បច្ច័យ តណ្ហាកើតឡើង ព្រោះវេទនាជាបច្ច័យ ការរលត់នៃ​ឧបាទាន ព្រោះការ​វិនាស និងការរលត់មិនសេសសល់ នៃតណ្ហានោះឯង ការរលត់នៃ​ភព ព្រោះការរលត់​នៃ​ឧបាទាន ការរលត់នៃជាតិ ព្រោះការរលត់នៃភព ជរា មរណៈ សេចក្តីសោក សេចក្តី​ខ្សឹកខ្សួល ទុក្ខ ទោមនស្ស និងសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ ក៏រមែង​រលត់ ព្រោះការរលត់នៃជាតិ ការ​រលត់នៃ​កងទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ រមែងមានយ៉ាងនេះ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះឯង ហៅថា សេចក្តី​រលត់នៃទុក្ខ។ ព្រោះអាស្រ័យត្រចៀក និងសំឡេង… ព្រោះអាស្រ័យច្រមុះ និង​ក្លិន… ព្រោះអាស្រ័យអណ្តាត និងរស… ព្រោះអាស្រ័យកាយ និងផោដ្ឋព្វៈ… មនោវិញ្ញាណ​កើត​ឡើង ព្រោះអាស្រ័យចិត្ត និងធម្មារម្មណ៍ ការចួប​ជុំរបស់ទាំង៣ ហៅថា ផស្សៈ វេទនា​កើត​ឡើង ព្រោះផស្សៈជា​បច្ច័យ តណ្ហាកើតឡើង ព្រោះវេទនាជាបច្ច័យ ការរលត់នៃ​ឧបាទាន ព្រោះការវិនាស និងការរលត់មិនសេសសល់ នៃតណ្ហានោះឯង ការរលត់នៃ​ភព ព្រោះ​ការរលត់​​នៃ​ឧបាទាន ការរលត់នៃជាតិ ព្រោះការរលត់នៃភព ជរា មរណៈ សេចក្តី​សោក សេចក្តី​ខ្សឹកខ្សួល ទុក្ខ ទោមនស្ស និងសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ ក៏រមែង​រលត់ ព្រោះ​ការ​រលត់​នៃជាតិ ការរលត់នៃ​កងទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ រមែងមានយ៉ាងនេះ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះ​ឯង ហៅថា សេចក្តីរលត់នៃទុក្ខ។ ចប់សូត្រទី៣។

[១៦៤] ទ្រង់គង់នៅទៀបក្រុងសាវត្ថី… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគត នឹងសំដែង​ហេតុ ដែល​នាំឲ្យកើតសង្ខារលោក និងសេចក្តីរលត់នៃសង្ខារលោក អ្នកទាំងឡាយ ចូរស្តាប់ធម៌​នោះចុះ… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះហេតុ​ដែលនាំឲ្យកើតសង្ខារលោក តើដូចម្តេច ចក្ខុ​វិញ្ញាណ​កើតឡើង ព្រោះអាស្រ័យចក្ខុ និងរូប ការចួប​ជុំរបស់ទាំង៣ ហៅថា ផស្សៈ វេទនា​កើត​ឡើង ព្រោះផស្សៈជា​បច្ច័យ តណ្ហាកើតឡើង ព្រោះ​វេទនា​ជាបច្ច័យ ឧបាទាន​កើត​ឡើង ព្រោះតណ្ហាជាបច្ច័យ ភពកើតឡើង ព្រោះឧបាទាន ជាបច្ច័យ ជាតិកើតឡើង ព្រោះ​ភព​ជាបច្ច័យ ជរាមរណៈ សេចក្តីសោក សេចក្តីខ្សឹកខ្សួល ទុក្ខ ទោមនស្ស និង​សេចក្តី​ចង្អៀត​ចង្អល់ចិត្ត ក៏កើតឡើងព្រម ព្រោះជាតិជាបច្ច័យ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះឯង ហៅថា ហេតុនាំឲ្យកើតសង្ខារលោក។ ព្រោះអាស្រ័យ​ត្រចៀក និងសំឡេង… ព្រោះ​អាស្រ័យ​ច្រមុះ និងក្លិន… ព្រោះអាស្រ័យអណ្តាត និងរស … ព្រោះអាស្រ័យកាយ និង​ផោដ្ឋព្វៈ… មនោវិញ្ញាណកើតឡើង ព្រោះអាស្រ័យចិត្ត និងធម្មារម្មណ៍ ការចួប​ជុំរបស់​ទាំង ៣ ហៅថា ផស្សៈ វេទនាកើតឡើង ព្រោះផស្សៈជា​បច្ច័យ។បេ។ ជរាមរណៈ សេចក្តីសោក សេចក្តី​ខ្សឹកខ្សួល ទុក្ខ ទោមនស្ស និងសេចក្តី​ចង្អៀតចង្អល់​ចិត្ត ក៏កើតឡើងព្រម ព្រោះ​ជាតិ​ជាបច្ច័យ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះឯង ហៅថា ហេតុនាំឲ្យកើតសង្ខារលោក។

[១៦៥] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះសេចក្តីរលត់នៃសង្ខារលោក តើដូចម្តេច។ ចក្ខុវិញ្ញាណ​កើតឡើង ព្រោះអាស្រ័យចក្ខុ និងរូប ការចួប​ជុំរបស់ទាំង៣ ហៅថា ផស្សៈ វេទនា​កើតឡើង ព្រោះផស្សៈជា​បច្ច័យ តណ្ហាកើតឡើង ព្រោះវេទនាជាបច្ច័យ ការរលត់នៃ​ឧបាទាន ព្រោះការវិនាស និងការរលត់មិនសេសសល់ នៃតណ្ហានោះឯង ការរលត់នៃ​ភព ព្រោះការរលត់នៃឧបាទាន។បេ។ ការរលត់នៃ​កងទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ រមែងមានយ៉ាងនេះ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះឯង ហៅថា សេចក្តីរលត់នៃសង្ខារលោក។ ព្រោះអាស្រ័យ​ត្រចៀក និងសំឡេង… ព្រោះអាស្រ័យច្រមុះ និងក្លិន… ព្រោះអាស្រ័យ​អណ្តាត និងរស… ព្រោះ​អាស្រ័យកាយ និងផោដ្ឋព្វៈ… មនោវិញ្ញាណកើតឡើង ព្រោះអាស្រ័យចិត្ត និង​ធម្មារម្មណ៍ ការចួប​ជុំរបស់ទាំង៣ ហៅថា ផស្សៈ វេទនា​កើតឡើង ព្រោះផស្សៈជា​បច្ច័យ តណ្ហា​កើតឡើង ព្រោះវេទនាជាបច្ច័យ ការរលត់នៃ​ឧបាទាន ព្រោះ​ការវិនាស និងការ​រលត់​មិនសេសសល់ នៃតណ្ហានោះឯង ការរលត់នៃ​ភព ព្រោះការរលត់​នៃ​ឧបាទាន។បេ។ ការរលត់នៃ​កងទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ រមែងមានយ៉ាងនេះ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះឯង ហៅថា ការរលត់នៃសង្ខារលោក។ ចប់សូត្រទី៤។

[១៦៦] ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ។ សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុង​ប្រាសាទ ឈ្មោះ គិញ្ជកាវសថៈ គឺមហាប្រាសាទ ដែលកដោយឥដ្ឋ ជារបស់ពួក​ព្រះ​ញាតិ។ គ្រានោះឯង ព្រះមានព្រះភាគ គង់នៅក្នុងទីស្ងាត់ សម្ងំ​នៅ​មួយព្រះអង្គឯង ទ្រង់​សំដែង​​ធម្មបរិយាយនេះថា ចក្ខុវិញ្ញាណ​កើតឡើង ព្រោះ​អាស្រ័យចក្ខុ និងរូប ការចួប​ជុំ​របស់​ទាំង៣ នេះហៅថា ផស្សៈ វេទនា​កើតឡើង ព្រោះផស្សៈជា​បច្ច័យ តណ្ហាកើតឡើង ព្រោះ​វេទនាជាបច្ច័យ ឧបាទានកើតឡើង ព្រោះតណ្ហាជាបច្ច័យ។បេ។ ហេតុដែល​នាំឲ្យ​កើត​ឡើង​នៃកងទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ តែង​មានយ៉ាងនេះ។ ព្រោះអាស្រ័យត្រចៀក និង​សំឡេង… ព្រោះអាស្រ័យច្រមុះ និងក្លិន… ព្រោះអាស្រ័យ​អណ្តាត និងរស… ព្រោះ​អាស្រ័យ​កាយ និងផោដ្ឋព្វៈ… មនោវិញ្ញាណ​កើតឡើង ព្រោះអាស្រ័យចិត្ត និងធម្មារម្មណ៍ ការ​ចួប​ជុំរបស់ទាំង៣ ហៅថា ផស្សៈ វេទនា​កើតឡើង ព្រោះផស្សៈជា​បច្ច័យ តណ្ហា​កើត​ឡើង ព្រោះវេទនាជាបច្ច័យ ឧបាទាន​កើតឡើង ព្រោះតណ្ហាជាបច្ច័យ។បេ។ ការកើត​ឡើង​ព្រម នៃកងទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ តែង​មានយ៉ាងនេះ។

[១៦៧] ចក្ខុវិញ្ញាណ​កើតឡើង ព្រោះអាស្រ័យចក្ខុ និងរូប ការចួប​ជុំរបស់ទាំង៣ ហៅថា ផស្សៈ វេទនា​កើតឡើង ព្រោះផស្សៈជា​បច្ច័យ តណ្ហាកើតឡើង ព្រោះ​វេទនា​ជា​បច្ច័យ ការ​រលត់​នៃ​ឧបាទាន ព្រោះការវិនាស និងការរលត់មិនសេសសល់ នៃ​តណ្ហា​នោះឯង ការរលត់​នៃ​ភព ព្រោះការរលត់នៃឧបាទាន។បេ។ ការរលត់នៃ​កងទុក្ខ​ទាំង​អស់​នុ៎ះ តែង​មាន​យ៉ាងនេះ។ ព្រោះអាស្រ័យត្រចៀក និងសំឡេង។បេ។ មនោ​វិញ្ញាណ​កើតឡើង ព្រោះ​អាស្រ័យ​ចិត្ត និងធម្មារម្មណ៍ ការចួប​ជុំរបស់ទាំង៣ ហៅថា ផស្សៈ វេទនា​កើតឡើង ព្រោះ​ផស្សៈ​ជា​បច្ច័យ តណ្ហាកើតឡើង ព្រោះវេទនាជាបច្ច័យ ការរលត់នៃ​ឧបាទាន ព្រោះ​ការ​វិនាស និងការរលត់មិនសេសសល់ នៃតណ្ហានោះឯង ការរលត់នៃ​ភព ព្រោះការរលត់​នៃ​ឧបាទាន។បេ។ ការរលត់នៃ​កងទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ តែងមានយ៉ាងនេះ។

[១៦៨] សម័យនោះឯង ភិក្ខុមួយរូប ឈរអែបចាំស្តាប់ព្រះបន្ទូលព្រះមានព្រះភាគ។ ព្រះមានព្រះភាគ បានទតឃើញភិក្ខុនោះ ដែលកំពុងឈរអែបចាំស្តាប់ លុះទតឃើញ​ហើយ ទើបទ្រង់ត្រាស់នឹងភិក្ខុនោះ យ៉ាងនេះថា ម្នាលភិក្ខុ អ្នកឮធម្មបរិយាយនេះ ឬមិន​ឮ​ទេ។ ភិក្ខុនោះក្រាបបង្គំទូលថា ឮ ព្រះអង្គ។ ម្នាលភិក្ខុ អ្នកចូររៀនធម្មបរិយាយ​នេះចុះ ម្នាល​ភិក្ខុ អ្នកចូរទន្ទេញធម្មបរិយាយនេះចុះ ម្នាលភិក្ខុ អ្នកចូរទ្រទ្រង់​ធម្មបរិយាយ​នេះចុះ ម្នាល​ភិក្ខុ ឯធម្មបរិយាយនេះ ប្រកបដោយប្រយោជន៍ ជាអាទិព្រហ្មចរិយៈ។ ចប់សូត្រ ទី៥។

[១៦៩] ទ្រង់គង់នៅទៀបក្រុងសាវត្ថី…. គ្រានោះឯង មានព្រាហ្មណ៍ម្នាក់ បានចូល​ទៅ​គាល់​ព្រះមានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏និយាយសំណេះសំណាល ជាមួយ​នឹង​ព្រះមានព្រះភាគ លុះបញ្ចប់ពាក្យដែលគួររីករាយ និងពាក្យដែលគួររឭកហើយ ទើប​អង្គុយ​ក្នុងទីសមគួរ។

[១៧០] លុះព្រាហ្មណ៍នោះ អង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូល​សួរ​ព្រះមានព្រះ​ភាគ យ៉ាងនេះថា បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន បុគ្គលនោះ ធ្វើកម្ម បុគ្គល​នោះ​ទទួល​ផលកម្ម​ឬ។ ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ថា ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ពាក្យថា បុគ្គលនោះ ធ្វើកម្ម បុគ្គល​នោះ​​ទទួលផលកម្ម នេះ ជាផ្លូវលាមកទីមួយ។ បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ចុះបុគ្គលដទៃ ធ្វើ​កម្ម បុគ្គលដទៃ​ ទទួលផលកម្មឬ។ ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ពាក្យថា បុគ្គលដទៃ ធ្វើកម្ម បុគ្គល​ដទៃ​​ទទួលផលកម្ម នេះ ជាផ្លូវលាមកទីពីរ ម្នាលព្រាហ្មណ៍ តថាគត មិនបាន​ប៉ះពាល់​ផ្លូវ​លាមក​ទាំងពីរខាងនេះទេ សំដែងធម៌តាមផ្លូវកណ្តាល សង្ខារទាំង​ឡាយ កើតឡើង ព្រោះ​អវិជ្ជា​ជាបច្ច័យ វិញ្ញាណកើតឡើង ព្រោះសង្ខារជាបច្ច័យ។បេ។ ការ​កើតឡើងព្រម នៃកង​ទុក្ខ​ទាំងអស់នុ៎ះ តែងមានយ៉ាងនេះ។ ការរលត់នៃសង្ខារ ព្រោះ​ការវិនាស និងការ​រលត់​មិន​សេសសល់ នៃអវិជ្ជា ការរលត់នៃវិញ្ញាណ ព្រោះការរលត់​នៃ​សង្ខារ។បេ។ ការរលត់នៃ​កង​ទុក្ខ​ទាំងអស់នុ៎ះ តែងមានយ៉ាងនេះ។

[១៧១] កាលបើព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ ព្រាហ្មណ៍នោះ បានក្រាប​បង្គំ​ទូលព្រះមានព្រះភាគ យ៉ាងនេះថា បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ពីរោះ​ណាស់ បពិត្រ​ព្រះគោតម​ដ៏ចម្រើន ពីរោះណាស់។បេ។ សូមព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ចាំទុក​នូវខ្ញុំព្រះអង្គ ថា​ជា​ឧបាសក អ្នកដល់នូវសរណៈ ស្មើដោយជីវិត ចាប់ដើមតាំងអំពីថ្ងៃ​នេះតទៅ។ ចប់សូត្រ ទី៦។

[១៧២] ទ្រង់គង់នៅទៀបក្រុងសាវត្ថី… គ្រានោះឯង ព្រាហ្មណ៍ឈ្មោះ ជាណុស្សោណិ ចូល​ទៅគាល់ព្រះមានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ហើយ។បេ។ ជាមួយ​នឹង​ព្រះមានព្រះ​ភាគ។

[១៧៣] លុះ ជាណុស្សោណិព្រាហ្មណ៍ អង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូល​សួរ​ព្រះមានព្រះភាគ យ៉ាងនេះថា បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន របស់ទាំងអស់ មានឬហ្ន៎។ ព្រះអង្គ​តបថា ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ពាក្យថា របស់ទាំងអស់មាន នេះ ជាផ្លូវលាមកទីមួយ។ បពិត្រ​ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ចុះរបស់ទាំងអស់ មិនមានទេឬ។ ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ពាក្យថា របស់​ទាំងអស់ មិនមាន នេះ ជាផ្លូវលាមកទីពីរ ម្នាលព្រាហ្មណ៍ តថាគត មិនបាន​ប៉ះពាល់​ធម៌​លាមក ២ប្រការនុ៎ះទេ សំដែងធម៌តាមផ្លូវកណ្តាលថា សង្ខារទាំង​ឡាយ កើតឡើង ព្រោះ​អវិជ្ជាជាបច្ច័យ វិញ្ញាណកើតឡើង ព្រោះសង្ខារជាបច្ច័យ។បេ។ ការ​កើតឡើងព្រម នៃកង​ទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ តែងមានយ៉ាងនេះ។ ការរលត់នៃសង្ខារ ព្រោះ​ការវិនាស និងការ​រលត់​មិនសេសសល់ នៃអវិជ្ជា ការរលត់នៃវិញ្ញាណ ព្រោះការរលត់​នៃ​សង្ខារ។បេ។ ការ​រលត់​នៃ​កងទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ តែងមានយ៉ាងនេះ។

[១៧៤] កាលបើព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ ជាណុស្សោណិព្រាហ្មណ៍ ក៏​ក្រាបបង្គំទូលព្រះមានព្រះភាគ យ៉ាងនេះថា បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ពីរោះណាស់។បេ។ អ្នកដល់នូវសរណៈ ស្មើដោយជីវិត។ ចប់​សូត្រទី៧។

[១៧៥] ទ្រង់គង់នៅទៀបក្រុងសាវត្ថី… គ្រានោះឯង ព្រាហ្មណ៍ឈ្មោះ លោកាយតិកៈ បាន​ចូល​ទៅគាល់ព្រះមានព្រះភាគ។បេ។

[១៧៦] លុះ​លោកាយតិកព្រាហ្មណ៍ អង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏ក្រាបបង្គំទូល​សួរ​ព្រះមានព្រះភាគ យ៉ាងនេះថា បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន របស់ទាំងអស់ មានឬហ្ន៎។ ព្រះអង្គ​តបថា ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ពាក្យថា របស់ទាំងអស់ មាន នេះ ជាលោកាយតៈជា​ច្បង។ បពិត្រ​ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន របស់ទាំងអស់ មិនមានទេឬ។ ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ពាក្យថា របស់​ទាំងអស់ មិនមាន នេះ ជាលោកាយតៈទីពីរ។ បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន របស់ទាំងអស់ មាន​សភាពតែមួយឬ។ ម្នាលព្រាហ្មណ៍ ពាក្យថា របស់ទាំងអស់ មានសភាពតែមួយ នេះ​ជា​លោកាយតៈទីបី។ បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន របស់ទាំងអស់ មានសភាពផ្សេងគ្នាឬ។ ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ ពាក្យថា របស់ទាំងអស់ មានសភាពផ្សេងគ្នា នេះជាលោកាយតៈទីបួន ម្នាល​ព្រាហ្មណ៍ តថាគត មិនបាន​ប៉ះពាល់​ផ្លូវលាមកទាំង២នេះទេ សំដែងធម៌តាមផ្លូវ​កណ្តាល​ថា សង្ខារទាំង​ឡាយ កើតឡើង ព្រោះអវិជ្ជាជាបច្ច័យ វិញ្ញាណកើតឡើង ព្រោះ​សង្ខារ​ជាបច្ច័យ។បេ។ ការ​កើតឡើងព្រម នៃកងទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ តែងមានយ៉ាងនេះ។ ការ​រលត់​នៃសង្ខារ ព្រោះ​ការវិនាស និង​ការរលត់​មិនសេសសល់ នៃអវិជ្ជា ការរលត់​នៃ​វិញ្ញាណ ព្រោះការរលត់​នៃ​សង្ខារ។បេ។ ការរលត់នៃ​កងទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ តែងមានយ៉ាង​នេះ។

[១៧៧] កាលបើព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះហើយ លោកាយតិកព្រាហ្មណ៍ បាន​ក្រាបបង្គំទូលព្រះមានព្រះភាគ យ៉ាងនេះថា បពិត្រព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ពីរោះណាស់ បពិត្រ​ព្រះគោតមដ៏ចម្រើន ពីរោះណាស់។បេ។ អ្នកដល់នូវសរណៈ ស្មើដោយជីវិត ចាប់​ដើម​អំពីថ្ងៃនេះតទៅ។ ចប់​សូត្រទី៨។

[១៧៨] ទ្រង់គង់នៅទៀបក្រុងសាវត្ថី… ក្នុងទីនោះឯង… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អរិយ​សាវ័ក​អ្នកចេះដឹង មិនមានសេចក្តីត្រិះរិះ យ៉ាងនេះថា កាលបើរបស់អ្វី មាន ទើបរបស់​អ្វីមានហ្ន៎ របស់​អ្វីកើតឡើង ព្រោះការកើតឡើង នៃរបស់អ្វីហ្ន៎ កាលបើរបស់អ្វីមាន ទើប​សង្ខារ​ទាំង​ឡាយ​មាន កាលបើរបស់អ្វីមាន ទើបវិញ្ញាណមាន កាលបើរបស់អ្វីមាន ទើប​នាមរូបមាន កាល​បើរបស់អ្វីមាន ទើបសឡាយតនៈមាន កាលបើរបស់អ្វីមាន ទើបផស្សៈ​មាន កាល​បើ​របស់អ្វីមាន ទើបវេទនាមាន កាលបើរបស់អ្វី​មាន ទើបតណ្ហាមាន កាលបើ​របស់អ្វីមាន ទើប​ឧបាទានមាន កាលបើរបស់អ្វីមាន ទើបភពមាន កាលបើរបស់អ្វីមាន ទើបជាតិមាន កាល​បើរបស់អ្វីមាន ទើបជរាមរណៈមាន ដូច្នេះឡើយ។

[១៧៩] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះឯង អរិយសាវ័កជាអ្នកចេះដឹង មានញាណ​ក្នុង​ធម៌​នោះ ព្រោះបច្ច័យដែលកើតតៗគ្នាថា កាលបើរបស់នេះ មាន របស់នេះក៏​មាន របស់​នេះ​កើត​ឡើង ព្រោះការកើត នៃរបស់នេះ កាលបើអវិជ្ជាមាន ​សង្ខារទាំងឡាយក៏​មាន កាល​បើ​សង្ខារទាំងឡាយមាន វិញ្ញាណក៏មាន កាលបើវិញ្ញាណមាន ​នាមរូបក៏មាន កាលបើ​នាមរូប​មាន សឡាយតនៈក៏មាន កាលបើសឡាយតនៈមាន ផស្សៈក៏​មាន កាលបើ​ផស្សៈ​មាន វេទនាក៏មាន កាលបើវេទនា​មាន តណ្ហាក៏មាន កាលបើតណ្ហាមាន ឧបាទានក៏មាន កាល​បើ​ឧបាទានមាន ភពក៏មាន។បេ។ កាលបើជាតិមាន ជរាមរណៈក៏មាន។ អរិយ​សាវ័ក​នោះ តែងដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះថា លោកនេះ កើតឡើង​ព្រមយ៉ាងនេះ។

[១៨០]  ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អរិយ​សាវ័កអ្នកចេះដឹង មិនមានសេចក្តីត្រិះរិះ យ៉ាងនេះថា កាល​បើរបស់អ្វី មិនមាន របស់​អ្វីក៏មិនមាន របស់អ្វីរលត់ ព្រោះការរលត់ នៃរបស់អ្វី កាល​បើ​របស់អ្វីមិនមាន ​សង្ខារទាំងឡាយក៏មិនមាន កាលបើរបស់អ្វីមិនមាន វិញ្ញាណក៏មិន​មាន កាលបើរបស់អ្វីមិនមាន ​នាមរូបក៏មិនមាន កាលបើរបស់អ្វីមិនមាន សឡាយតនៈ​ក៏​មិន​មាន កាលបើរបស់អ្វីមិនមាន ផស្សៈក៏មិន​មាន កាលបើរបស់អ្វីមិនមាន វេទនាក៏មិន​មាន កាលបើរបស់អ្វីមិន​មាន តណ្ហាក៏មិនមាន កាលបើ​របស់អ្វីមិនមាន ឧបាទានក៏មិន​មាន កាលបើរបស់អ្វីមិនមាន ភពក៏មិនមាន កាលបើរបស់អ្វីមិនមាន ជាតិក៏មិនមាន កាល​បើ​របស់អ្វីមិនមាន ជរាមរណៈក៏មិនមាន ដូច្នេះឡើយ។

[១៨១] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះឯង អរិយសាវ័កជាអ្នកចេះដឹង មានញាណ​ក្នុងធម៌​នោះ ព្រោះបច្ច័យដែលកើតតៗគ្នាថា កាលបើរបស់នេះ មិនមាន របស់នេះក៏មិន​មាន របស់​នេះរលត់ ព្រោះការរលត់ នៃរបស់នេះ កាលបើវិញ្ញាណមិនមាន ​ នាមរូប​ក៏មិនមាន កាល​បើនាមរូបមិនមាន សឡាយតនៈក៏មិនមាន។បេ។ ឧបាទានក៏មិនមាន… ភពក៏​មិន​មាន.. ជាតិក៏មិនមាន កាលបើជាតិមិនមាន ជរាមរណៈក៏មិនមាន។ អរិយសាវ័ក​នោះ រមែង​ដឹងច្បាស់ យ៉ាងនេះថា លោកនេះ តែងរលត់យ៉ាងនេះ។

[១៨២] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អរិយសាវ័ក ដឹងច្បាស់តាមពិត នូវហេតុដែលនាំ​ឲ្យ​កើតឡើង និងសេចក្តីរលត់នៃលោកយ៉ាងនេះ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អរិយសាវ័កនេះ តថាគត ហៅថា អ្នកបរិបូណ៌ដោយទិដ្ឋិ ដូច្នេះខ្លះ។បេ។ ថាអ្នកឋិតអែបនឹងទ្វារនៃអមត​និព្វាន ដូច្នេះខ្លះ ក្នុង​កាល​នោះ។ ចប់សូត្រទី៩។

[១៨៣] ទ្រង់គង់នៅទៀបក្រុងសាវត្ថី… ក្នុងទីនោះឯង… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អរិយ​សាវ័ក​ជា​អ្នកចេះដឹង មិនមានសេចក្តីត្រិះរិះ យ៉ាងនេះថា កាលបើរបស់អ្វី មាន ទើបរបស់​អ្វីមាន​ហ្ន៎ របស់អ្វីមាន ព្រោះការកើតឡើង នៃរបស់អ្វី កាលបើរបស់អ្វីមាន ទើប​សង្ខារទាំងឡាយ​មាន កាលបើរបស់អ្វីមាន ទើបវិញ្ញាណមាន កាលបើរបស់អ្វីមាន ទើប​នាមរូបមាន កាល​បើ​របស់អ្វីមាន ទើបសឡាយតនៈមាន កាលបើរបស់អ្វីមាន ទើបផស្សៈ​មាន កាលបើ​របស់​អ្វីមាន ទើបវេទនាមាន កាលបើរបស់អ្វី​មាន ទើបតណ្ហាមាន កាលបើ​របស់អ្វីមាន ទើប​ឧបាទានមាន កាលបើរបស់អ្វីមាន ទើបភពមាន កាលបើរបស់អ្វីមាន ទើបជាតិមាន កាល​បើរបស់អ្វីមាន ទើបជរាមរណៈមាន។

[១៨៤] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះឯង អរិយសាវ័កជាអ្នកចេះដឹង មានញាណ​ក្នុងធម៌​នោះ ព្រោះបច្ច័យដែលកើតតៗគ្នាថា កាលបើរបស់នេះ មាន របស់នេះក៏​មាន របស់​នេះ​កើត​ឡើង ព្រោះការកើតឡើង នៃរបស់នេះ គឺកាលបើអវិជ្ជាមាន ​សង្ខារទាំងឡាយក៏​មាន កាល​បើសង្ខារទាំងឡាយមាន វិញ្ញាណក៏មាន កាលបើវិញ្ញាណមាន ​នាមរូបក៏មាន កាល​បើ​នាមរូបមាន សឡាយតនៈក៏មាន កាលបើសឡាយតនៈមាន ផស្សៈក៏​មាន កាលបើ​ផស្សៈ​មាន វេទនាក៏មាន កាលបើវេទនា​មាន តណ្ហាក៏មាន កាលបើតណ្ហាមាន ឧបាទាន​ក៏មាន កាលបើឧបាទានមាន ភពក៏មាន កាលបើភពមាន ជាតិក៏មាន កាលបើជាតិមាន ជរា មរណៈក៏មាន។ អរិយសាវ័កនោះ តែងដឹងច្បាស់យ៉ាងនេះថា លោកនេះ រមែងកើត​ឡើង​​ព្រម យ៉ាងនេះ។

[១៨៥] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អរិយ​សាវ័កជាអ្នកចេះដឹង មិនមានសេចក្តីត្រិះរិះ យ៉ាងនេះ​ថា កាលបើមិនមានរបស់អ្វី ទើបមិនមានរបស់​អ្វីហ្ន៎ របស់អ្វីរលត់ទៅ ព្រោះការរលត់ទៅ នៃរបស់អ្វី កាលបើរបស់អ្វីមិនមាន ទើប​សង្ខារទាំងឡាយមិនមាន កាលបើរបស់អ្វីមិន​មាន ទើបវិញ្ញាណមិនមាន កាលបើរបស់អ្វីមិនមាន ទើប​នាមរូបមិនមាន កាលបើរបស់អ្វី​មិន​មាន ទើបសឡាយតនៈមិនមាន កាលបើរបស់អ្វី​មិនមាន ទើបផស្សៈមិន​មាន កាលបើ​របស់​អ្វីមិនមាន ទើបវេទនាមិនមាន កាលបើរបស់អ្វីមិន​មាន ទើបតណ្ហាមិនមាន។បេ។ ឧបាទាន… ភព… ជាតិ… កាលបើរបស់អ្វីមិនមាន ទើបជរាមរណៈមិនមាន ដូច្នេះឡើយ។

[១៨៦] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះឯង អរិយសាវ័កជាអ្នកចេះដឹង មានញាណ​ក្នុងធម៌​នោះ ព្រោះបច្ច័យដែលកើតតៗគ្នាថា កាលបើរបស់នេះ មិនមាន របស់នេះក៏មិន​មាន របស់​នេះរលត់ទៅ ព្រោះការរលត់ នៃរបស់នេះ គឺកាលបើអវិជ្ជាមិនមាន សង្ខារទាំងឡាយ ក៏មិនមាន កាលបើសង្ខារទាំងឡាយមិនមាន វិញ្ញាណក៏មិនមាន កាលបើ​វិញ្ញាណមិនមាន នាមរូប​ក៏មិនមាន កាលបើនាមរូបមិនមាន សឡាយតនៈក៏មិនមាន។បេ។ កាលបើជាតិ​មិន​មាន ជរាមរណៈក៏មិនមាន។ អរិយសាវ័ក​នោះ រមែងដឹងច្បាស់ យ៉ាងនេះថា លោកនេះ តែង​រលត់យ៉ាងនេះ។

[១៨៧] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អរិយសាវ័ក ដឹងច្បាស់តាមពិត នូវហេតុដែលនាំ​ឲ្យ​កើត​សង្ខារ​លោក និងសេចក្តីរលត់នៃសង្ខារលោកយ៉ាងនេះ ក្នុងកាលណា ម្នាលភិក្ខុទាំង​ឡាយ អរិយសាវ័កនេះ ហៅថា ជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយទិដ្ឋិ ដូច្នេះខ្លះ ថាអ្នកបរិបូណ៌​ដោយ​ទស្សនៈ ដូច្នេះខ្លះ ថាជាអ្នកមកកាន់ព្រះសទ្ធម្ម ដូច្នេះខ្លះ ថាជា​អ្នកឃើញ​ព្រះសទ្ធម្ម ដូច្នេះ​ខ្លះ ថាជាអ្នកប្រកបដោយញាណ ជាសេក្ខៈ ដូច្នេះខ្លះ ថាជា​អ្នកប្រកបដោយវិជ្ជាសេក្ខៈ ដូច្នេះ​​ខ្លះ ថាជាអ្នកសម្រេចធម្មស្រោត ដូច្នេះខ្លះ ថាជា​អរិយៈ​អ្នកមាននិព្វេធិកប្បញ្ញា (ប្រាជ្ញា​ទម្លាយបង់នូវកិលេស) ដូច្នេះខ្លះ ថាឋិតអែបនឹងទ្វារ នៃ​អមតនិព្វាន ដូច្នេះខ្លះ ក្នុង​កាល​នោះ។ ចប់សូត្រទី១០។

ចប់ គហបតិវគ្គ ទី៥។

បញ្ជីរឿងនៃគហបតិវគ្គនោះ គឺ

បញ្ចវេរភយសូត្រ លោកពោលអស់២លើក ទ្រង់សំដែងហេតុដែល​ឲ្យ​កើតទុក្ខ ហេតុដែល​ឲ្យ​កើតលោក ព្រះអង្គគង់ក្នុងស្រុកជារបស់​ព្រះញាតិ រឿង​អញ្ញតរព្រាហ្មណ៍ រឿង​ជាណុស្សោណិព្រាហ្មណ៍ រឿងលោកាយតិកព្រាហ្មណ៍ ត្រូវជា៨ លោកពោលថា អរិយសាវ័ក ២លើក វគ្គពោលតាមរឿងនោះ។

ទុក្ខវគ្គ

[១៨៨] ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ។ សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុង​វត្ត​ជេតពន របស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ទៀបក្នុងសាវត្ថី។ ក្នុងទីនោះឯង ព្រះមានព្រះភាគ ត្រាស់​ហៅភិក្ខុទាំងឡាយមកថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ។ ពួកភិក្ខុទាំងនោះ ទទួលស្តាប់​ព្រះពុទ្ធដីកា របស់​ព្រះមានព្រះភាគថា ព្រះករុណា ព្រះអង្គ។ ព្រះមានព្រះភាគ ត្រាស់​សួរ​យ៉ាង​នេះថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុ កាលនឹងពិចារណា គួរពិចារណា ដើម្បី​កិរិយា​អស់​ទៅ​នៃសេចក្តីទុក្ខ ដោយប្រពៃ គ្រប់ប្រការ ដោយហេតុដូចម្តេចហ្ន៎។ ភិក្ខុទាំងនោះ ក្រាប​បង្គំ​ទូលថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ធម៌ទាំងឡាយរបស់ពួកយើងខ្ញុំ មាន​ព្រះមានព្រះភាគ ជា​ឫសគល់ មានព្រះមានព្រះភាគ ជាអ្នកដឹកនាំ មាន​ព្រះមានព្រះភាគ ជាទីពឹង បពិត្រ​ព្រះអង្គ​ដ៏ចំរើន សូមទ្រង់មេត្តាប្រោស សូម​ព្រះមានព្រះភាគ បំភ្លឺសេចក្តី​នៃភាសិតនុ៎ះ ពួក​ភិក្ខុ​បានស្តាប់ព្រះពុទ្ធដីកា នៃ​ព្រះមានព្រះភាគហើយ នឹងបានចាំទុក។ ម្នាលភិក្ខុទាំង​ឡាយ បើដូច្នោះ ចូរអ្នកទាំងឡាយ ស្តាប់ធម៌នោះចុះ ចូរធ្វើទុកក្នុងចិត្តឲ្យ​ប្រពៃចុះ តថាគត​នឹង​សំដែង។ ភិក្ខុទាំងនោះ ក៏ទទួលស្តាប់ព្រះពុទ្ធដីកា នៃ​ព្រះមានព្រះភាគថា ព្រះករុណា ព្រះអង្គ។

[១៨៩] ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុ​ក្នុង​សាសនា​នេះ កាលនឹងពិចារណា ក៏ពិចារណាថា ជរាមរណៈណា ជាទុក្ខ មានប្រការ​ច្រើន មាន​ប្រការ​ផ្សេងៗ កើតឡើងក្នុងលោក សេចក្តីទុក្ខនេះឯង មានអ្វីជាហេតុ មាន​អ្វី​នាំឲ្យកើត មាន​អ្វីជាកំណើត មានអ្វីជាប្រភព កាលបើអ្វីមាន ទើបជរាមរណៈមាន កាល​បើអ្វីមិនមាន ទើប​​ជរាមរណៈមិនមាន។ កាលភិក្ខុនោះ ពិចារណា ក៏ដឹងច្បាស់​យ៉ាងនេះ​ថា ជរាមរណៈ​ណា ជាទុក្ខ មានប្រការច្រើន មានប្រការផ្សេងៗ កើតឡើងក្នុងលោក សេចក្តីទុក្ខនេះឯង មាន​ជាតិជាហេតុ មានជាតិ​នាំឲ្យកើត មានជាតិជាកំណើត មានជាតិជាប្រភព កាល​បើ​ជាតិ​មាន ជរាមរណៈក៏មាន កាល​បើជាតិមិនមាន​ជរាមរណៈក៏មិនមាន។ ភិក្ខុនោះ ក៏ដឹង​ច្បាស់​​នូវជរាមរណៈផង ដឹងច្បាស់នូវហេតុ ជាទីកើតនៃជរាមរណៈផង ដឹងច្បាស់​នូវទី​រលត់​នៃជរាមរណៈផង ដឹងច្បាស់នូវ​បដិបទា​ដ៏សមគួរ ជាដំណើរទៅកាន់ទីរលត់ នៃ​ជរា មរណៈ​ផង ហើយប្រតិបត្តិតាមលំអាននោះ ជា​អ្នកប្រព្រឹត្តធម៌ តាមសមគួរផង។ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ ភិក្ខុនេះ ហៅថា ជាអ្នកប្រតិបត្តិ ដើម្បីកិរិយាអស់ទៅនៃទុក្ខ ដើម្បីការរំលត់​នូវ​ជរា​មរណៈ ដោយប្រពៃ ដោយប្រការទាំង​ពួង។

[១៩០] បើភិក្ខុពិចារណាតទៅទៀត រមែងពិចារណាថា ចុះជាតិនេះ មានអ្វីជាហេតុ មាន​អ្វី​នាំ​ឲ្យកើត មានអ្វីជាកំណើត មានអ្វីជាប្រភព កាលបើអ្វីមាន ទើបជាតិមាន កាល​បើអ្វី​មិន​មាន ទើប​ជាតិមិនមាន។ កាលភិក្ខុនោះ ពិចារណា ក៏ដឹងច្បាស់​យ៉ាងនេះ​ថា ជាតិ មានភព​ជា​ហេតុ មានភព​នាំឲ្យកើត មានភពជាកំណើត មានភពជាប្រភព កាលបើភពមាន ជាតិក៏​មាន កាល​បើភពមិនមាន ជាតិក៏មិនមាន។ ភិក្ខុនោះ រមែងដឹងច្បាស់នូវជាតិផង ដឹងច្បាស់​នូវ​ហេតុ ជាទីកើតនៃជាតិផង ដឹងច្បាស់​នូវទីរលត់ នៃជាតិផង ដឹងច្បាស់នូវ​បដិបទា​ដ៏​សមគួរ ជាដំណើរទៅកាន់ទីរលត់ នៃជាតិផង ហើយប្រតិបត្តិតាមលំអាននោះ ជា​អ្នក​ប្រព្រឹត្ត​ធម៌ តាមសមគួរផង។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុនេះ ហៅថា ជាអ្នកប្រតិបត្តិ ដើម្បី​កិរិយាអស់ទៅនៃទុក្ខ ដោយប្រពៃ ដើម្បីរំលត់ជាតិ ដោយសព្វគ្រប់។

[១៩១] បើភិក្ខុពិចារណាតទៅទៀត រមែងពិចារណាថា ចុះភពនេះ មានអ្វីជាហេតុ​។បេ។ ចុះ​ឧបាទាននេះ មានអ្វីជាហេតុ… ចុះតណ្ហានេះ មានអ្វីជាហេតុ… ចុះវេទនា មានអ្វី​ជា​ហេតុ… ចុះផស្សៈនេះ មានអ្វីជាហេតុ… ចុះសឡាយតនៈនេះ មានអ្វីជាហេតុ… ចុះ​នាមរូប​នេះ មានអ្វីជាហេតុ… វិញ្ញាណនេះ មានអ្វីជាហេតុ… សង្ខារទាំងឡាយនេះ មានអ្វីជាហេតុ មាន​អ្វី​​នាំឲ្យកើត មានអ្វីជាកំណើត មានអ្វីជាប្រភព កាលបើអ្វីមាន ទើបសង្ខារទាំងឡាយ​មាន កាល​​បើអ្វីមិនមាន ទើបសង្ខារទាំងឡាយមិនមាន។ កាល​ភិក្ខុ​នោះ ពិចារណា ក៏ដឹង​ច្បាស់​​យ៉ាងនេះ​ថា សង្ខារទាំងឡាយ មានអវិជ្ជាជាហេតុ មាន​អវិជ្ជា​​នាំ​ឲ្យកើត មាន​​អវិជ្ជា​ជា​​កំណើត មានអវិជ្ជាជាប្រភព កាលបើអវិជ្ជាមាន សង្ខារ​ទាំង​ឡាយ​ក៏មាន កាល​បើ​អវិជ្ជា​មិន​​មាន សង្ខារ​ទាំង​ឡាយ​ក៏​មិន​មាន។ ភិក្ខុនោះ រមែង​ដឹង​ច្បាស់​នូវ​សង្ខារ​ទាំង​ឡាយ​ផង ដឹង​ច្បាស់នូវហេតុ ជាទីកើតនៃសង្ខារផង ដឹងច្បាស់​នូវទីរលត់ នៃសង្ខារផង ដឹងច្បាស់នូវ​បដិបទា​​ដ៏សមគួរ ជាដំណើរទៅ​កាន់​ទី​រលត់ នៃសង្ខារផង ហើយប្រតិបត្តិតាមលំអាននោះ ជា​អ្នក​ប្រព្រឹត្តធម៌ តាមសមគួរផង។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុនេះ ហៅថា ជាអ្នកប្រតិបត្តិ ដើម្បី​កិរិយាអស់ទៅនៃសេចក្តីទុក្ខ ដោយប្រពៃ ដើម្បីការរលត់នៃសង្ខារ ដោយប្រការទាំង​ពួង។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើបុរសបុគ្គល លុះក្នុងអំណាចអវិជ្ជាហើយ រមែង​តាក់តែង​សង្ខារ​ជាបុណ្យ [សំដៅ​យក​កាមាវចរ​កុសល​ចេតនា​ ៨ និងរូបាវចរកុសលចេតនា៥ រួមជា ១៣។] វិញ្ញាណ ក៏ចូលទៅកៀកនឹងបុណ្យ បើតាក់តែងសង្ខារជាបាប [បានដល់អកុសល​ចេតនា ២។] វិញ្ញាណ ក៏​ចូល​ទៅ​កៀក​នឹង​បាប បើតាក់តែង​សង្ខារជាអនេជៈ [បានដល់​អរូបាវចរកុសលចេតនា ៤។] វិញ្ញាណ​ក៏​ចូល​ទៅកៀកនឹងអនេជៈ។

[១៩២] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលដែលភិក្ខុលះបង់អវិជ្ជាចោលហើយ វិជ្ជាក៏​កើតឡើង។ ព្រោះ​តែការបាត់ទៅនៃអវិជ្ជា ព្រោះតែការកើតឡើងនៃវិជ្ជា បានជាភិក្ខុ​នោះ លែងតាក់​តែង​បុញ្ញាភិសង្ខារ លែងតាក់តែងអបុញ្ញាភិសង្ខារ លែង​តាក់តែង​អនេជាភិសង្ខារ កាលបើ​លែង​តាក់តែង លែងសន្សំហើយ ក៏លែងប្រកាន់អ្វីតិចតួច ក្នុងលោកសោះឡើយ កាលបើ​លែង​ប្រកាន់ហើយ ក៏ឥតតក់ស្លុត កាលបើឥតតក់ស្លុត​ហើយ រមែងរលត់កិលេស ដោយ​ចំពោះ​​ខ្លួនឯង ទើបដឹងច្បាស់ថា ជាតិ (របស់អាត្មាអញ) អស់ហើយ ព្រហ្មចរិយៈ អាត្មាអញ បាននៅរួចហើយ សោឡសកិច្ច អាត្មាអញ បានធ្វើ​ស្រេចហើយ មគ្គភាវនាកិច្ច​ដទៃ ប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីសោឡសកិច្ចនេះទៀត មិនមានឡើយ។ បើភិក្ខុនោះ ទទួលវេទនា​ជា​សុខ ក៏ដឹងច្បាស់ថា វេទនានោះ មិនទៀង ដឹងច្បាស់ថា លោក​មិនប្រកាន់ហើយ ដឹង​ច្បាស់​ថា លោកមិនត្រេកអរហើយ។ បើភិក្ខុនោះ ទទួលវេទនាជាទុក្ខ ក៏ដឹងច្បាស់ថា វេទនា​នោះ មិនទៀង ដឹងច្បាស់ថា លោក​មិនប្រកាន់ហើយ ដឹងច្បាស់ថា លោកមិន​ត្រេកអរ​ហើយ។ បើភិក្ខុនោះ ទទួលវេទនា មិនមែនជាទុក្ខ មិនមែនជាសុខ ក៏ដឹងច្បាស់ថា វេទនា​នោះ មិនទៀង ដឹងច្បាស់ថា លោក​មិនប្រកាន់ហើយ ដឹងច្បាស់ថា លោកមិន​ត្រេកអរ​ហើយ។ បើភិក្ខុនោះ ទទួលសុខវេទនា លុះប្រាសចេញហើយ ក៏នៅតែទទួល​សុខ​វេទនា​នោះ បើភិក្ខុនោះ ទទួលទុក្ខវេទនា លុះប្រាសចេញហើយ ក៏នៅតែទទួល​ទុក្ខវេទនា​នោះ បើភិក្ខុនោះ ទទួលអទុក្ខមសុខវេទនា លុះប្រាសចេញហើយ ក៏នៅតែទទួល​អទុក្ខមសុខ​វេទនា​នោះ។ កាលភិក្ខុនោះ ទទួលវេទនា មានកាយជាទីបំផុត ក៏ដឹងច្បាស់ថា អាត្មាអញ ទទួល​វេទនា មានកាយជាទីបំផុត។ កាលភិក្ខុនោះ ទទួលវេទនា មានជីវិត​ជាទី​បំផុត ក៏ដឹងច្បាស់ថា អាត្មាអញ ទទួល​វេទនា មានជីវិតជាទីបំផុត។ ភិក្ខុនោះ លុះបែក​ធ្លាយ​រាងកាយ ខាង​លើអំពីកិរិយាអស់ជីវិតទៅ ក៏ដឹងច្បាស់ថា វេទនាទាំងពួង ក្នុងលោក​នេះ អាត្មាអញ មិនត្រេកអរទេ នឹងជាវេទនាដ៏​ត្រជាក់ នឹងនៅសល់តែសរីរៈប៉ុណ្ណោះ។

[១៩៣] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដូចជាបុរស រើយកឆ្នាំងក្តៅ អំពីកន្លែងដុតឆ្នាំង ហើយ​ដាក់​លើ​ផែនដីដ៏ស្មើ ចំហាយណា ដែលនៅក្នុងទីនោះ ចំហាយនោះ ក៏ស្ងប់​រម្ងាប់​នៅក្នុងទី​នោះ​ឯង នៅសល់តែ​អំបែង យ៉ាងណា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដូចជា​ភិក្ខុទទួល​វេទនា មានកាយ​ជា​ទីបំផុត ក៏ដឹងច្បាស់ថា អាត្មាអញ ទទួល​វេទនា មានកាយជាទីបំផុត យ៉ាងនោះឯង។ កាលភិក្ខុ​ទទួលវេទនា មានជីវិតជាទីបំផុត ក៏ដឹងច្បាស់ថា អាត្មាអញ ទទួល​វេទនា មាន​ជីវិត​ជាទីបំផុត។ លុះភិក្ខុនោះ បែកធ្លាយរាងកាយ ខាង​លើ​អំពីកិរិយាអស់ជីវិតទៅ ក៏​ដឹងច្បាស់​ថា វេទនាទាំងពួង ក្នុងលោកនេះ អាត្មាអញ មិនត្រេកអរទេ នឹងជាវេទនាដ៏​ត្រជាក់ នឹងនៅសល់តែសរីរៈប៉ុណ្ណោះ។

[១៩៤] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយ សំគាល់សេចក្តីនោះ ដូចម្តេច ភិក្ខុជា​ខីណាស្រព គួរតាក់តែងបុញ្ញាភិសង្ខារ តាក់តែងអបុញ្ញាភិសង្ខារ ​តាក់តែង​អនេជាភិសង្ខារ​ដែរ​ឬទេ។ ពួកភិក្ខុក្រាបបង្គំទូលថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ហេតុនុ៎ះ មិនមានទេ។ កាលបើ​សង្ខារ​ទាំងឡាយ មិនមាន ព្រោះការរលត់នៃសង្ខារ​ ដោយ​ប្រការទាំងពួង តើវិញ្ញាណ​នៅ​ប្រាកដ​ដែរឬទេ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ហេតុនុ៎ះ មិនប្រាកដទេ។ កាលបើ​វិញ្ញាណ​មិន​មាន ព្រោះការរលត់នៃវិញ្ញាណ​ ដោយ​ប្រការទាំងពួង តើនាមរូបនៅប្រាកដដែរឬទេ។ បពិត្រ​​ព្រះអង្គ​ដ៏ចំរើន ហេតុនុ៎ះ មិនប្រាកដទេ។ កាលបើនាមរូបមិនមាន ព្រោះការ​រលត់​នៃ​នាមរូប​ ដោយ​ប្រការទាំងពួង តើសឡាយតនៈនៅប្រាកដដែរឬទេ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ហេតុ​នុ៎ះ មិនប្រាកដទេ។ កាលបើសឡាយតនៈមិនមាន ព្រោះការរលត់នៃសឡាយតនៈ​ ដោយ​​ប្រការទាំងពួង តើផស្សៈនៅប្រាកដដែរឬទេ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ហេតុនុ៎ះ មិន​ប្រាកដ​ទេ។ កាលបើផស្សៈមិនមាន ព្រោះការរលត់នៃផស្សៈ​ ដោយ​ប្រការទាំងពួង តើ​វេទនា នៅប្រាកដដែរឬទេ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ហេតុនុ៎ះ មិនប្រាកដទេ។ កាលបើ​វេទនា​មិនមាន ព្រោះការរលត់នៃវេទនា​ ដោយ​ប្រការទាំងពួង តើតណ្ហា នៅប្រាកដ​ដែរ​ឬ​ទេ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ហេតុនុ៎ះ មិនប្រាកដទេ។ កាលបើតណ្ហាមិនមាន ព្រោះ​ការ​រលត់​នៃតណ្ហា​ ដោយ​ប្រការទាំងពួង តើឧបាទាន នៅប្រាកដដែរឬទេ។ បពិត្រ​ព្រះអង្គ​ដ៏​ចំរើន ហេតុនុ៎ះ មិនប្រាកដទេ។ កាលបើឧបាទាន មិនមាន ព្រោះការរលត់នៃឧបាទាន​ ដោយ​​ប្រការទាំងពួង តើភព នៅប្រាកដដែរឬទេ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ហេតុនុ៎ះ មិន​ប្រាកដ​ទេ។ កាលបើភពមិនមាន ព្រោះការរលត់នៃភព​ ដោយ​ប្រការទាំងពួង តើជាតិ​នៅ​ប្រាកដ​ដែរ​ឬទេ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ហេតុនុ៎ះ មិនប្រាកដទេ។ កាលបើជាតិមិនមាន ព្រោះ​ការ​រលត់នៃជាតិ​ ដោយ​ប្រការទាំងពួង តើជរាមរណៈ នៅប្រាកដដែរឬទេ។ បពិត្រ​ព្រះអង្គ​ដ៏ចំរើន ហេតុនុ៎ះ មិនប្រាកដទេ។

[១៩៥] ព្រះអង្គត្រាស់ថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ត្រូវហើយ ត្រូវហើយ អ្នកទាំងឡាយ ចូរ​សំគាល់ ចូរជឿសេចក្តីនុ៎ះ យ៉ាងនេះចុះ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយ កុំងឿង​ឆ្ងល់ កុំ​សង្ស័យក្នុងដំណើរនុ៎ះឡើយ នេះឯង ជាទីបំផុតនៃសេចក្តីទុក្ខ។ ចប់សូត្រទី១។

[១៩៦] ទ្រង់គង់នៅទៀបក្រុងសាវត្ថី… ក្នុងទីនោះឯង ព្រះមានព្រះភាគ… ម្នាលភិក្ខុទាំង​ឡាយ កាលភិក្ខុពិចារណាឃើញ នូវសេចក្តីត្រេកអរ ក្នុងឧបាទានីយធម៌​ទាំងឡាយ (ធម៌​ដែល​​ប្រព្រឹត្តទៅក្នុងភូមិ៣ ជាបច្ច័យនៃឧបាទានទាំង៤) តណ្ហា រមែង​ចម្រើន​ឡើង ឧបាទាន​កើតឡើង ព្រោះតណ្ហាជាបច្ច័យ ភពកើតឡើង ព្រោះឧបាទានជាបច្ច័យ ជាតិ​កើត​ឡើង ព្រោះភពជាបច្ច័យ ជរាមរណៈ សេចក្តីសោក សេចក្តីខ្សឹកខ្សួល សេចក្តីទុក្ខ ទោមនស្ស និងសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត ក៏កើតឡើងព្រម ព្រោះជាតិជាបច្ច័យ ការកើត​ឡើង​ព្រម នៃកងទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ តែងមានយ៉ាងនេះ។

[១៩៧] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គំនរភ្លើងធំ របស់អ្នករកឧស១០នាក់ក្តី អ្នករកឧស២០នាក់ក្តី អ្នករកឧស៣០នាក់ក្តី អ្នករកឧស៤០នាក់ក្តី ឆេះឡើង (បើ) មានបុរស​យកស្មៅស្ងួត គោម័យ​ស្ងួត និងឈើស្ងួត ទៅដាក់លើគំនរភ្លើងនោះសព្វកាល ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាល​បើយ៉ាងនេះ គំនរភ្លើងធំ ដែលមានស្មៅស្ងួត ជាដើមនោះ ជាអាហារ មានស្មៅស្ងួត ជាដើមនោះ ជាគ្រឿងឆេះ មុខជាឆេះអស់កាលយូរអង្វែង យ៉ាងណាមិញ ម្នាលភិក្ខុទាំង​ឡាយ កាលភិក្ខុពិចារណាឃើញ នូវសេចក្តីត្រេកអរ ក្នុង​ឧបាទានីយធម៌ទាំងឡាយហើយ តណ្ហា​រមែង​ចម្រើនឡើង ឧបាទានកើតឡើង ព្រោះ​តណ្ហាជាបច្ច័យ។បេ។ ក៏យ៉ាងនោះឯង ការកើត​ឡើងព្រមនៃ​កងទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ តែង​មានយ៉ាងនេះ។

[១៩៨] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលភិក្ខុពិចារណាឃើញទោស ក្នុងឧបាទានីយធម៌​ទាំង​ឡាយ​ហើយ តណ្ហាក៏រលត់ទៅ ការរលត់នៃឧបាទាន ព្រោះការរលត់នៃតណ្ហា ការរលត់​នៃ​ភព ព្រោះការរលត់នៃឧបាទាន ការរលត់នៃជាតិ ព្រោះការរលត់នៃភព ជរាមរណៈ សេចក្តី​សោក សេចក្តីខ្សឹកខ្សួល ទុក្ខ ទោមនស្ស និងសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត ក៏រលត់ទៅ ព្រោះ​ការ​រលត់នៃជាតិ ការរលត់នៃកងទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ តែងមានយ៉ាងនេះ។

[១៩៩] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គំនរភ្លើងធំ របស់អ្នករកឧស១០នាក់ក្តី អ្នករក​ឧស​២០នាក់ក្តី អ្នករកឧស៣០នាក់ក្តី អ្នករកឧស៤០នាក់ក្តី គប្បីឆេះ (តែបើ) បុរសមិន​យក​ស្មៅស្ងួត មិន​យក​គោម័យស្ងួត មិនយកកំណាត់ឈើស្ងួត ទៅដាក់ក្នុង​គំនរភ្លើងនោះ គ្រប់កាលទេ (គំនរ​ភ្លើងនោះ ក៏មិនអាចឆេះបាន) ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើដូច្នេះ គំនរភ្លើងធំនោះ មិនមាន​អាហារ គប្បីរលត់ទៅ ព្រោះការអស់គ្រឿងឆេះមុនផង ព្រោះការ​មិនបាន​បន្ថែម​វត្ថុ​ដទៃផង យ៉ាងណាមិញ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលភិក្ខុ​ពិចារណាឃើញទោស ក្នុង​ឧបាទានីយធម៌ទាំងឡាយហើយ តណ្ហារមែង​រលត់ទៅ ការរលត់នៃឧបាទាន ព្រោះការ​រលត់​នៃ​តណ្ហា។បេ។ ក៏យ៉ាងនោះឯង ការរលត់នៃ​កងទុក្ខ​ទាំងអស់នុ៎ះ តែង​មាន​យ៉ាង​នេះ។ ចប់សូត្រទី២។

[២០០] ទ្រង់គង់នៅទៀបក្រុងសាវត្ថី… ក្នុងទីនោះឯង ព្រះមានព្រះភាគ… ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ កាលភិក្ខុពិចារណាឃើញ នូវសេចក្តីត្រេកអរ ក្នុងសញ្ញោជនីយធម៌​ទាំង​ឡាយ (ធម៌ជាគ្រឿងប្រកបព្រម) ហើយ តណ្ហា រមែង​ចម្រើន ឧបាទានកើតឡើង ព្រោះតណ្ហា​ជាបច្ច័យ ភពកើតឡើង ព្រោះឧបាទានជាបច្ច័យ ជាតិកើតឡើង ព្រោះភព​ជាបច្ច័យ ជរាមរណៈ សេចក្តីសោក សេចក្តីខ្សឹកខ្សួល ទុក្ខ ទោមនស្ស និងសេចក្តីចង្អៀត​ចង្អល់​ចិត្ត ក៏កើតឡើងព្រម ព្រោះជាតិជាបច្ច័យ ការកើតឡើងព្រម នៃកងទុក្ខទាំង​អស់​នុ៎ះ តែង​មាន​យ៉ាងនេះ។

[២០១] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ប្រទីបប្រេង ឆេះបាន ព្រោះអាស្រ័យប្រេងផង ព្រោះ​អាស្រ័យ​ប្រឆេះផង (បើ) បុរសចាក់ប្រេង វេញប្រឆេះ ដាក់ក្នុងប្រទីបប្រេងនោះគ្រប់កាល ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើដូច្នេះ ប្រទីបប្រេង ដែលមានប្រេង និងប្រឆេះនោះជាអាហារ មានប្រេង និងប្រឆេះនោះជាគ្រឿងឆេះ គប្បីឆេះឡើង អស់កាលយូរអង្វែង យ៉ាង​ណា​មិញ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលភិក្ខុពិចារណាឃើញ នូវសេចក្តីត្រេកអរ ក្នុង​សញ្ញោជនីយធម៌​ទាំងឡាយហើយ តណ្ហារមែង​ចម្រើនឡើង ឧបាទានចម្រើនឡើង ព្រោះ​តណ្ហា​ជាបច្ច័យ ភពចម្រើនឡើង ព្រោះឧបាទាន ជាបច្ច័យ ជាតិកើតឡើង ព្រោះភព​ជា​បច្ច័យ ជរាមរណៈ សេចក្តីសោក សេចក្តីខ្សឹកខ្សួល ទុក្ខ ទោមនស្ស និងសេចក្តី​ចង្អៀត​ចង្អល់​ចិត្ត ក៏កើតឡើងព្រម ព្រោះជាតិជាបច្ច័យ ក៏យ៉ាង​នោះឯង ការកើតឡើងព្រម នៃ​កង​ទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ តែង​មានយ៉ាងនេះ។

[២០២] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលភិក្ខុពិចារណាឃើញទោស ក្នុងសញ្ញោជនីយធម៌​ទាំង​ឡាយ​ហើយ តណ្ហារមែងរលត់ទៅ ការរលត់នៃឧបាទាន ព្រោះការរលត់នៃតណ្ហា ការ​រលត់​នៃភព ព្រោះការរលត់នៃឧបាទាន ការរលត់នៃជាតិ ព្រោះការរលត់នៃភព ជរា មរណៈ សេចក្តីសោក សេចក្តីខ្សឹកខ្សួល ទុក្ខ ទោមនស្ស និងសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត ក៏​រលត់​ទៅ ព្រោះការរលត់នៃជាតិ ការរលត់នៃកងទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ តែងមានយ៉ាងនេះ។

[២០៣] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ប្រទីបប្រេង ឆេះឡើងបាន ព្រោះអាស្រ័យប្រេងផង ព្រោះអាស្រ័យប្រឆេះផង (តែបើ) បុរសមិនចាក់ប្រេង មិនវេញប្រឆេះ ដាក់ក្នុងប្រទីប​ប្រេងនោះគ្រប់កាលទេ (ប្រទីបប្រេងនោះ ក៏មិនអាចឆេះឡើងបាន) ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើដូច្នេះ ប្រទីបដែលមិនមានអាហារនោះ គប្បីរលត់ទៅ ព្រោះការអស់​គ្រឿងឆេះ​មុន​ផង ព្រោះការ​មិន​បន្ថែមវត្ថុឯទៀតផង យ៉ាងណាមិញ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលភិក្ខុ​ពិចារណាឃើញទោស ក្នុងសញ្ញោជនីយធម៌ទាំងឡាយហើយ តណ្ហាក៏​រលត់ទៅ ការ​រលត់​នៃឧបាទាន ព្រោះការរលត់នៃ​តណ្ហា។បេ។ ក៏យ៉ាងនោះឯង ការរលត់នៃ​កងទុក្ខ​ទាំងអស់នុ៎ះ តែង​មានយ៉ាងនេះ។ ចប់សូត្រទី៣។

[២០៤] ទ្រង់គង់នៅទៀបក្រុងសាវត្ថី… ក្នុងទីនោះ ព្រះមានព្រះភាគ… ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ ប្រទីបប្រេង ឆេះឡើងបាន ព្រោះអាស្រ័យប្រេងផង ព្រោះ​អាស្រ័យប្រឆេះផង (បើ) បុរសចាក់ប្រេង វេញប្រឆេះ ដាក់ក្នុងប្រទីបប្រេងនោះគ្រប់កាលហើយ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ កាលបើដូច្នេះ ប្រទីបប្រេង ដែលមានប្រេង និងប្រឆេះនោះជាអាហារផង មាន​ប្រេង និងប្រឆេះនោះជាគ្រឿងឆេះផង មុខជាឆេះអស់កាលយូរអង្វែង យ៉ាងណា​មិញ ម្នាល​ភិក្ខុទាំងឡាយ កាលភិក្ខុពិចារណាឃើញ នូវសេចក្តីត្រេកអរ ក្នុងសញ្ញោជនីយ​ធម៌​ទាំង​ឡាយហើយ តណ្ហារមែង​ចម្រើនឡើង ឧបាទានចម្រើនឡើង ព្រោះ​តណ្ហា​ជា​បច្ច័យ។បេ។ ក៏យ៉ាង​នោះឯង ការកើតឡើងព្រម នៃកងទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ តែង​មានយ៉ាងនេះ។

[២០៥] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ប្រទីបប្រេង ឆេះបាន ព្រោះអាស្រ័យប្រេងផង ព្រោះ​អាស្រ័យប្រឆេះផង (តែបើ) បុរសមិនបានចាក់ប្រេង មិនវេញប្រឆេះ ដាក់ក្នុងប្រទីប​ប្រេង​នោះគ្រប់កាលទេ (ប្រទីបប្រេងនោះ មិនអាចឆេះបាន) ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាល​បើ​ដូច្នេះ ប្រទីបប្រេង ដែលមិនមានអាហារនោះ ក៏រលត់ទៅ ព្រោះការអស់​គ្រឿង​ឆេះ​​ពីមុន​ផង ព្រោះការ​មិន​បន្ថែមរបស់ឯទៀតផង យ៉ាងណាមិញ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើ​ភិក្ខុ​ពិចារណា​ឃើញទោស ក្នុងសញ្ញោជនីយធម៌ទាំងឡាយហើយ តណ្ហាក៏​រលត់ទៅ ការ​រលត់​នៃឧបាទាន ព្រោះការរលត់នៃ​តណ្ហា។បេ។ ក៏យ៉ាងនោះឯង ការរលត់ទៅ នៃ​កងទុក្ខ​ទាំង​អស់នុ៎ះ តែង​មានយ៉ាងនេះ។ ចប់សូត្រទី៤។

[២០៦] ទ្រង់គង់នៅទៀបក្រុងសាវត្ថី… ក្នុងទីនោះ ព្រះមានព្រះភាគ… ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ កាល​ភិក្ខុពិចារណាឃើញ នូវសេចក្តីត្រេកអរ ក្នុងឧបាទានីយធម៌​ទាំង​ឡាយ តណ្ហា រមែង​ចម្រើន​ឡើង ឧបាទានចម្រើនឡើង ព្រោះតណ្ហា​ជាបច្ច័យ ភពចម្រើនឡើង ព្រោះ​ឧបាទាន​ជាបច្ច័យ។បេ។ ការកើតឡើងព្រម នៃកងទុក្ខទាំង​អស់​នុ៎ះ តែងមានយ៉ាង​នេះ។

[២០៧] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដូចជាឈើធំ ឫសទាំងអស់ របស់ឈើធំនោះ ដែល​ដុះ​ចាក់​ទៅក្រោម ដុះចាក់ទៅទទឹង រមែងនាំឱជារសទៅចុងខាងលើ កាលបើដូច្នេះ ម្នាលភិក្ខុទាំង​ឡាយ ឈើធំនោះ ដែលមានឫសនោះជាអាហារផង មានឫសនោះជា​គ្រឿង​បំប៉នផង មុខ​ជា​ឋិតនៅ អស់កាលយូរអង្វែង យ៉ាងណាមិញ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលភិក្ខុ​ពិចារណា​ឃើញ នូវសេចក្តីត្រេកអរ ក្នុងឧបាទានីយធម៌ទាំងឡាយហើយ តណ្ហារមែង​ចម្រើនឡើង ឧបាទាន​ចម្រើនឡើង ព្រោះ​តណ្ហាជាបច្ច័យ ភពចម្រើនឡើង ព្រោះឧបាទាន ជាបច្ច័យ។បេ។ ក៏យ៉ាង​នោះឯង ការកើតឡើងព្រម នៃកងទុក្ខ​ទាំង​អស់​នុ៎ះ តែង​មានយ៉ាងនេះ។

[២០៨] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលភិក្ខុពិចារណាឃើញទោស ក្នុងឧបាទានីយធម៌​ទាំង​ឡាយ​ហើយ តណ្ហារមែងរលត់ទៅ ការរលត់នៃឧបាទាន ព្រោះការរលត់នៃតណ្ហា ការ​រលត់​នៃភព ព្រោះការរលត់នៃឧបាទាន។បេ។ ការរលត់នៃកងទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ តែងមាន​យ៉ាង​នេះ។

[២០៩] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដូចជាឈើធំមួយដើម កាលនោះ បុរសម្នាក់ កាន់ចប និង​កញ្ជើដើរមក កាត់ឈើធំនោះ ត្រង់ឫស លុះកាត់រួចហើយ ទើបគាស់រំលើង លុះគាស់​រំលើង​រួចហើយ ក៏រើឫស ដោយហោចទៅ សូម្បីនៅសល់ប៉ុន​ទងស្បូវភ្លាំង ក៏មិនមាន។ បុរស​នោះ កាត់ឈើនោះ ឲ្យមានកំណាត់តូច កំណាត់ធំ លុះកាត់ឲ្យជាកំណាត់តូច កំណាត់​ធំហើយ ទើបពុះ លុះពុះរួចហើយ ក៏ធ្វើឲ្យជាបន្ទះតូចៗ លុះធ្វើឲ្យជាបន្ទះ​តូចៗ​ហើយ ក៏យកទៅហាលខ្យល់ និងកំដៅថ្ងៃ លុះហាលខ្យល់ និងកំដៅថ្ងៃហើយ ទើប​យក​ភ្លើងដុត លុះយកភ្លើងដុតរួចហើយ ទើបធ្វើឲ្យជាកម្ទេចធ្យូង ធ្វើឲ្យជាកម្ទេចធ្យូងហើយ ក៏​បាច​ទៅតាមខ្យល់ធំ ឬក៏បណ្តែតទៅក្នុងស្ទឹង ដែលមានខ្សែ​ទឹកហូរខ្មាញ់ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ ក៏កាលបើដូច្នេះ ឈើធំនោះ ឈ្មោះថា គេបានផ្តាច់ផ្តិលឫសគល់ចោលហើយ បាន​ធ្វើ​ឲ្យលែងមានទីកន្លែងដុះទៀត ជាឈើដល់​នូវភាព​មិនមានតទៅ មិនមានការកើតឡើង​តទៅ​ទៀតជាធម្មតា យ៉ាងណាមិញ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលភិក្ខុ​ពិចារណាឃើញទោស ក្នុង​ឧបាទានីយធម៌​ទាំងឡាយ​ហើយ តណ្ហារមែង​រលត់ទៅ ការរលត់នៃឧបាទាន ព្រោះ​ការ​រលត់នៃ​តណ្ហា ការរលត់​នៃ​ភព ព្រោះការរលត់នៃឧបាទាន។បេ។ ក៏យ៉ាងនោះឯង ការ​រលត់​ទៅ នៃ​កងទុក្ខ​ទាំងអស់នុ៎ះ តែង​មានយ៉ាងនេះ។ ចប់សូត្រទី៥។

[២១០] ទ្រង់គង់នៅទៀបក្រុងសាវត្ថី… ក្នុងទីនោះឯង ព្រះមានព្រះភាគ… ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ ដូចជាដើមឈើធំ ឫសរបស់ឈើធំនោះទាំងអស់ ដែល​ដុះចាក់ទៅ​ខាងក្រោម ដុះ​ចាក់​ទៅទទឹង រមែងនាំឱជារសទៅចុងខាងលើ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក៏កាលបើដូច្នេះ ឈើធំនោះ ដែលមានឫសនោះជាអាហារផង មានឫសនោះជាកម្លាំង​មាំផង មុខជាឋិត​នៅ អស់កាលយូរអង្វែង យ៉ាងណាមិញ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលភិក្ខុ​ពិចារណា​ឃើញ​សេចក្តី​ត្រេកអរ ក្នុងឧបាទានីយធម៌ទាំងឡាយហើយ តណ្ហារមែង​ចម្រើន​ឡើង ឧបាទាន​ចម្រើន​ឡើង ព្រោះ​តណ្ហាជាបច្ច័យ។បេ។ ក៏យ៉ាង​នោះដែរ ការកើតឡើងព្រម នៃកងទុក្ខ​ទាំង​​អស់​នុ៎ះ តែង​មានយ៉ាងនេះ។

[២១១] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដូចជាឈើធំមួយដើម កាលនោះ បុរសម្នាក់ កាន់យក​ចប និងកញ្ជើដើរមក កាត់ឈើធំនោះ ត្រង់ឫស លុះកាត់ឫសហើយ ក៏គាស់រំលើង លុះគាស់​រំលើងហើយ ក៏រើឫស។បេ។ ឬក៏បណ្តែតទៅក្នុងស្ទឹង ដែលមានខ្សែ​ទឹកហូរខ្មាញ់ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ កាលបើដូច្នេះ ឈើធំនោះ ឈ្មោះថា គេបានផ្តាច់ផ្តិល​ឫសគល់​ចោល​ហើយ បាន​ធ្វើឲ្យលែងមានទីកន្លែងដុះទៀត ជាឈើដល់​នូវភាព​មិនមានតទៅ មិនមាន​ការកើត​ឡើង​តទៅទៀតជាធម្មតា យ៉ាងណាមិញ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលភិក្ខុ​ពិចារណា​ឃើញ​ទោស ក្នុងឧបាទានីយធម៌​ទាំងឡាយ​ហើយ តណ្ហារមែង​រលត់ទៅ ការរលត់នៃឧបាទាន ព្រោះ​ការរលត់នៃ​តណ្ហា។បេ។ ក៏យ៉ាងនោះឯង ការរលត់នៃ​កងទុក្ខ​ទាំងអស់នុ៎ះ តែង​មាន​យ៉ាងនេះ។ ចប់សូត្រទី៦។

[២១២] ទ្រង់គង់នៅទៀបក្រុងសាវត្ថី… ក្នុងទីនោះឯង ព្រះមានព្រះភាគ… ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ កាលភិក្ខុពិចារណាឃើញ នូវសេចក្តីត្រេកអរ ក្នុងសញ្ញោជនីយធម៌​ទាំង​ឡាយ​ហើយ តណ្ហា រមែង​ចម្រើនឡើង ឧបាទានចម្រើនឡើង ព្រោះតណ្ហា​ជាបច្ច័យ។បេ។ ការ​កើត​ឡើង នៃកងទុក្ខទាំង​អស់​នុ៎ះ តែងមានយ៉ាង​នេះ។

[២១៣] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដូចជាដើមឈើខ្ចី បុរសផ្សាំឫសរបស់​ឈើខ្ចីគ្រប់កាល ចាក់​ដី​គ្រប់កាល ស្រោចទឹកគ្រប់កាល ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើដូច្នេះ ឈើខ្ចីនោះ ដែល​មាន​​របស់ទាំងនោះ ជាអាហារ មានរបស់ទាំងនោះ ជាកម្លាំង ក៏ដល់នូវសេចក្តីចម្រើន ដុះ​ដាល​ធំទូលាយឡើង យ៉ាងណាមិញ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលភិក្ខុពិចារណាឃើញ នូវ​សេចក្តី​ត្រេកអរ ក្នុងសញ្ញោជនីយធម៌ទាំងឡាយហើយ តណ្ហារមែង​ចម្រើនឡើង ឧបាទាន​ចម្រើនឡើង ព្រោះ​តណ្ហាជាបច្ច័យ។បេ។ ក៏យ៉ាង​នោះឯង ការកើតឡើង នៃ​កង​ទុក្ខ​​ទាំង​អស់​នុ៎ះ តែង​មានដោយប្រការដូច្នេះឯង។

[២១៤] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលភិក្ខុពិចារណាឃើញទោស ក្នុងសញ្ញោជនីយធម៌​ទាំង​ឡាយ​ហើយ តណ្ហារមែងរលត់ទៅ ការរលត់នៃឧបាទាន ព្រោះការរលត់នៃតណ្ហា។បេ។ ការ​រលត់នៃកងទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ តែងមានយ៉ាងនេះ។

[២១៥] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដូចជាដើមឈើខ្ចី កាលនោះ បុរសកាន់យកចប និង​កញ្ជើ​ដើរ​មក កាត់ឈើខ្ចីត្រង់ឫស។បេ។ បណ្តែតទៅក្នុងស្ទឹង ដែលមានខ្សែ​ទឹកហូរខ្មាញ់ ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ កាលបើដូច្នេះ ឈើខ្ចីនោះ ឈ្មោះថា គេបានផ្តាច់ផ្តិល​ឫសគល់ចោល​ហើយ បាន​ធ្វើឲ្យលែងមានទីកន្លែងដុះទៀតហើយ ជាឈើដល់​នូវភាព​មិនមានតទៅ មិនមានការ​កើត​ឡើងតទៅទៀតជាធម្មតា យ៉ាងណាមិញ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលភិក្ខុ​ពិចារណា​ឃើញ​ទោស ក្នុងសញ្ញោជនីយធម៌​ទាំងឡាយ​ហើយ តណ្ហារមែង​រលត់ទៅ ការរលត់នៃ​ឧបាទាន ព្រោះការរលត់នៃ​តណ្ហា។បេ។ ក៏យ៉ាងនោះឯង ការរលត់នៃ​កងទុក្ខ​ទាំងអស់នុ៎ះ តែង​​មានយ៉ាងនេះ។ ចប់សូត្រទី៧។

[២១៦] ទ្រង់គង់នៅទៀបក្រុងសាវត្ថី… ក្នុងទីនោះឯង ព្រះមានព្រះភាគ… ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ កាលភិក្ខុពិចារណាឃើញ នូវសេចក្តីត្រេកអរ ក្នុងសញ្ញោជនីយធម៌​ទាំង​ឡាយ​ហើយ ការចាប់កំណើតនៃនាមរូបក៏មាន សឡាយតនៈកើតមាន ព្រោះនាមរូប​ជាបច្ច័យ។បេ។ ការកើតឡើងព្រម នៃកងទុក្ខទាំង​អស់​នុ៎ះ តែងមានយ៉ាង​នេះ។

[២១៧] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដូចជាដើមឈើធំ ឫសទាំងអស់ របស់ឈើធំនោះ ដែល​ដុះ​ចាក់​ទៅខាងក្រោម ដុះចាក់ទៅទទឹង តែងនាំឱជារសទៅចុងខាងលើ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាល​បើដូច្នេះ ដើមឈើធំនោះ ដែលមានឫសនោះជាអាហារ មានឫសនោះជាកម្លាំង ក៏ឋិត​នៅ អស់កាលយូរអង្វែង យ៉ាងណាមិញ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ កាលភិក្ខុ​ពិចារណា​ឃើញ នូវសេចក្តីត្រេកអរ ក្នុងសញ្ញោជនីយធម៌ទាំងឡាយហើយ ការចាប់កំណើតនៃ​នាមរូប ក៏មាន សឡាយតនៈកើតមាន ព្រោះនាមរូបជាបច្ច័យ។បេ។ ក៏យ៉ាង​នោះឯង ការ​កើត​ឡើងព្រម នៃកងទុក្ខ​ទាំង​អស់​នុ៎ះ តែង​មានយ៉ាងនេះ។

[២១៨] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលភិក្ខុពិចារណាឃើញទោស ក្នុងសញ្ញោជនីយ​ធម៌​​ទាំង​ឡាយ​ហើយ ការចាប់កំណើតឡើង នៃនាមរូប ក៏មិនមាន សឡាយតនៈរលត់ ព្រោះ​ការ​រលត់​នៃនាមរូប។បេ។ ការរលត់នៃកងទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ តែងមានយ៉ាងនេះ។

[២១៩] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដូចជាដើមឈើធំ កាលនោះ បុរសកាន់យកចប និងកញ្ជើ​ដើរ​មក កាត់ឈើធំនោះ ត្រង់ឫស។បេ។ ជាឈើដល់នូវភាព​មិនមានតទៅ យ៉ាងណាមិញ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ កាលភិក្ខុ​ពិចារណាឃើញទោស ក្នុងសញ្ញោជនីយធម៌​​ទាំងឡាយ​ហើយ ការចាប់កំណើតនៃនាមរូបក៏មិនមាន ការរលត់​នៃ​សឡាយតនៈ ព្រោះការរលត់​នៃ​នាមរូប។បេ។ ក៏យ៉ាងនោះឯង ការរលត់នៃ​កងទុក្ខ​ទាំងអស់នុ៎ះ តែង​មានយ៉ាងនេះ។ ចប់សូត្រទី៨។

[២២០] ទ្រង់គង់នៅទៀបក្រុងសាវត្ថី… ក្នុងទីនោះឯង ព្រះមានព្រះភាគ… ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ កាលភិក្ខុពិចារណាឃើញ នូវសេចក្តីត្រេកអរ ក្នុងសញ្ញោជនីយធម៌​ទាំង​ឡាយ​ហើយ ការចាប់កំណើតឡើង នៃវិញ្ញាណ រមែងមាន នាមរូបកើតមាន ព្រោះ​វិញ្ញាណ​ជា​បច្ច័យ។បេ។ ការកើតឡើងព្រម នៃកងទុក្ខទាំង​អស់​នុ៎ះ តែងមានយ៉ាង​នេះ។

[២២១] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដូចជាដើមឈើធំ ឫសទាំងអស់ របស់ឈើធំនោះ។បេ។ យ៉ាង​ណាមិញ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលភិក្ខុពិចារណាឃើញ នូវសេចក្តីត្រេកអរ ក្នុង​សញ្ញោជនីយធម៌​ទាំង​ឡាយហើយ ការចាប់កំណើតនៃវិញ្ញាណ រមែងមាន នាមរូប​កើតមាន ព្រោះ​វិញ្ញាណជាបច្ច័យ។បេ។ ក៏យ៉ាង​នោះឯង ការកើតឡើងព្រម នៃកងទុក្ខ​ទាំង​​អស់​នុ៎ះ តែង​មានយ៉ាងនេះ។

[២២២] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលភិក្ខុពិចារណាឃើញទោស ក្នុងសញ្ញោជនីយធម៌​ទាំង​ឡាយ​ហើយ ការចាប់កំណើតនៃវិញ្ញាណក៏មិនមាន ការរលត់នៃនាមរូប ព្រោះការរលត់នៃ​វិញ្ញាណ។បេ។ ការរលត់នៃកងទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ តែងមានយ៉ាងនេះ។

[២២៣] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដូចជាដើមឈើធំ កាលនោះ បុរសកាន់យកចប និងកញ្ជើ​ដើរ​មក កាត់ឈើធំនោះ ត្រង់ឫស។បេ។ ជាឈើដល់​នូវភាព​មិនមានតទៅ យ៉ាងណាមិញ ម្នាល​ភិក្ខុទាំងឡាយ កាលភិក្ខុ​ពិចារណាឃើញទោស ក្នុងសញ្ញោជនីយធម៌​ទាំង​ឡាយ​ហើយ ការចាប់កំណើតនៃវិញ្ញាណ រមែងមិនមាន ការរលត់នៃនាមរូប ព្រោះ​ការរលត់នៃ​វិញ្ញាណ។បេ។ ក៏យ៉ាងនោះឯង ការរលត់នៃ​កងទុក្ខ​ទាំងអស់នុ៎ះ តែង​មានយ៉ាងនេះ។ ចប់សូត្រទី៩។

[២២៤] សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុងនិគម ឈ្មោះកម្មាសទម្មៈ របស់​អ្នក​ដែន​កុរុ ក្នុងដែនកុរុ។ គ្រានោះឯង ព្រះអានន្ទមានអាយុ ចូល​ទៅគាល់​ព្រះមានព្រះភាគ លុះ​ចូលទៅដល់ហើយ ក៏ក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះមានព្រះភាគ រួច​អង្គុយក្នុងទីសមគួរ។ លុះ​ព្រះអានន្ទមានអាយុ អង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ ទើប​ក្រាបបង្គំទូល​ព្រះមានព្រះភាគ យ៉ាង​នេះថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន អស្ចារ្យណាស់ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ចំឡែកណាស់ បពិត្រ​ព្រះអង្គ​ដ៏ចំរើន បដិច្ចសមុប្បាទធម៌នេះ មាន​ជម្រៅពេកផង មានឱភាសដ៏ជ្រៅផង ក៏​ប៉ុន្តែ​ហាក់ដូចជារាក់ៗ ប្រាកដដល់ខ្ញុំព្រះអង្គ។

[២២៥] ម្នាលអានន្ទ មិនមែនយ៉ាងនេះទេ ម្នាលអានន្ទ មិនមែនយ៉ាងនេះទេ ម្នាលអានន្ទ បដិច្ចសមុប្បាទធម៌នេះ មានជម្រៅផង មានឱភាសដ៏ជ្រៅផង ម្នាលអានន្ទ ពពួកសត្វនេះ ជាប់​ចំពាក់វឹកវរ ចាក់ស្រែះស្មុកស្មាញ ដូចជាស្មៅយាប្លង និងស្មៅដំណេក​ទន្សាយ រមែង​មិន​កន្លងអបាយ ទុគ្គតិ វិនិបាត និងសង្សារ ព្រោះតែការមិនស្គាល់ ការ​មិនត្រាស់ដឹង ការ​មិន​ចាក់ធ្លុះ នូវបដិច្ចសមុប្បាទធម៌នុ៎ះ។

[២២៦] ម្នាលអានន្ទ កាលភិក្ខុពិចារណាឃើញ នូវសេចក្តីត្រេកអរ ក្នុង​ឧបាទានីយធម៌​ទាំង​ឡាយ​ហើយ តណ្ហារមែងចម្រើនឡើង ឧបាទានចម្រើនឡើង ព្រោះ​តណ្ហាជាបច្ច័យ ភព​ចម្រើន​ឡើង ព្រោះឧបាទានជាបច្ច័យ ជាតិចម្រើនឡើង ព្រោះភព​ជាបច្ច័យ ជរាមរណៈ សេចក្តី​សោក សេចក្តីខ្សឹកខ្សួល ទុក្ខ ទោមនស្ស និងសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត ក៏កើត​ឡើង​ព្រម ព្រោះជាតិជាបច្ច័យ ការកើតឡើងព្រម នៃកងទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ តែងមានយ៉ាងនេះ។

[២២៧] ម្នាលអានន្ទ ដូចជាដើមឈើធំ ឫសទាំងអស់របស់ឈើធំនោះ ដែលដុះចាក់​ទៅ​ក្រោម ដុះចាក់ទៅខាងទទឹង រមែង​នាំឱជារស ទៅចុងខាងលើ ម្នាលអានន្ទ កាលបើ​ដូច្នោះ ឈើធំនោះ ឈ្មោះថា មានឫសនោះជាអាហារ មានឫស​នោះជាកម្លាំង មុខជា​ឋិតថេរ​នៅអស់កាលយូរ យ៉ាងណាមិញ ម្នាលអានន្ទ កាលភិក្ខុ ពិចារណាឃើញ នូវ​សេចក្តី​ត្រេកអរ ក្នុងឧបាទានីយធម៌​ទាំង​ឡាយហើយ តណ្ហា រមែង​ចម្រើនឡើង ឧបាទាន​ចម្រើន​ឡើង ព្រោះតណ្ហាជាបច្ច័យ ភពចម្រើនឡើង ព្រោះ​ឧបាទានជាបច្ច័យ។បេ។ ការ​កើតឡើងព្រម នៃកងទុក្ខ​ទាំង​អស់​នុ៎ះ តែង​មានយ៉ាងនេះ។

[២២៨] ម្នាលអានន្ទ កាលភិក្ខុពិចារណាឃើញទោស ក្នុងឧបាទានីយធម៌​ទាំង​ឡាយ តណ្ហា​រមែង​រលត់ទៅ ការរលត់នៃឧបាទាន ព្រោះការរលត់នៃតណ្ហា ការ​រលត់នៃភព ព្រោះ​ការរលត់នៃឧបាទាន។បេ។ ការរលត់នៃកងទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ តែងមានយ៉ាងនេះ។

[២២៩] ម្នាលអានន្ទ ដូចជាដើមឈើធំ កាលនោះ បុរសកាន់ចប និងកញ្ជើដើរមក កាត់​ឈើ​នោះ ត្រង់ឫស លុះកាត់ឫសរួចហើយ ក៏គាស់រំលើង លុះគាស់រំលើងហើយ ក៏រើ​ឫស​ចេញ ដោយហោចទៅ សូម្បីនៅសល់តែប៉ុន​ទងស្បូវភ្លាំង ក៏មិនមាន។ បុរស​នោះ កាត់​ឈើ​នោះ ឲ្យជា​កំណាត់តូច កំណាត់ធំ លុះកាត់ឲ្យជាកំណាត់តូច កំណាត់ធំហើយ ក៏ពុះ លុះ​ពុះហើយ ធ្វើឲ្យជាបន្ទះតូចៗ លុះធ្វើឲ្យជាបន្ទះតូចៗហើយ ហាលខ្យល់ និងកំដៅថ្ងៃ លុះ​ហាលខ្យល់ និងកំដៅថ្ងៃហើយ យកភ្លើងដុត លុះយកភ្លើងដុតហើយ ធ្វើឲ្យជា​កម្ទេច​ធ្យូង លុះធ្វើឲ្យជាកម្ទេចធ្យូងហើយ បាចទៅលើខ្យល់ធំ ឬបណ្តែត​ទៅក្នុង​ស្ទឹង ដែល​មាន​ខ្សែ​ទឹកហូរខ្មាញ់ ម្នាលអានន្ទ កាលបើដូច្នេះ ឈើធំនោះ ឈ្មោះថា គេ​បាន​ផ្តាច់ផ្តិល​ឫសគល់​អស់ហើយ បានធ្វើឲ្យលែង​មានទីកន្លែង​ដុះទៀតហើយ ជាឈើ​ដល់នូវ​ភាព​មិន​មាន​តទៅ មិនមានការកើតឡើងតទៅទៀតជាធម្មតា ម្នាលអានន្ទ កាលភិក្ខុ​ពិចារណា​ឃើញ​ទោស ក្នុងឧបាទានីយធម៌​ទាំង​ឡាយហើយ តណ្ហារមែងរលត់​ទៅ ការរលត់នៃ​ឧបាទាន ព្រោះ​ការរលត់នៃតណ្ហា ការរលត់នៃភព ព្រោះការរលត់នៃ​ឧបាទាន ការរលត់​នៃ​ជាតិ ព្រោះការរលត់នៃភព ជរាមរណៈ សេចក្តីសោក សេចក្តីខ្សឹកខ្សួល ទុក្ខ ទោមនស្ស និង​សេចក្តី​ចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត ក៏រលត់ទៅ ព្រោះការរលត់នៃជាតិ ការរលត់នៃ​កងទុក្ខ​ទាំង​អស់នុ៎ះ តែង​មានយ៉ាងនេះ។ ចប់សូត្រទី១០។

ចប់ ទុក្ខវគ្គ ទី៦។

ឧទ្ទាន នៃទុក្ខវគ្គនោះគឺ

និយាយពីភិក្ខុពិចារណាសេចក្តីទុក្ខ ១ និយាយពីភិក្ខុឃើញទោស និងសេចក្តី​ត្រេកអរ ក្នុង​ឧបាទានីយធម៌ ២លើក និយាយពីសញ្ញោជនីយធម៌ ២លើក ពោលប្រៀប​ពី​ដើមឈើ​ធំ ២លើក សេចក្តីប្រៀបដោយដើមឈើខ្ចី ជាគម្រប់ ៧ និយាយពីការចាប់​កំណើតនៃ​នាមរូប ១ និយាយ​ពីវិញ្ញាណ បើរាប់តាមនិទាន មាន១៣។

មហាវគ្គ

[២៣០] ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ។ សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុង​វត្ត​ជេតពន របស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ទៀបក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះឯង ព្រះមានព្រះភាគ …. ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ បុថុជ្ជនអ្នកមិនចេះដឹង គប្បីនឿយណាយផង ធុញទ្រាន់ផង ផុត​ស្រឡះ​ផង ក្នុងកាយ ដែលកើតអំពីមហាភូតទាំង៤នេះ ដំណើរនោះ ព្រោះហេតុអ្វី ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ ព្រោះថា សេចក្តីចម្រើនក្តី សេចក្តីវិនាសក្តី ដំណើរ​កើតឡើងក្តី ដំណើរ​បែកធ្លាយក្តី នៃកាយដែលកើតអំពីមហាភូតទាំង៤នេះ តែងប្រាកដ ហេតុនោះ បានជា​បុថុជ្ជន​អ្នកមិនចេះដឹង គប្បីនឿយណាយផង ធុញទ្រាន់ផង ផុតស្រឡះផង ក្នុងកាយ ដែល​កើតអំពីមហាភូតទាំង៤នោះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចំណែកខាងធម្មជាតណា ដែល​ហៅ​ថាចិត្តខ្លះ ហៅថាមនោខ្លះ ហៅថាវិញ្ញាណខ្លះ បុថុជ្ជនអ្នកមិនចេះដឹង មិនអាច​នឿយ​ណាយ មិនអាចធុញទ្រាន់ មិនអាចផុតស្រឡះ ក្នុងធម្មជាតនោះបានឡើយ ដំណើរនោះ ព្រោះ​ហេតុអ្វី ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះថា ធម្មជាតនុ៎ះ បុថុជ្ជនអ្នកមិនចេះដឹង ធ្លាប់​ចូល​ចិត្ត រាប់អាន ប្រកាន់មកហើយ អស់កាលជា​អង្វែងថា នុ៎ះ ជារបស់អញ នុ៎ះជាអញ នុ៎ះជា​ខ្លួន​របស់អញ ដូច្នេះ ហេតុនោះ បានជាបុថុជ្ជនអ្នកមិនចេះដឹង មិនអាចនឿយណាយ មិន​អាច​ធុញទ្រាន់ មិនអាចផុតស្រឡះ ក្នុងធម្មជាតនោះបានឡើយ។

[២៣១] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុថុជ្ជនអ្នកមិនចេះដឹង រមែង​ប្រកាន់កាយ ដែលកើត​អំពី​មហាភូត​ទាំង៤នេះ ថាប្រសើរ ដោយថាជាខ្លួន តែមិនប្រកាន់​នូវចិត្តឡើយ ដំណើរនោះ ព្រោះ​ហេតុអ្វី ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះថា កាយដែល​កើតអំពី​មហាភូត​ទាំង៤នេះ កាល​បើ​ឋិតនៅបានមួយឆ្នាំខ្លះ ឋិតនៅបានពីរឆ្នាំខ្លះ ឋិតនៅបានបីឆ្នាំខ្លះ ឋិតនៅបានបួនឆ្នាំខ្លះ ឋិត​នៅបានប្រាំឆ្នាំខ្លះ ឋិតនៅបាន១០ឆ្នាំខ្លះ ឋិតនៅបាន២០ឆ្នាំខ្លះ ឋិតនៅបាន៣០ឆ្នាំខ្លះ ឋិត​នៅបាន៤០ឆ្នាំខ្លះ ឋិតនៅបាន៥០ឆ្នាំខ្លះ ឋិតនៅបាន១០០​ឆ្នាំខ្លះ ឋិតនៅជាង ១០០ឆ្នាំ​ខ្លះ តែងប្រាកដ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចំណែក​ឯធម្មជាត ដែលហៅថាចិត្តខ្លះ មនោខ្លះ វិញ្ញាណ​ខ្លះនោះ តែងកើតឡើងផ្សេង រលត់ទៅផ្សេង ទាំងយប់ ទាំងថ្ងៃ។

[២៣២] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដូចស្វា ត្រាច់ទៅក្នុងព្រៃតូច ព្រៃធំ តែងចាប់មែក​ឈើ លែង​មែក​ដែលចាប់នោះហើយ ចាប់មែកដទៃ លែងមែកដទៃ​នោះហើយ ចាប់មែក​ដទៃទៀត លែង​មែកដទៃទៀតនោះហើយ ចាប់មែកដទៃតទៅទៀត យ៉ាងណាមិញ ម្នាលភិក្ខុទាំង​ឡាយ ធម្មជាត ដែលហៅថា ចិត្តខ្លះ មនោខ្លះ វិញ្ញាណខ្លះនោះ តែងកើត​ឡើងផ្សេង រលត់​ទៅ​វិញផ្សេង ទាំងយប់ទាំងថ្ងៃ ក៏យ៉ាងនោះឯង។

[២៣៣] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ត្រង់សេចក្តីនោះ អរិយសាវ័កអ្នកចេះដឹង តែង​ធ្វើ​ទុកក្នុងចិត្ត នូវ​​បដិច្ចសមុប្បាទធម៌ ដោយឧបាយនៃ​ប្រាជ្ញាឲ្យប្រពៃថា កាលបើវត្ថុនេះ​មាន ទើបវត្ថុ​នេះ​មាន ព្រោះតែវត្ថុនេះកើតឡើង បានជាវត្ថុនេះ​កើតឡើងដែរ កាលបើវត្ថុនេះ​មិនមាន វត្ថុ​នេះ​ក៏​មិនមានដែរ ព្រោះតែវត្ថុនេះ​រលត់ បានជាវត្ថុនេះ​រលត់ដែរ គឺថា សង្ខារ​ទាំង​ឡាយ​កើត​មាន ព្រោះអវិជ្ជា​ជាបច្ច័យ វិញ្ញាណកើតមាន ព្រោះសង្ខារ​ជាបច្ច័យ។បេ។ ការកើត​ឡើង​ព្រម​នៃកងទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ តែងមានយ៉ាងនេះ។ ឯការរលត់នៃសង្ខារ ព្រោះ​ការ​វិនាស និងការ​រលត់មិនសេសសល់នៃអវិជ្ជា ការរលត់នៃវិញ្ញាណ ព្រោះការ​រលត់នៃ​សង្ខារ។បេ។ ការរលត់នៃកងទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ តែងមានយ៉ាងនេះ។

[២៣៤] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អរិយសាវ័កអ្នកចេះដឹង កាលបើឃើញយ៉ាងនេះ តែង​នឿយ​ណាយក្នុងរូបផង នឿយណាយក្នុងវេទនាផង នឿយណាយក្នុងសញ្ញាផង នឿយណាយ​ក្នុង​សង្ខារទាំងឡាយផង នឿយណាយក្នុងវិញ្ញាណផង កាលបើ​នឿយណាយ ក៏តែងធុញ​ទ្រាន់ ព្រោះតែការធុញទ្រាន់ ចិត្តក៏ផុតស្រឡះបាន។ កាលបើ​ចិត្ត​ផុតស្រឡះហើយ សេចក្តី​ដឹងថា ចិត្តផុតស្រឡះហើយ ដូច្នេះ ក៏កើតមាន។ អរិយសាវ័ក​នោះ តែងដឹង​ច្បាស់​ថា ជាតិ (របស់​អាត្មាអញ) អស់ហើយ មគ្គព្រហ្មចរិយៈ អាត្មាអញ បាននៅរួចហើយ សោឡសកិច្ច អាត្មាអញ បានធ្វើស្រេចហើយ មគ្គភាវនាកិច្ច​ដទៃ ប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បី​សោឡសកិច្ច​នេះទៀត មិនមានឡើយ។ ចប់សូត្រទី១។

[២៣៥] ទ្រង់គង់នៅទៀបក្រុងសាវត្ថី…. ក្នុងទីនោះឯង ព្រះមានព្រះភាគ… ម្នាលភិក្ខុទាំង​ឡាយ បុថុជ្ជនអ្នកមិនចេះដឹង គប្បីនឿយណាយផង ធុញទ្រាន់ផង ផុតស្រឡះផង ក្នុង​កាយ​ដែលកើតអំពីមហាភូតទាំង៤នេះ ដំណើរនេះ ព្រោះហេតុអ្វី ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះ​ថា សេចក្តីចម្រើនក្តី សេចក្តីវិនាសក្តី ដំណើរកើតក្តី ដំណើរ​បែកធ្លាយក្តី របស់កាយ​ដែល​កើតអំពីមហាភូតទាំង៤នេះ តែងប្រាកដ ហេតុនោះ បានជាបុថុជ្ជនអ្នកមិនចេះដឹង គប្បី​នឿយណាយផង ធុញទ្រាន់ផង ផុតស្រឡះផង ក្នុងកាយនោះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចំណែក​ខាង​ធម្មជាតណា ដែលហៅថា ចិត្តខ្លះ មនោខ្លះ វិញ្ញាណខ្លះ បុថុជ្ជន​អ្នក​មិន​ចេះ​ដឹង មិនអាចនឿយណាយ មិនអាចធុញទ្រាន់ មិនអាចផុតស្រឡះ ក្នុងធម្មជាតនោះឡើយ ដំណើរ​នោះ ព្រោះហេតុអ្វី ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះថា ធម្មជាតនុ៎ះ បុថុជ្ជនអ្នកមិន​ចេះ​ដឹង ធ្លាប់ចូលចិត្ត រាប់អាន ប្រកាន់មកហើយ អស់កាលជាអង្វែងថា នុ៎ះជារបស់អញ នុ៎ះជា​អញ នុ៎ះជាខ្លួនរបស់អញ ដូច្នេះ ហេតុនោះ បានជាបុថុជ្ជនអ្នកមិនចេះដឹង មិនអាច​នឿយ​ណាយ មិនអាចធុញទ្រាន់ មិនអាចផុតស្រឡះ ក្នុងធម្មជាតនោះឡើយ។

[២៣៦] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុថុជ្ជនអ្នកមិនចេះដឹង តែងប្រកាន់កាយ ដែល​កើតអំពី​មហាភូតទាំង៤នេះ ថាប្រសើរ ដោយថាជាខ្លួន តែមិនប្រកាន់​នូវចិត្តឡើយ ដំណើរ​នោះ ព្រោះ​ហេតុអ្វី ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះថា កាយដែលកើតអំពីមហាភូត​ទាំង៤នេះ កាល​បើ​ឋិតនៅបាន១ឆ្នាំខ្លះ ឋិតនៅបាន២ឆ្នាំខ្លះ ឋិតនៅបាន៣ឆ្នាំខ្លះ ឋិតនៅបាន៤ឆ្នាំខ្លះ ឋិត​នៅបាន៥ឆ្នាំខ្លះ ឋិតនៅបាន១០ឆ្នាំខ្លះ ឋិតនៅបាន២០ឆ្នាំខ្លះ ឋិតនៅបាន៣០ឆ្នាំខ្លះ ឋិត​នៅ​បាន៤០ឆ្នាំខ្លះ ឋិតនៅបាន៥០ឆ្នាំខ្លះ ឋិតនៅបាន១០០ឆ្នាំខ្លះ ឋិតនៅច្រើនជាង ១០០​ឆ្នាំ​ខ្លះ តែងប្រាកដ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចំណែកឯធម្មជាតណា ដែលហៅថា ចិត្តខ្លះ មនោ​ខ្លះ វិញ្ញាណខ្លះ ធម្មជាតនោះ តែងកើតឡើងផ្សេង រលត់ទៅវិញផ្សេង ទាំងយប់​ទាំង​ថ្ងៃ។

[២៣៧] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ត្រង់សេចក្តីនោះ អរិយសាវ័កអ្នកចេះដឹង តែង​ធ្វើ​ទុកក្នុងចិត្ត នូវ​​បដិច្ចសមុប្បាទធម៌ ដោយ​ឧបាយប្រាជ្ញាឲ្យប្រពៃថា កាលបើវត្ថុនេះ​មាន ទើបវត្ថុនេះ​មាន ព្រោះតែវត្ថុនេះកើតឡើង បានជាវត្ថុនេះ​កើតឡើងដែរ កាលបើវត្ថុនេះ​មិនមាន វត្ថុ​នេះ​ក៏​មិនមានដែរ ព្រោះតែវត្ថុនេះ​រលត់ បានជាវត្ថុនេះ​រលត់ដែរ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សុខវេទនា រមែងកើតឡើង ព្រោះអាស្រ័យផស្សៈ ដែលជាបច្ច័យនៃ​សុខវេទនា វេទនា​ណា ដែល​កើតអំពីផស្សៈនោះ គឺសុខវេទនាដែលកើតឡើង ព្រោះ​អាស្រ័យ​ផស្សៈ ដែល​ជា​បច្ច័យ​នៃសុខវេទនា វេទនានោះ ក៏រលត់ទៅ ស្ងប់រម្ងាប់ទៅ ព្រោះ​ការរលត់នៃផស្សៈ ដែលជាបច្ច័យនៃសុខវេទនានោះឯង។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ទុក្ខវេទនា រមែងកើតឡើង​ព្រោះអាស្រ័យផស្សៈ ជាបច្ច័យនៃ​ទុក្ខវេទនា វេទនាណា ដែល​កើតអំពីផស្សៈនោះ គឺ​ទុក្ខវេទនាដែលកើតឡើង ព្រោះ​អាស្រ័យ​ផស្សៈ ដែលជាបច្ច័យ នៃទុក្ខវេទនា វេទនានោះ ក៏​រលត់ទៅ ស្ងប់រម្ងាប់ទៅ ព្រោះ​ការរលត់នៃផស្សៈ ដែលជាបច្ច័យនៃទុក្ខវេទនានោះឯង។ ម្នាល​ភិក្ខុទាំងឡាយ វេទនាដែល​មិនជាទុក្ខ មិនជាសុខ រមែងកើតឡើង ព្រោះ​អាស្រ័យផស្សៈ ដែលជាបច្ច័យនៃ​វេទនាមិនជាទុក្ខមិន​ជាសុខ វេទនាណា ដែល​កើតអំពី​ផស្សៈ​នោះ គឺវេទនាមិនជាទុក្ខ​មិនជាសុខ ដែលកើតឡើង ព្រោះ​អាស្រ័យ​ផស្សៈ ដែលជា​បច្ច័យ​នៃវេទនាមិនជាទុក្ខមិនជាសុខ វេទនានោះ ក៏រលត់ទៅ ស្ងប់រម្ងាប់ទៅ ព្រោះ​ការ​រលត់​នៃផស្សៈ ដែលជាបច្ច័យ​នៃវេទនា​មិនជាទុក្ខមិនជាសុខនោះឯង។

[២៣៨] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដូចជាចំហាយក្តៅ កើតឡើង ភ្លើងក៏កើតឡើង ព្រោះ​តែការ​ប្រជុំ​ខ្ទប់គ្នា នៃឈើពីរកំណាត់ កាលបើឈើទាំងពីរកំណាត់នោះឯង ញែក​ឃ្លាត​ចេញ​ពីគ្នា​ហើយ ចំហាយក្តៅ ដែលកើតអំពី​កំណាត់ឈើនោះ ក៏រលត់ទៅ ស្ងប់រម្ងាប់​ទៅ យ៉ាងណា​មិញ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សុខវេទនា តែងកើតឡើង ព្រោះអាស្រ័យផស្សៈ ដែលជា​បច្ច័យ​នៃ​​សុខវេទនា វេទនាណា ដែល​កើតអំពីផស្សៈនោះ គឺសុខវេទនា ដែល​កើត​ឡើង ព្រោះ​អាស្រ័យ​ផស្សៈ ដែលជាបច្ច័យ នៃសុខវេទនា វេទនានោះ ក៏រលត់ទៅ ស្ងប់​រម្ងាប់ទៅ ព្រោះ​ការរលត់នៃផស្សៈ ដែលជាបច្ច័យនៃសុខវេទនានោះឯង ទុក្ខវេទនា តែងកើតឡើង ​ព្រោះ​អាស្រ័យផស្សៈ ដែលជាបច្ច័យ នៃ​ទុក្ខវេទនា វេទនាណា ដែល​កើត​អំពីផស្សៈនោះ គឺ​ទុក្ខ​វេទនា ដែលកើតឡើង ព្រោះ​អាស្រ័យ​ផស្សៈ ជាបច្ច័យ នៃទុក្ខវេទនា វេទនានោះ ក៏រលត់​ទៅ ស្ងប់រម្ងាប់ទៅ ព្រោះ​ការរលត់នៃផស្សៈ ដែលជាបច្ច័យ នៃទុក្ខវេទនា​នោះឯង វេទនា​មិន​ជា​ទុក្ខ មិនជាសុខ កើតឡើង ព្រោះអាស្រ័យផស្សៈ ដែលជាបច្ច័យ នៃ​វេទនា​មិន​ជា​ទុក្ខ​មិន​​ជាសុខ វេទនាណា ដែល​កើតអំពីផស្សៈនោះ គឺវេទនាមិនជាទុក្ខ​មិនជាសុខ ដែលកើត​ឡើង ព្រោះ​អាស្រ័យ​ផស្សៈ ដែលជាបច្ច័យ នៃវេទនាមិនជាទុក្ខមិនជាសុខ វេទនានោះ ក៏​រលត់​ទៅ ស្ងប់រម្ងាប់ទៅ ព្រោះ​ការរលត់នៃផស្សៈ ដែលជាបច្ច័យ​នៃវេទនា​មិនជាទុក្ខមិន​ជា​សុខ​នោះឯង ក៏យ៉ាង​នោះឯង។

[២៣៩] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អរិយសាវ័កអ្នកចេះដឹង កាលបើឃើញយ៉ាងនេះ តែង​នឿយ​ណាយ​ក្នុងផស្សៈផង នឿយណាយក្នុងវេទនាផង នឿយណាក្នុងសញ្ញាផង នឿយណាយ​ក្នុង​សង្ខារទាំងឡាយផង នឿយណាយក្នុងវិញ្ញាណផង កាលបើនឿយ​ណាយ ក៏តែងធុញ​ទ្រាន់ ព្រោះតែការធុញទ្រាន់ ចិត្តក៏ផុតស្រឡះបាន។ កាលបើចិត្ត​ផុតស្រឡះហើយ សេចក្តី​ដឹងថា ចិត្តផុតស្រឡះហើយ ដូច្នេះ ក៏កើតមាន។ អរិយសាវ័ក​នោះ តែងដឹង​ច្បាស់​ថា ជាតិ (របស់អាត្មាអញ) អស់ហើយ ព្រហ្មចរិយៈ អាត្មាអញ បាននៅ​រួចហើយ សោឡសកិច្ច អាត្មាអញ បានធ្វើស្រេចហើយ មគ្គភាវនាកិច្ចដទៃ ប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បី​សោឡសកិច្ច​នេះទៀត មិនមានឡើយ។ ចប់សូត្រទី២។

[២៤០] ទ្រង់គង់នៅទៀបក្រុងសាវត្ថី…. ក្នុងទីនោះឯង ព្រះមានព្រះភាគ… ម្នាលភិក្ខុទាំង​ឡាយ អាហារ៤នេះ ប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីការតាំងនៅបាន នៃពួកភូតសត្វផង ដើម្បី​អនុគ្រោះ ដល់​​ពួក​សម្ភវេសីសត្វផង។ អាហារ៤ តើដូចម្តេច។ កវឡីការាហារ ដ៏​គ្រោតគ្រាតក្តី ល្អិតក្តី (ជាទីមួយ) ផស្សាហារ ជាទីពីរ មនោសញ្ចេតនាហារ ជាទីបី វិញ្ញាណាហារ ជាទីបួន។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អាហារទាំង៤នេះឯង ប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បី​ការតាំងនៅបាន​នៃពួកភូត​សត្វ​ផង ដើម្បីអនុគ្រោះ ដល់ពួក​សម្ភវេសីសត្វផង។

[២៤១] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កវឡីការាហារ តើត្រូវយល់ដូចម្តេច។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដូចជាភរិយាស្វាមី ពីរនាក់ គប្បីនាំយកស្បៀងតិចតួច ដើរទៅ​កាន់ផ្លូវ​លំបាក ស្វាមី​ភរិយា​នោះ មានកូនប្រុសតែមួយ ជាទីស្រឡាញ់ពេញចិត្ត។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រាកាលដែល​ភរិយា​ស្វាមី ទាំងពីរនាក់ កំពុងដើរទៅកាន់ផ្លូវលំបាក​នោះ ស្បៀងបន្តិចបន្តួចនោះ អស់​រលីង​ទៅ ផ្លូវលំបាកនោះ នៅសល់ឆ្លងមិនទាន់ផុត។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ទើបភរិយា​ស្វាមី​ទាំងពីរនាក់នោះ ប្រឹក្សាគ្នាយ៉ាងនេះថា ស្បៀង​អាហារ​បន្តិចបន្តួចរបស់យើងនោះ អស់​រលីងទៅហើយ ផ្លូវលំបាកនៅសល់ ឆ្លងមិនទាន់​ផុតឡើយ បើដូច្នោះ​ យើងត្រូវ​សម្លាប់​កូនប្រុសតែមួយ ជាទីស្រឡាញ់ពេញចិត្តនេះ ធ្វើជា​ងៀតផង ជាផ្អកផង កាលបើ​យើង​ទាំងពីរនាក់ ស៊ីសាច់កូននោះហើយ នឹងឆ្លង​ផ្លូវ​លំបាក ដែលនៅសល់នោះផុតបាន បើ​មិន​ដូច្នោះ យើងទាំងអស់គ្នា មុខជានឹងស្លាប់​ទាំងបីនាក់។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ គ្រានោះ ភរិយាស្វាមីទាំងពីរនាក់នោះ សម្លាប់កូនប្រុស​តែមួយ ជាទីស្រឡាញ់​ពេញចិត្ត​នុ៎ះ ធ្វើជា​ងៀតផង ជាផ្អកផង កាលបើភរិយាស្វាមី ទាំងពីរនាក់ ស៊ីសាច់កូនហើយ ទើ់ប​ដើរ​ឆ្លង​ផ្លូវ​លំបាក ដែលនៅសល់នោះ ឲ្យផុតបាន ភរិយាស្វាមីនោះ ស៊ីសាច់កូនផង រឹត​ទ្រូង​ផងថា ហៃកូនប្រុសតែមួយ អ្នកឯងនៅឯណា ហៃកូនប្រុសតែមួយ អ្នកឯងនៅ​ឯ​ណា។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយ សំគាល់​ដំណើរនោះ ថាដូចម្តេច ភរិយាស្វាមី​នោះ លេបអាហារដើម្បីការលេង លេបអាហារ​ដើម្បី​ការស្រវឹង លេបអាហារ ដើម្បីការ​ប្រដាប់​តាក់តែង លេបអាហារ ដើម្បីការស្អិតស្អាង ដែរឬ។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ដំណើរ​នុ៎ះ មិនមែនដូច្នោះទេ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភរិយាស្វាមីនោះ ក្រែងលេបអាហារ គ្រាន់តែ​ដើម្បី​នឹងឆ្លងផ្លូវលំបាក ឲ្យផុតតែប៉ុណ្ណោះ​ទេឬ។ ព្រះករុណា ព្រះអង្គ។ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ តថាគតពោលថា ត្រូវអ្នករាល់គ្នា យល់​កវឡីការាហារ ក៏យ៉ាងនោះដែរ។ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ កាលបើកំណត់ដឹងកវឡីការាហារ​ហើយ ក៏ឈ្មោះថា បានកំណត់ដឹងរាគៈ ដែល​ប្រព្រឹត្ត​ទៅក្នុងកាមគុណទាំង៥ដែរ កាលបើ​កំណត់ដឹងរាគៈ ដែល​ប្រព្រឹត្តទៅ​ក្នុង​កាមគុណ​ទាំង៥ហើយ អរិយសាវ័ក ដែល​ប្រកបដោយសំយោជនៈណាហើយ ត្រូវត្រឡប់​មក​កាន់លោកនេះម្តងទៀត សំយោជនៈ​នោះ មិនមានទេ។

[២៤២] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ផស្សាហារ តើត្រូវយល់ដូចម្តេច។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដូច​ជា​មេគោ ដែលមិនមានស្បែក បើឈរផ្អែកនឹងជញ្ជាំង ក៏ត្រូវពួក​សត្វ ដែលអាស្រ័យ​នៅ​នឹង​ជញ្ជាំងនោះខាំ បើឈរផ្អែកនឹងដើមឈើ ក៏ត្រូវពួកសត្វ ដែល​អាស្រ័យ​នៅនឹង​ដើម​ឈើ​នោះ​ខាំ បើឈរត្រាំនៅក្នុងទឹក ក៏ត្រូវពួកសត្វ ដែលអាស្រ័យនៅក្នុង​ទឹកនោះ​ចឹក​ប្របិច បើឈរកណ្តាលវាល ក៏ត្រូវពួកសត្វ ដែលអាស្រ័យនៅនឹងអាកាស​នោះ​ខាំ ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ មេគោដែល​មិនមានស្បែកនោះ ឈរនៅក្នុងទីណាៗ ក៏គង់តែពួកសត្វ ដែល​អាស្រ័យនៅក្នុងទីនោះៗខាំស៊ី យ៉ាងណាមិញ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគត​ពោល​ថា ត្រូវអ្នករាល់គ្នា យល់ផស្សាហារ ក៏យ៉ាងនោះឯង។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើ​កំណត់​ដឹងផស្សាហារហើយ ក៏ឈ្មោះថា បានកំណត់ដឹង នូវ​វេទនាទាំងបីដែរ  កាល​បើ​កំណត់ដឹងនូវវេទនាទាំងបីហើយ តថាគតពោលថា កិច្ចណាមួយ ដែល​អរិយ​សាវ័ក​ត្រូវធ្វើ​តទៅ​ទៀត មិនមានឡើយ។

[២៤៣] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មនោសញ្ចេតនាហារ តើត្រូវយល់ដូចម្តេច។ ម្នាលភិក្ខុទាំង​ឡាយ ដូចជារណ្តៅរងើកភ្លើង មានជម្រៅជាងមួយជួរបុរស ពេញដោយ​រងើកភ្លើង ឥត​មាន​អណ្តាត ឥតមានផ្សែង ចួនជាមានបុរសអ្នកប្រាថ្នាចង់រស់នៅ មិន​ប្រាថ្នាចង់ស្លាប់ ស្រឡាញ់​សុខ ខ្ពើមទុក្ខ ដើរមក ស្រាប់តែបុរសពីរនាក់ មានកម្លាំង​ ចាប់បុរសនោះ ត្រង់​ដើម​ដៃ​ម្ខាងម្នាក់ ទាញទម្លាក់ទៅក្នុងរណ្តៅរងើកភ្លើងនោះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាល​បើ​ដូច្នោះ បុរសនោះ សមជាមាន​ចេតនាគិតចង់ឲ្យឃ្លាត មាន​ប្រាថ្នាចង់ឲ្យឆ្ងាយ មានបំណង​ចង់ឲ្យ​ឃ្វាង អំពីរណ្តៅរងើកភ្លើងនោះ ដំណើរនោះ ព្រោះ​ហេតុអ្វី ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រោះថា បុរសនោះ បានដឹងជាក់លាក់ថា បើអាត្មាអញ នឹងធ្លាក់ទៅក្នុង​រណ្តៅរងើក​ភ្លើង​នេះ អាត្មាអញ មុខជានឹងដល់នូវសេចក្តីស្លាប់ ឬដល់នូវ​សេចក្តីទុក្ខ ស្ទើរនឹងស្លាប់ ព្រោះ​តែ​ការ​ធ្លាក់ទៅក្នុងរណ្តៅរងើកភ្លើងនោះជាហេតុ ដូចម្តេច​មិញ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគត​ពោលថា ត្រូវអ្នករាល់គ្នា យល់មនោសញ្ចេតនាហារ ក៏ដូច្នោះដែរ។ ម្នាលភិក្ខុទាំង​ឡាយ កាលបើកំណត់ដឹងនូវមនោសញ្ចេតនាហារហើយ ក៏ឈ្មោះថា បានកំណត់ដឹង នូវ​តណ្ហា​ទាំងបីដែរ កាលបើកំណត់ដឹង នូវតណ្ហាទាំងបី​ហើយ តថាគតពោលថា កិច្ចណា​មួយ ដែលអរិយសាវ័កត្រូវធ្វើតទៅទៀត មិនមានឡើយ។

[២៤៤] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចុះវិញ្ញាណាហារ តើត្រូវយល់ដូចម្តេច។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដូចជាពួករាជបុរស ចាប់បានចោរ ដែលប្រព្រឹត្តអំពើអាក្រក់ យក​មកថ្វាយដល់ព្រះរាជាថា បពិត្រព្រះសម្មតិទេព បុគ្គលនេះ ជាចោររបស់ព្រះអង្គ ជាអ្នក​ប្រព្រឹត្តអំពើអាក្រក់ សូមទ្រង់​ដាក់​អាជ្ញាដល់ចោរនេះ តាមព្រះរាជបំណង ព្រះរាជា​មាន​ព្រះបន្ទូល​ ចំពោះបុរសនោះ យ៉ាង​នេះថា ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើន ចូរអ្នកទាំងឡាយ ទៅប្រហារ​បុរសនេះ ១០០លំពែង ក្នុង​វេលា​ព្រឹក រាជបុរស ក៏ប្រហារបុរសនោះ ១០០លំពែង ក្នុងវេលាព្រឹក លុះដល់​សម័យ​ថ្ងៃ​ត្រង់ ព្រះរាជាត្រាស់សួរ យ៉ាងនេះថា ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើន បុរសនោះដូចម្តេចទៅ រាជបុរស​ក្រាប​ទូលថា បពិត្រព្រះសម្មតិទេព បុរសនោះ នៅរស់ដដែលទេ ព្រះរាជា​មាន​ព្រះបន្ទូល​ ចំពោះ​បុរសនោះ យ៉ាងនេះថា ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើន ចូរអ្នកទាំងឡាយ ទៅប្រហារ​បុរសនោះ ១០០​លំពែង ក្នុងសម័យ​ថ្ងៃត្រង់ រាជបុរស ក៏ប្រហារបុរសនោះ ១០០លំពែង ក្នុងសម័យ​ថ្ងៃ​ត្រង់ លុះដល់សម័យថ្ងៃរសៀល ព្រះរាជាទ្រង់ត្រាស់សួរ យ៉ាងនេះថា ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើន បុរស​នោះដូចម្តេចទៅ រាជបុរសក្រាបទូលថា បពិត្រព្រះសម្មតិទេព បុរសនោះ នៅរស់​ដដែល​ទេ ព្រះរាជា​ ទ្រង់មាន​ព្រះបន្ទូល​ ចំពោះបុរសនោះ យ៉ាងនេះថា ម្នាលអ្នកដ៏ចម្រើន ចូរ​អ្នក​ទាំងឡាយ ទៅប្រហារ​បុរសនោះ ១០០លំពែង ក្នុងសម័យ​ថ្ងៃរសៀល រាជបុរស ក៏ប្រហារ​បុរសនោះ ១០០លំពែង ក្នុងសម័យថ្ងៃរសៀល។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំង​ឡាយ សំគាល់សេចក្តីនោះ ដូចម្តេច កាលបើបុរសនោះ ត្រូវគេប្រហារ ៣០០លំពែង ក្នុង​មួយ​ថ្ងៃ នឹងរងទុក្ខទោមនស្ស ព្រោះហេតុតែគេប្រហារ​នោះដែរឬ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាល​បើ​បុរសនោះ ត្រូវប្រហារត្រឹម១លំពែងប៉ុណ្ណោះ ក៏រងទុក្ខទោមនស្ស ព្រោះតែគេ​ប្រហារ ១លំពែង​នោះទៅហើយ ចំណង់បើត្រូវគេប្រហារ ដល់៣០០លំពែងនោះ មិនបាច់​និយាយ​ទេ យ៉ាងណាមិញ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតពោល​ថា ត្រូវអ្នករាល់គ្នា យល់​វិញ្ញាណាហារ ក៏យ៉ាងនោះដែរ។  ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើកំណត់ដឹង​វិញ្ញាណាហារ​ហើយ ក៏ឈ្មោះថា បានកំណត់​ដឹង​នូវ​នាម និងរូបដែរ កាលបើកំណត់នឹងនូវនាម និងរូប​ហើយ តថាគតពោលថា កិច្ចណាមួយ ដែលអរិយសាវ័កត្រូវធ្វើតទៅទៀត មិនមាន​ឡើយ។ ចប់សូត្រទី៣។

[២៤៥] ទ្រង់គង់នៅទៀបក្រុងសាវត្ថី… ក្នុងទីនោះឯង ព្រះមានព្រះភាគ… ម្នាលភិក្ខុទាំង​ឡាយ អាហារនេះ មាន៤ ប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីការតាំងនៅបាន នៃពួក​ភូត​សត្វផង ដើម្បី​អនុគ្រោះ ដល់ពួកសម្ភវេសីសត្វផង។ អាហារ៤ តើដូចម្តេចខ្លះ។ គឺកវឡីការាហារ ដ៏​គ្រោត​គ្រាត​ក្តី ល្អិតក្តី (ជាទីមួយ) ផស្សាហារ ជាទីពីរ មនោសញ្ចេតនាហារ ជាទីបី វិញ្ញាណាហារ ជាទីបួន។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អាហារ៤នេះ​ឯង ប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីការតាំង​នៅ​បាននៃពួកភូតសត្វផង ដើម្បីអនុគ្រោះដល់ពួក​សម្ភវេសីសត្វផង។

[២៤៦] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើតម្រេក សេចក្តីរីករាយ ចំណង់ មានក្នុង​កវឡីការាហារ​ហើយ វិញ្ញាណក៏លូតលាស់ តាំងនៅស៊ប់ក្នុងកវឡីការាហារ​នោះដែរ វិញ្ញាណលូតលាស់ តាំង​នៅ​ស៊ប់ក្នុងទីណា នាមរូបក៏ឈានចុះក្នុងទីនោះ នាមរូបឈានចុះក្នុងទីណា សង្ខារ​ទាំង​ឡាយ ក៏ចម្រើនក្នុងទីនោះ សង្ខារទាំងឡាយ ចម្រើនក្នុងទីណា ការចាប់កំណើត​ក្នុង​ភពថ្មី​តទៅទៀត ក៏មានក្នុងទីនោះ ការចាប់​កំណើត​ក្នុងភពថ្មីតទៅទៀត មានក្នុងទីណា ជាតិ ជរា មរណៈ តទៅទៀត ក៏មានក្នុង​ទីនោះ ជាតិ ជរា មរណៈ តទៅទៀត មានក្នុង​ទីណា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតពោល​ថា ទីនោះ ប្រកបដោយសោក ប្រកបដោយ​ធុលី គឺរាគាទិក្កិលេស ប្រកបដោយសេចក្តី​ចង្អៀតចង្អល់។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើក្នុង​ផស្សាហារ… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើក្នុង​មនោសញ្ចេតនាហារ… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើ​តម្រេក សេចក្តីរីករាយ ចំណង់ មានក្នុង​វិញ្ញាណាហារ វិញ្ញាណក៏លូតលាស់ តាំងនៅស៊ប់​ក្នុង​វិញ្ញាណាហារនោះ វិញ្ញាណលូតលាស់ តាំងនៅស៊ប់ ក្នុងទីណា នាមរូបក៏ឈាន​ចុះ​ក្នុង​ទី​នោះ នាមរូប​ឈានចុះក្នុងទីណា សង្ខារទាំងឡាយ ក៏ចម្រើនឡើងក្នុងទីនោះ សង្ខារទាំង​ឡាយ ចម្រើនឡើង​ក្នុងទីណា ការចាប់កំណើតក្នុងភពថ្មីតទៅទៀត ក៏មានក្នុងទីនោះ ការ​ចាប់​​កំណើត​ក្នុងភពថ្មីតទៅទៀត មានក្នុងទីណា ជាតិ ជរា មរណៈ តទៅទៀត ក៏មានក្នុង​ទី​នោះ ជាតិ ជរា មរណៈ តទៅទៀត មានក្នុង​ទីណា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតពោល​ថា ទីនោះ ប្រកបដោយសោក ប្រកបដោយធុលី គឺរាគាទិក្កិលេស ប្រកបដោយសេចក្តី​ចង្អៀត​ចង្អល់ចិត្ត។

[២៤៧] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដូចជាជាងជ្រលក់ ឬជាងគំនូរ កាលបើមានទឹក​ជ្រលក់ក្តី ល័ក្តក្តី រមៀតក្តី ត្រុំក្តី ស្បែងក្តី ក៏គូររូបស្ត្រី ឬរូបបុរស ឲ្យមានអវយវៈតូចធំ​សព្វគ្រប់ នា​ក្រដាស ឬផែនក្តារ នាជញ្ជាំង ឬផ្ទាំងសំពត់ ដូចម្តេចមិញ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើតម្រេក សេចក្តី​រីករាយ ចំណង់ មានក្នុងកវឡីការាហារនោះ វិញ្ញាណក៏លូតលាស់ តាំងនៅស៊ប់​ក្នុង​កវឡីការាហារនោះ វិញ្ញាណលូតលាស់ តាំងនៅស៊ប់​ក្នុងទីណា នាមរូបក៏ឈានចុះ​ក្នុង​ទី​នោះ នាមរូបឈានចុះក្នុងទីណា សង្ខារទាំងឡាយ ក៏ចម្រើនឡើងក្នុងទីនោះ សង្ខារ​ទាំង​ឡាយ ចម្រើនឡើងក្នុងទីណា ការចាប់កំណើតក្នុងភពថ្មីតទៅទៀត ក៏មានក្នុងទីនោះ ការ​ចាប់​​កំណើត​ក្នុងភពថ្មី​តទៅទៀត មានក្នុងទីណា ជាតិ ជរា មរណៈ តទៅទៀត ក៏មានក្នុង​ទីនោះ ជាតិ ជរា មរណៈ តទៅទៀត មានក្នុង​ទីណា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតពោល​ថា ទីនោះ ប្រកបដោយសោក ប្រកបដោយធុលី គឺរាគាទិក្កិលេស ប្រកបដោយសេចក្តី​ចង្អៀត​​ចង្អល់ចិត្ត។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើក្នុងផស្សាហារ… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើក្នុង​មនោសញ្ចេតនាហារ… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើតម្រេក សេចក្តីរីករាយ ចំណង់ មានក្នុង​វិញ្ញាណាហារ វិញ្ញាណក៏លូតលាស់ តាំងនៅស៊ប់ក្នុងវិញ្ញាណាហារនោះ វិញ្ញាណលូត​លាស់ តាំងនៅស៊ប់ ក្នុងទីណា នាមរូបក៏ឈានចុះក្នុងទីនោះ នាមរូបឈានចុះក្នុងទីណា សង្ខារ​ទាំងឡាយ ក៏ចម្រើនឡើងក្នុងទីនោះ សង្ខារទាំងឡាយ ចម្រើនឡើងក្នុងទីណា ការ​ចាប់​កំណើតក្នុងភពថ្មីតទៅទៀត ក៏មានក្នុងទីនោះ ការចាប់​កំណើត​ក្នុងភពថ្មីតទៅទៀត មាន​ក្នុងទីណា ជាតិ ជរា មរណៈ តទៅទៀត ក៏មានក្នុង​ទីនោះ ជាតិ ជរា មរណៈ តទៅ​ទៀត មានក្នុង​ទីណា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតពោល​ថា ទីនោះ ប្រកបដោយសោក ប្រកប​ដោយធុលី គឺរាគាទិក្កិលេស ប្រកបដោយសេចក្តី​ចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត ក៏ដូច្នោះដែរ។

[២៤៨] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើតម្រេក សេចក្តីរីករាយ ចំណង់ មិនមានក្នុង​កវឡីការាហារ​ទេ វិញ្ញាណក៏មិនលូតលាស់ មិនតាំងនៅស៊ប់ ក្នុងកវឡីការាហារនោះ​ដែរ វិញ្ញាណមិន​លូត​លាស់ មិនតាំងនៅស៊ប់​ក្នុងទីណា នាមរូបក៏មិនឈានចុះក្នុងទីនោះ នាមរូបមិនឈាន​ចុះ​ក្នុងទីណា សង្ខារទាំងឡាយ ក៏មិនចម្រើនឡើងក្នុងទីនោះ សង្ខារទាំងឡាយ មិន​ចម្រើន​ឡើងក្នុងទីណា ការចាប់កំណើតក្នុងភពថ្មីតទៅទៀត ក៏មិនមានក្នុងទីនោះ ការ​ចាប់​​កំណើត​ក្នុងភពថ្មី​តទៅទៀត មិនមានក្នុងទីណា ជាតិ ជរា មរណៈ តទៅទៀត ក៏មិនមានក្នុង​ទីនោះ ជាតិ ជរា មរណៈ តទៅទៀត មិនមានក្នុង​ទីណា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគត​ពោល​ថា ទីនោះ មិនមានសោក មិនមានធុលី គឺរាគាទិក្កិលេស មិនមានសេចក្តី​ចង្អៀត​​ចង្អល់ចិត្តទេ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើក្នុង​ផស្សាហារ… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើក្នុង​​មនោសញ្ចេតនាហារ… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើតម្រេក សេចក្តីរីករាយ ចំណង់ មិន​មាន​ក្នុង​វិញ្ញាណាហារទេ វិញ្ញាណក៏មិនលូតលាស់ មិនតាំងនៅស៊ប់ ក្នុងវិញ្ញាណាហារ​នោះ​ដែរ វិញ្ញាណមិនលូតលាស់ មិនតាំងនៅស៊ប់ ក្នុងទីណា នាមរូបក៏មិនឈានចុះក្នុង​ទី​នោះ នាមរូបមិនឈានចុះក្នុងទីណា សង្ខារ​ទាំងឡាយ ក៏មិនចម្រើនឡើងក្នុងទីនោះ សង្ខារ​ទាំងឡាយ មិនចម្រើនឡើងក្នុងទីណា ការចាប់កំណើតក្នុងភពថ្មីតទៅទៀត ក៏មិន​មាន​ក្នុងទីនោះ ការចាប់​កំណើត​ក្នុងភពថ្មី​តទៅទៀត មិនមានក្នុងទីណា ជាតិ ជរា មរណៈ តទៅ​ទៀត ក៏មិនមានក្នុង​ទីនោះ ជាតិ ជរា មរណៈ តទៅទៀត មិនមានក្នុង​ទីណា ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ តថាគតពោល​ថា ទីនោះ មិនមានសោក មិនមានធុលី គឺរាគាទិក្កិលេស មិន​មានសេចក្តី​ចង្អៀតចង្អល់ចិត្តឡើយ។

[២៤៩] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដូចជាផ្ទះមានកំពូល ឬសាលាមានកំពូល ក្នុងទិសខាងជើង ឬក្នុងទិសខាងត្បូង មានបង្អួចខាងកើត កាលបើព្រះអាទិត្យរះ​ឡើង រស្មី​របស់​ព្រះអាទិត្យ​នោះ ក៏ចូលតាមបង្អួច តើទៅតាំងនៅក្នុងទីណា។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន តាំងនៅត្រង់​ជញ្ជាំង​ទិសខាងលិច។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើជញ្ជាំង​ទិសខាងលិច​មិនមាន​ទេ តើរស្មី​របស់​ព្រះអាទិត្យនោះ តាំងនៅក្នុងទីណា។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន តាំងនៅលើផែន​ដី។ ម្នាល​ភិក្ខុទាំងឡាយ បើផែនដីមិនមានទេ តើរស្មីរបស់ព្រះអាទិត្យ​នោះ តាំងនៅក្នុងទី​ណា។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន លើទឹក។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើទឹកមិនមានទេ តើរស្មី​របស់​ព្រះអាទិត្យ​នោះ តាំងនៅក្នុងទីណា។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន មិនតាំងនៅទេ។ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ ការនេះ ក៏យ៉ាងនោះដែរ បើតម្រេក សេចក្តីរីករាយ ចំណង់ មិនមាន​ក្នុង​កវឡីការាហារទេ… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុងផស្សាហារទេ… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ក្នុង​មនោសញ្ចេតនាហារទេ… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បើតម្រេក សេចក្តីរីករាយ ចំណង់ មិនមាន​ក្នុង​​វិញ្ញាណាហារ​ទេ វិញ្ញាណក៏មិនលូតលាស់ មិនតាំងនៅស៊ប់ ក្នុង​វិញ្ញាណាហារ​នោះ​ដែរ វិញ្ញាណ​មិនលូត​លាស់ មិនតាំងនៅស៊ប់​ក្នុងទីណា នាមរូប​ក៏​មិន​ឈាន​ចុះ​ក្នុង​ទី​នោះ នាមរូប​មិន​ឈានចុះក្នុងទីណា សង្ខារទាំងឡាយ ក៏មិនចម្រើនឡើងក្នុងទីនោះ សង្ខារ​ទាំង​ឡាយ មិនចម្រើនឡើងក្នុងទីណា ការ​ចាប់​កំណើត ក្នុងភពថ្មីតទៅទៀត ក៏មិនមាន​ក្នុងទី​នោះ ការចាប់​កំណើត ​ក្នុងភពថ្មីតទៅទៀត មិនមានក្នុងទីណា ជាតិ ជរា មរណៈ តទៅ​ទៀត ក៏មិនមានក្នុង​ទីនោះ ជាតិ ជរា មរណៈ តទៅទៀត មិនមានក្នុង​ទីណា ម្នាលភិក្ខុទាំង​ឡាយ តថាគតពោល​ថា ទីនោះ មិនមានសោក មិនមានធុលី គឺ​រាគាទិក្កិលេស មិនមាន​សេចក្តី​​ចង្អៀតចង្អល់ចិត្តឡើយ។ ចប់សូត្រទី៤។

[២៥០] ទ្រង់គង់នៅទៀបក្រុងសាវត្ថី… ក្នុងទីនោះ ព្រះមានព្រះភាគ… ម្នាលភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ ក្នុង​កាល​មុន អំពីការត្រាស់ដឹង កាលតថាគតនៅជាពោធិសត្វ មិន​​ទាន់​បាន​ត្រាស់​ដឹង​​នៅ​​ឡើយ មាន​សេចក្តី​ត្រិះរិះយ៉ាងនេះថា ឱហ្ន៎ សត្វលោកនេះ ដល់​នូវសេចក្តី​លំបាកណាស់ តែង​កើត ចាស់ ស្លាប់ ច្យុត និងចាប់បដិសន្ធិ ថែមទាំង​មិនដឹង​ច្បាស់ នូវការរលាស់​ចោល​សេចក្តី​ទុក្ខ គឺជរាមរណៈនេះទៀតផង កាលណាទៅហ្ន៎ ទើប​ការរលាស់ចោលនូវ​សេចក្តី​ទុក្ខ គឺជរា មរណៈនេះ នឹងប្រាកដឡើងបាន។

[២៥១] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតនោះ មានសេចក្តីត្រិះរិះ យ៉ាងនេះថា កាលបើ​មាន​អ្វី​ហ្ន៎ ទើបមានជរាមរណៈ ជរាមរណៈ មានព្រោះអ្វីជាបច្ច័យ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគត​នោះ ក៏បានត្រាស់ដឹង ដោយបញ្ញា ព្រោះយោនិសោមនសិការៈថា កាលបើមានជាតិ ទើប​មាន​ជរាមរណៈ ជរា និងមរណៈ​មាន ព្រោះជាតិជាបច្ច័យ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគត​នោះ ក៏មានសេចក្តីត្រិះរិះ យ៉ាងនេះ (តទៅទៀត)ថា កាលបើ​មានអ្វីហ្ន៎ ទើបមានជាតិ។បេ។ ទើបមានភព… ទើប​មានឧបាទាន… ទើបមានតណ្ហា… ទើបមានវេទនា… ទើបមាន​ផស្សៈ… ទើបមាន​សឡាយតនៈ.. ទើបមាននាមរូប នាមរូបមាន ព្រោះអ្វីជាបច្ច័យ។ ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ តថាគតនោះ ក៏បានត្រាស់ដឹង ដោយបញ្ញា ព្រោះយោនិសោមនសិការៈថា កាល​បើមានវិញ្ញាណ ទើបមាននាមរូប នាមរូប​មាន ព្រោះវិញ្ញាណជាបច្ច័យ។ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ តថាគតនោះ មានសេចក្តីត្រិះរិះ យ៉ាងនេះថា កាលបើ​មានអ្វីហ្ន៎ ទើបមាន​វិញ្ញាណ វិញ្ញាណមាន ព្រោះអ្វីជាបច្ច័យ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតនោះ ក៏បានត្រាស់​ដឹង ដោយបញ្ញា ព្រោះយោនិសោមនសិការៈថា កាលបើមាននាមរូប ទើបមានវិញ្ញាណ វិញ្ញាណ​​មាន ព្រោះនាមរូបជាបច្ច័យ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតនោះ មានសេចក្តី​ត្រិះរិះ យ៉ាងនេះថា វិញ្ញាណនេះ តែងត្រឡប់មកអំពីនាមរូប មិនមែនទៅកាន់ទីដទៃទេ សត្វ​លោកកើតក្តី ចាស់ក្តី ស្លាប់ក្តី ច្យុតក្តី ចាប់បដិសន្ធិក្តី ដោយ​ហេតុមានប្រមាណប៉ុណ្ណេះ គឺថា ព្រោះនាមរូបជាបច្ច័យ ទើបមានវិញ្ញាណ ព្រោះវិញ្ញាណជាបច្ច័យ ទើបមាននាមរូប ព្រោះ​នាមរូបជាបច្ច័យ ទើបមានអាយតនៈ៦ ព្រោះអាយតនៈ៦ជាបច្ច័យ ទើប​មាន​ផស្សៈ។បេ។ ការកើតឡើងព្រម នៃកងទុក្ខទាំងអស់​នុ៎ះ តែងមានយ៉ាងនេះ។ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ តថាគត មានចក្ខុកើតឡើងហើយ មានញាណ​កើតឡើងហើយ មានបញ្ញា​កើត​ឡើង​ហើយ មានវិជ្ជាកើតឡើងហើយ មាន​ពន្លឺកើតឡើងហើយ ក្នុងធម៌ទាំងឡាយ ដែល​តថាគត​មិនធ្លាប់បានស្តាប់មក ក្នុងកាលមុន​ថា ហេតុជាទីកើតទុក្ខ ហេតុជាទីកើតទុក្ខ។

[២៥២] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតនោះ មានសេចក្តីត្រិះរិះ យ៉ាងនេះថា កាលបើ​មិន​មានអ្វីហ្ន៎ ទើបមិនមានជរាមរណៈ ព្រោះតែអ្វីរលត់ ទើបជរាមរណៈ រលត់។ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ តថាគតនោះ ក៏បានត្រាស់ដឹង ដោយបញ្ញា ព្រោះយោនិសោមនសិការៈ​ថា កាល​បើ​មិនមានជាតិ ទើបមិនមានជរាមរណៈ ព្រោះតែជាតិរលត់ ទើបជរាមរណៈរលត់។ ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ តថាគតនោះ មានសេចក្តីត្រិះរិះ យ៉ាងនេះថា កាលបើមិន​មានអ្វីហ្ន៎ ទើប​មិន​មានជាតិ។បេ។ ទើបមិនមានភព… ​មិនមានឧបាទាន… មិនមានតណ្ហា… មិនមាន​វេទនា… មិនមានផស្សៈ… មិនមាន​អាយតនៈ៦.. មិនមាននាមរូប ព្រោះតែអ្វីរលត់ ទើប​នាមរូប​រលត់។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតនោះ បានត្រាស់ដឹង ដោយបញ្ញា ព្រោះ​យោនិសោមនសិការៈថា កាលបើមិនមានវិញ្ញាណ ទើបមិនមាននាមរូប ព្រោះ​តែ​វិញ្ញាណ​រលត់ ទើបនាមរូបរលត់។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតនោះ មានសេចក្តីត្រិះរិះ យ៉ាងនេះ​ថា កាលបើ​មិនមានអ្វីហ្ន៎ ទើបមិនមានវិញ្ញាណ ព្រោះតែអ្វីរលត់ ទើបវិញ្ញាណរលត់។ ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ តថាគតនោះ បានត្រាស់ដឹង ដោយបញ្ញា ព្រោះយោនិសោមនសិការៈថា កាលបើមិនមាននាមរូប ទើបមិនមានវិញ្ញាណ ព្រោះតែនាមរូបរលត់ ទើបវិញ្ញាណ​រលត់។ ម្នាល​ភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគតនោះ មានសេចក្តីត្រិះរិះ យ៉ាងនេះថា ផ្លូវប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បី​ការ​ត្រាស់​ដឹងនេះ តថាគត បានត្រាស់ដឹងហើយ គឺថា ព្រោះតែនាមរូបរលត់ ទើប​វិញ្ញាណ​រលត់ ព្រោះតែវិញ្ញាណរលត់ ទើបនាមរូបរលត់ ព្រោះតែនាមរូបរលត់ ទើបអាយតនៈ ៦​រលត់ ព្រោះតែអាយតនៈ៦រលត់ ទើបផស្សៈរលត់។បេ។ ការរលត់នៃកងទុក្ខទាំងអស់​នុ៎ះ រមែង​មានយ៉ាងនេះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ តថាគត មានចក្ខុកើតឡើងហើយ មានញាណ​កើត​ឡើងហើយ មានបញ្ញាកើតឡើងហើយ មានវិជ្ជាកើតឡើងហើយ មាន​ពន្លឺកើត​ឡើង​ហើយ ក្នុងធម៌ទាំងឡាយ ដែលតថាគតមិនធ្លាប់បានស្តាប់មក អំពីមុន​ថា ហេតុជា​គ្រឿង​រលត់ ហេតុជាគ្រឿងរលត់ ដូច្នេះ។

[២៥៣] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដូចជាបុរស កាលដើរទៅក្នុងព្រៃតូច ព្រៃធំ ឃើញ​ផ្លូវ​ចាស់ ធ្លាចាស់ ដែលពួកមនុស្សជាន់មុនតែងដើរទៅ។ បុរសនោះ ដើរទៅតាមផ្លូវនោះ កាលដើរ​ទៅ​តាមផ្លូវនោះ ក៏ប្រទះឃើញក្រុងបុរាណ រាជធានីបុរាណ ដែលពួក​មនុស្ស​ជាន់មុន បាន​នៅ​អាស្រ័យហើយ ជាកន្លែង​បរិបូណ៌​ដោយសួរច្បារ បរិបូណ៌​ដោយព្រៃ បរិបូណ៌​ដោយ​ស្រះ មានកំពែង ជាទីគួរឲ្យត្រេកអរ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើដូច្នោះ បុរសនោះ ក៏​ក្រាប​​ទូល​ដល់ព្រះរាជា ឬរាជមហាមាត្យថា សូមទ្រង់​មេត្តាប្រោស សូម​ទ្រង់​ជ្រាប ខ្ញុំ​ព្រះអង្គ ត្រាច់ទៅក្នុងព្រៃតូច ព្រៃធំ បានឃើញ​ផ្លូវ​ចាស់ ធ្លាចាស់ ដែលពួកមនុស្ស​ជាន់មុន ធ្លាប់​ដើរទៅរឿយៗ ខ្ញុំព្រះអង្គ បានដើរតាមផ្លូវនោះ កាលខ្ញុំព្រះអង្គដើរទៅ​តាមផ្លូវនោះ បាន​ឃើញក្រុងបុរាណ រាជធានីបុរាណ ដែល​មនុស្ស​ទាំងឡាយជាន់ដើម ធ្លាប់​នៅ​អាស្រ័យ ជាកន្លែង​បរិបូណ៌​ដោយសួរច្បារ បរិបូណ៌​ដោយព្រៃ បរិបូណ៌​ដោយស្រះ មាន​កំពែង ជាទីគួរឲ្យត្រេកអរ បពិត្រព្រះអង្គ សូម​ព្រះអង្គទ្រង់សាង​ទីក្រុង​នោះឡើង។ ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ លំដាប់នោះឯង ព្រះរាជា ឬរាជមហាមាត្យនោះ ក៏​កសាងក្រុងនោះ លុះ​សម័យ​តមក ក្រុងនោះ ក៏ស្តុកស្តម្ភ សម្បូរ មានរបស់​ជាប្រយោជន៍​ដល់​ជនច្រើន កុះករ​ដោយ​មនុស្ស ជានគរមានសេចក្តី​ចម្រើនទូលំទូលាយ។  ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដំណើរ​នេះ​ក៏​ដូច្នោះ​ដែរ តថាគត បានឃើញផ្លូវចាស់ ធ្លាចាស់ ដែល​ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ​ទាំងឡាយ​ជាន់​ដើម តែងត្រាច់ទៅ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ផ្លូវចាស់ ធ្លាចាស់ ដែល​ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ​ទាំង​ឡាយ​ជាន់ដើម តែងត្រាច់ទៅនោះ តើដូចម្តេច។ ផ្លូវប្រ​កបដោយអង្គ៨ ដ៏ប្រសើរនេះឯង គឺ​សេចក្តីយល់ឃើញត្រូវ១។បេ។ ការតម្កល់ចិត្តត្រូវ១។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ នេះឯង ជា​ផ្លូវ​ចាស់ ធ្លាចាស់ ដែល​ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ​ទាំងឡាយ​ជាន់​ដើម តែងត្រាច់ទៅ តថាគតនោះ បាន​ដើរទៅ តាមផ្លូវនោះ កាលដើរទៅតាម​ផ្លូវនោះ ក៏​បានដឹងច្បាស់ នូវជរា និងមរណៈ ដឹងច្បាស់​នូវហេតុ ជាទីកើតនៃជរា និងមរណៈ ដឹងច្បាស់នូវ​ទីរលត់​នៃជរា និងមរណៈ ដឹងច្បាស់​នូវ​បដិបទា ជាដំណើរ​ទៅកាន់​ទីរលត់​ នៃជរា និងមរណៈ តថាគត បានដើរ​ទៅ​តាម​ផ្លូវនោះ កាលដើរទៅតាមផ្លូវនោះ ក៏បាន​ស្គាល់ច្បាស់នូវជាតិ។បេ។ បានស្គាល់ច្បាស់​នូវ​ភព… បានស្គាល់ច្បាស់នូវឧបាទាន… បានស្គាល់ច្បាស់នូវតណ្ហា… បានស្គាល់ច្បាស់​នូវ​វេទនា…. បានស្គាល់ច្បាស់នូវផស្សៈ… បានស្គាល់ច្បាស់នូវសឡាយតនៈ… បាន​ស្គាល់​ច្បាស់​​នូវ​នាមរូប… បានស្គាល់ច្បាស់នូវ​វិញ្ញាណ តថាគត បានដើរទៅតាមផ្លូវនោះ កាល​ដើរ​ទៅតាម​ផ្លូវនោះ ក៏​បានដឹងច្បាស់ នូវសង្ខារទាំងឡាយ បានដឹងច្បាស់នូវហេតុ ជាទី​កើត​នៃសង្ខារ បានដឹងច្បាស់នូវ​ទីរលត់​នៃសង្ខារ បានដឹងច្បាស់នូវ​បដិបទា ជាដំណើរ​ទៅកាន់​ទីរលត់​ នៃសង្ខារ លុះតថាគត បានដឹងច្បាស់ នូវធម៌នោះហើយ ក៏បាន​ប្រាប់​ដល់​ពួក​ភិក្ខុ ភិក្ខុនី ឧបាសក ឧបាសិកា។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ព្រហ្មចរិយៈនោះឯង ស្តុកស្តម្ភ សម្បូរ ទូលាយ សម្រាប់ជន​ច្រើនគ្នា​ចេះដឹង ជាព្រហ្មចរិយៈក្រាស់ក្រែល ដែលព្រះពុទ្ធ​ទាំង​ឡាយ ប្រកាសដោយប្រពៃ ដល់​ពួកទេវតា និងមនុស្ស ជាកំណត់។ ចប់សូត្រទី៥។

[២៥៤] ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ។ សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុង​កម្មាសទម្មនិគម របស់ពួកអ្នកកុរុ ក្នុងដែនកុរុ។ ក្នុងទីនោះឯង ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់​ត្រាស់​ហៅភិក្ខុទាំងឡាយថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ។ ភិក្ខុទាំងនោះ ទទួលព្រះពុទ្ធដីកា​ព្រះមានព្រះភាគថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន។ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ត្រាស់យ៉ាងនេះថា ម្នាលភិក្ខុ​ទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយ ពិចារណា​នូវធម៌ ជាគ្រឿង​ពិចារណាខាងក្នុង ដែរឬ​ទេ។ កាលព្រះមានព្រះភាគ ត្រាស់យ៉ាងនេះ ភិក្ខុមួយរូប បានក្រាបទូល​ព្រះមានព្រះភាគ យ៉ាងនេះថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ខ្ញុំព្រះអង្គ តែងពិចារណា នូវ​ធម៌ជាគ្រឿង​ពិចារណា​ខាង​ក្នុងដែរ។ ម្នាលភិក្ខុ អ្នកពិចារណានូវធម៌ ជាគ្រឿងពិចារណា​ខាងក្នុង តើដូចម្តេចខ្លះ។ ភិក្ខុនោះ ក៏បានដោះស្រាយភ្លាម តែភិក្ខុនោះដោះស្រាយយ៉ាង​ណា ភិក្ខុនោះ ក៏មិនញុំាង​ព្រះហឫទ័យ របស់ព្រះមានព្រះភាគ ឲ្យត្រេកអរយ៉ាងនោះ​បានឡើយ។

[២៥៥] កាលបើភិក្ខុនោះ ក្រាបទូលយ៉ាងនេះហើយ ព្រះអានន្ទ​មានអាយុ បាន​ក្រាបទូល​ព្រះមានព្រះភាគ យ៉ាងនេះថា ព្រះមានព្រះភាគ គួរសំដែង​នូវធម៌ ជាគ្រឿង​ពិចារណា​ខាង​ក្នុង​ណា បពិត្រព្រះមានព្រះភាគ កាលនេះ ជាកាលគួរដល់​ការសំដែង​ នូវ​ធម៌ជាគ្រឿង​ពិចារណា ខាងក្នុងនុ៎ះហើយ បពិត្រព្រះសុគត កាលនេះ ជាកាល​គួរ​ដល់ការ​សំដែងនូវ​ធម៌ ជា​គ្រឿង​ពិចារណាខាងក្នុងនុ៎ះហើយ ភិក្ខុទាំងឡាយ បានស្តាប់​ព្រះមានព្រះភាគហើយ នឹង​ចងចាំទុក។ ព្រះមានព្រះភាគ ត្រាស់ថា ម្នាលអានន្ទ បើ​ដូច្នេះ ចូរអ្នកទាំងឡាយ ស្តាប់​ចុះ ចូរធ្វើទុកក្នុងចិត្តឲ្យប្រពៃចុះ តថាគតនឹងសំដែង​ប្រាប់។ ភិក្ខុទាំងនោះ ទទួល​ព្រះពុទ្ធ​ដីកា​នៃព្រះមានព្រះភាគថា ព្រះករុណា ព្រះអង្គ។

[២៥៦] ព្រះមានព្រះភាគ បានត្រាស់យ៉ាងនោះថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុ​ក្នុង​សាសនា​នេះ កាលពិចារណាធម៌ ជាគ្រឿងពិចារណាខាងក្នុង រមែង​ពិចារណាថា ទុក្ខ គឺជរា និង​មរណៈ​នេះ មានប្រការច្រើន មានប្រការផ្សេងៗ តែងកើតឡើងក្នុងលោក ទុក្ខនេះ មានអ្​វីជា​ហេតុ មានអ្វីជាទីកើត មានអ្វីជាកំណើត មានអ្វីជាប្រភពហ្ន៎ កាលបើ​មានអ្វី ទើបមាន​ជរា និងមរណៈ កាលបើគ្មានអ្វី ទើបគ្មានជរា និងមរណៈ។ កាលភិក្ខុនោះ ពិចារណា ក៏​រមែង​​ដឹងយ៉ាងនេះថា ទុក្ខ គឺជរា និងមរណៈនេះ មានប្រការ​ច្រើន មានប្រការផ្សេងៗ តែង​កើត​ឡើងក្នុងលោក ទុក្ខនេះឯង មានឧបធិជាហេតុ [សំដៅយកឧបធិ គឺខន្ធ៥។] មាន​ឧបធិ​ជាទីកើត មានឧបធិជាកំណើត មានឧបធិជាប្រភព កាលបើមានឧបធិ ទើបមានជរា និង​មរណៈ កាលបើឧបធិមិនមាន ជរា និងមរណៈក៏​មិនមាន។ ភិក្ខុនោះ រមែង​ដឹងច្បាស់​នូវជរា និងមរណៈផង ដឹងច្បាស់នូវហេតុជាទីកើត​នៃ​ជរា និងមរណៈផង ដឹងច្បាស់​នូវទី​រលត់​​ជរា និងមរណៈផង ដឹងច្បាស់នូវបដិបទា ជាដំណើរ​ទៅដ៏សមគួរ​ដល់ការរលត់ នៃ​ជរា និងមរណៈនោះផង ជាអ្នកប្រតិបត្តិយ៉ាង​នោះ ប្រព្រឹត្តធម៌សមគួរតាមធម៌ផង។ ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ ភិក្ខុនេះ តថាគត​ពោលថា ជា​អ្នកប្រតិបត្តិ ដើម្បីការអស់នៃទុក្ខដោយប្រពៃ ដើម្បី​ការ​រលត់នៃជរាមរណៈ ដោយ​ប្រការទាំងពួង។

[២៥៧] ប្រការមួយទៀត កាលភិក្ខុនឹងពិចារណាធម៌ ជាគ្រឿងពិចារណាខាងក្នុង​តទៅ​ទៀត ក៏រមែងពិចារណាថា ឧបធិនេះសោត មានអ្វីជាហេតុ មានអ្វីជាទីកើត មានអ្វីជា​កំណើត មានអ្វីជាប្រភព កាលបើ​មានអ្វី ទើបមានឧបធិ កាលបើគ្មានអ្វី ទើបគ្មានឧបធិ។ កាល​ភិក្ខុនោះ ពិចារណា ក៏រមែង​ដឹងយ៉ាងនេះថា ឧបធិ មានតណ្ហាជាហេតុ មាន​តណ្ហា​ជាទីកើត មានតណ្ហាជាកំណើត មានតណ្ហាជាប្រភព កាលបើ​មានតណ្ហា ទើបមានឧបធិ កាល​បើគ្មានតណ្ហា ទើបគ្មានឧបធិ។ ភិក្ខុនោះ ក៏រមែង​ដឹងច្បាស់ នូវឧបធិផង ដឹងច្បាស់​នូវ​ទីកើតនៃ​ឧបធិផង ដឹងច្បាស់នូវទីរលត់នៃឧបធិផង ដឹងច្បាស់នូវបដិបទា ជាដំណើរ​ដ៏​សមគួរ ​ដល់ការរលត់ឧបធិនោះផង ជាអ្នកប្រតិបត្តិយ៉ាងនោះ ប្រព្រឹត្តធម៌សមគួរ​តាម​ធម៌​ផង។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ភិក្ខុនេះ តថាគត​ពោលថា ជា​អ្នកប្រតិបត្តិ ដើម្បីការអស់នៃ​ទុក្ខ​ដោយ​ប្រពៃ ដើម្បីការរលត់​នៃឧបធិ ដោយ​ប្រការទាំងពួង។

[២៥៨] ប្រការមួយទៀត កាលភិក្ខុពិចារណានូវធម៌ ជាគ្រឿងពិចារណាខាងក្នុង​រមែង​ពិចារណាថា តណ្ហានេះ កាលដែលកើតឡើង តើកើតឡើង​ក្នុងទីណា កាលដែល​តាំងនៅ តើ​តាំង​នៅក្នុងទីណា។ កាលភិក្ខុនោះ ពិចារណាទៅ ក៏រមែង​ដឹងយ៉ាង​នេះថា អារម្មណ៍​ណា​ក្នុងលោក ដែលជាសភាពគួរស្រឡាញ់ ជាសភាព​គួរត្រេកអរ តណ្ហានុ៎ះ កាល​ដែល​កើត​ឡើង តែងកើតឡើងក្នុងអារម្មណ៍នុ៎ះ កាលដែល​តាំងនៅ តែង​តាំងនៅ​ក្នុង​អារម្មណ៍​នុ៎ះ។ តើអារម្មណ៍អ្វីហ្ន៎ ដែលជាសភាពគួរស្រឡាញ់ ជាសភាព​គួរត្រេកអរ ក្នុងលោក។ ចក្ខុ​ជា​សភាពគួរស្រឡាញ់ ជាសភាពគួរត្រេកអរ ក្នុងលោក។បេ។ សោតៈ ជា​សភាព​គួរ​ស្រឡាញ់ ជាសភាពគួរត្រេកអរ ក្នុងលោក… ឃានៈ ជាសភាព​គួរ​ស្រឡាញ់ ជាសភាព​គួរ​ត្រេកអរ ក្នុងលោក… ជិវ្ហា ជាសភាពគួរស្រឡាញ់ ជាសភាពគួរ​ត្រេកអរ ក្នុងលោក… កាយ ជា​សភាពគួរស្រឡាញ់ ជាសភាពគួរត្រេកអរ ក្នុងលោក… ចិត្ត ជា​សភាព​គួរ​ស្រឡាញ់ ជា​សភាពគួរត្រេកអរ ក្នុងលោក តណ្ហានុ៎ះ កាលដែល​កើតឡើង ក៏​កើត​ឡើង​ក្នុង​អារម្មណ៍នុ៎ះ កាល​ដែល​តាំងនៅ ក៏តាំងនៅក្នុងអារម្មណ៍នុ៎ះ។

[២៥៩] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណានីមួយ ក្នុងកាលដែល​កន្លងទៅហើយ បានឃើញនូវអារម្មណ៍ ដែលជាសភាពគួរស្រឡាញ់ ជាសភាព​គួរត្រេកអរ ក្នុងលោក ថាទៀង បានឃើញថាជាសុខ បានឃើញថាជារបស់ខ្លួន បានឃើញ​ថាជារបស់គ្មានរោគ បានឃើញ​ថាជារបស់​ក្សេមក្សាន្ត សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍​ទាំងអម្បាលនោះ ឈ្មោះថា ញុំាងតណ្ហាឲ្យចម្រើនឡើង។ ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណា ញុំាងតណ្ហាឲ្យចម្រើនឡើង ពួកសមណៈ​ ឬព្រាហ្មណ៍នោះ ឈ្មោះថា ញុំាងឧបធិឲ្យ​ចម្រើនឡើង ពួក​សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណា ញុំាងឧបធិឲ្យចម្រើនឡើង ពួក​សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍នោះ ឈ្មោះថា ញុំាងទុក្ខឲ្យចម្រើនឡើង ពួក​សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណា ញុំាង​ទុក្ខឲ្យចម្រើនឡើង តថាគតពោលថា ពួក​សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍នោះ ឈ្មោះថា មិនរួចចាកជាតិ ជរា មរណៈ សេចក្តីសោក សេចក្តីខ្សឹកខ្សួល សេចក្តីលំបាកកាយ សេចក្តី​លំបាកចិត្ត និងសេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត មិនរួចចាកទុក្ខឡើយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពួក​សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណានីមួយ ក្នុងកាលជាអនាគត នឹងឃើញនូវ​អារម្មណ៍​ ដែល​ជា​សភាពគួរស្រឡាញ់ ជាសភាពគួរត្រេកអរ ក្នុងលោកនេះ ថាទៀង នឹងឃើញថាជាសុខ នឹងឃើញថាជារបស់ខ្លួន នឹងឃើញថាជារបស់គ្មានរោគ នឹងឃើញថា ជារបស់ក្សេមក្សាន្ត ពួក​សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍នោះ ឈ្មោះថា នឹងញុំាងតណ្ហាឲ្យចម្រើនឡើង។ ពួក​សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណា នឹងញុំាងតណ្ហាឲ្យចម្រើនឡើង ពួក​សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍នោះ ឈ្មោះថា នឹងញុំាងឧបធិឲ្យចម្រើនឡើង ពួក​សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណា នឹងញុំាង​ឧបធិ​ឲ្យ​ចម្រើនឡើង ពួក​សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍នោះ ឈ្មោះថា នឹងញុំាងទុក្ខឲ្យចម្រើនឡើង ពួក​សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណា នឹងញុំាងទុក្ខឲ្យចម្រើនឡើង តថាគតពោលថា ពួក​សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍នោះ ឈ្មោះថា នឹងមិនរួចចាកជាតិ ជរា មរណៈ សេចក្តីសោក សេចក្តីខ្សឹកខ្សួល សេចក្តីលំបាកកាយ សេចក្តីលំបាកចិត្ត សេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត នឹង​មិនរួចចាកទុក្ខឡើយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពួក​សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណានីមួយ ក្នុង​កាលឥឡូវនេះ ឃើញនូវអារម្មណ៍ ដែល​ជា​សភាព​គួរ​ស្រឡាញ់ ជាសភាពគួរត្រេកអរ ក្នុងលោក ថាទៀង ឃើញថាជាសុខ ឃើញថាជារបស់ខ្លួន ឃើញថាជារបស់គ្មានរោគ ឃើញថា ជារបស់ក្សេមក្សាន្ត ពួក​សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍នោះ ឈ្មោះថា ញុំាងតណ្ហាឲ្យ​ចម្រើន​ឡើង។ ពួក​សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណា ញុំាងតណ្ហាឲ្យចម្រើនឡើង ពួក​សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍នោះ ឈ្មោះថា ញុំាងឧបធិឲ្យចម្រើនឡើង ពួក​សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណា ញុំាង​ឧបធិ​ឲ្យ​ចម្រើនឡើង ពួក​សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍នោះ ឈ្មោះថា ញុំាងទុក្ខឲ្យចម្រើន​ឡើង ពួក​សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណា ញុំាងទុក្ខឲ្យចម្រើនឡើង តថាគតពោលថា ពួក​សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍នោះ ឈ្មោះថា មិនរួចចាកជាតិ ជរា មរណៈ សេចក្តីសោក សេចក្តីខ្សឹកខ្សួល សេចក្តីលំបាកកាយ សេចក្តីលំបាកចិត្ត សេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត ​មិនរួចចាកទុក្ខឡើយ។

[២៦០] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដូចជាផ្តិលដែលពេញដោយសុរា បរិបូណ៌​ដោយពណ៌ បរិបូណ៌​ដោយក្លិន បរិបូណ៌​ដោយរស។ តែផ្តិលនោះ គេលាយ​ដោយថ្នាំ​ពិស។ ចួនជាមានបុរសក្តៅក្រហាយដោយកំដៅថ្ងៃ ត្រូវកំដៅថ្ងៃ​បៀតបៀនហើយ មានកាយ​លំបាក ក្រហល់ក្រហាយ ស្រេកឃ្លាន មកដល់។ មនុស្សទាំងឡាយ និយាយ​នឹងបុរសនោះឯង យ៉ាងនេះថា នែបុរសដ៏ចម្រើន ផ្តិលពេញដោយ​សុរានេះ បរិបូណ៌​ដោយពណ៌ បរិបូណ៌​ដោយក្លិន បរិបូណ៌​ដោយរស តែផ្តិលនោះ គេលាយ​ដោយថ្នាំ​ពិស បើអ្នកប្រាថ្នា ចូរអ្នកផឹកចុះ ព្រោះថា កាលបើអ្នកផឹកទៅហើយ ទឹកនោះនឹងគាប់ចិត្ត​អ្នក ដោយពណ៌ផង ​ដោយក្លិនផង ដោយរសផង ប៉ុន្តែបើអ្នកផឹកទៅហើយ អ្នកនឹងដល់នូវ​សេចក្តីស្លាប់ ឬនឹងដល់នូវ​សេចក្តីទុក្ខស្ទើរស្លាប់ ព្រោះតែការផឹក​នោះជាហេតុ។ បុរសនោះ មិនបានពិចារណាផ្តិលដ៏ពេញដោយសុរានោះហើយ ក៏ផឹកដោយរួសរាន់ មិនលះបង់ចោល។ បុរសនោះ គប្បីដល់នូវសេចក្តីស្លាប់ ឬដល់នូវទុក្ខស្ទើរស្លាប់ ព្រោះតែ​ការផឹកនោះជាហេតុ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សេចក្តីឧបមេយ្យក៏ដូច្នោះដែរ ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណាមួយ ក្នុងកាលដែលកន្លងទៅហើយ បានឃើញនូវអារម្មណ៍ណា ជាសភាពគួរស្រឡាញ់ ជាសភាពគួរត្រេកអរ ក្នុងលោក។បេ។ ក្នុងកាលជាអនាគត។បេ។ ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ ក្នុងកាលឥឡូវនេះ ឃើញនូវ​អារម្មណ៍ ដែលជា​សភាព​គួរ​ស្រឡាញ់ ជាសភាពគួរត្រេកអរ ក្នុងលោក ថាទៀង ឃើញថាជាសុខ ឃើញថា​ជា​របស់​ខ្លួន ឃើញថាជារបស់គ្មានរោគ ឃើញថាជារបស់ក្សេមក្សាន្ត ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍​ទាំង​នោះ ឈ្មោះថា ញុំាងតណ្ហាឲ្យចម្រើនឡើង។ ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណា ញុំាង​តណ្ហា​ឲ្យចម្រើនឡើង ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍នោះ ឈ្មោះថា ញុំាង​ឧបធិឲ្យចម្រើន​ឡើង ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណា ញុំាងឧបធិឲ្យចម្រើនឡើង ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍​នោះ ឈ្មោះថា ញុំាងទុក្ខឲ្យចម្រើនឡើង ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណា ញុំាងទុក្ខ​ឲ្យ​ចម្រើន​ឡើង តថាគតពោលថា ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍​នោះ មិនរួចចាកជាតិ ជរា មរណៈ សេចក្តីសោក សេចក្តីខ្សឹកខ្សួល សេចក្តីលំបាកកាយ សេចក្តីលំបាកចិត្ត សេចក្តី​ចង្អៀត​ចង្អល់ចិត្ត មិនរួចចាកទុក្ខឡើយ។

[២៦១] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ចំណែកពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណាមួយ ក្នុង​កាល​ដែល​កន្លងទៅ បានឃើញនូវអារម្មណ៍ ដែលជាសភាពគួរស្រឡាញ់ ជាសភាព​គួរ​ត្រេកអរ ក្នុង​លោក ថាមិនទៀង បានឃើញថាជាទុក្ខ បានឃើញ​ថាមិនមែន​ជារបស់ខ្លួន បានឃើញ​ថា​ជា​របស់​មានរោគ បានឃើញថាគួរខ្លាច ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍​នោះ លះ​តណ្ហាបាន។ ពួក​សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណា លះតណ្ហាបានហើយ ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍នោះ លះ​ឧបធិបាន ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណា លះឧបធិបានហើយ ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍​នោះ លះទុក្ខបាន ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណា លះទុក្ខ​បានហើយ តថាគតពោលថា ពួក​សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍នោះ បានរួចចាកជាតិ ជរា មរណៈ សេចក្តីសោក សេចក្តី​ខ្សឹក​ខ្សួល សេចក្តីលំបាកកាយ សេចក្តីលំបាកចិត្ត សេចក្តី​ចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត រួចចាកទុក្ខ​ហើយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍​ណាមួយ ក្នុងកាលជាអនាគត នឹង​ឃើញ​អារម្មណ៍ ដែលជាសភាពគួរស្រឡាញ់ ជាសភាពគួរត្រេកអរ ក្នុងលោក ថាមិនទៀង នឹង​ឃើញថាជាទុក្ខ នឹងឃើញ​ថា​មិនមែន​របស់ខ្លួន នឹងឃើញថាមានរោគ នឹងឃើញ​ថា​គួរ​ខ្លាច ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍នោះ នឹងលះតណ្ហាបាន។ ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណា នឹង​លះតណ្ហាបាន។បេ។ តថាគតពោលថា ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍នោះ នឹង​រួចចាក​ទុក្ខ​បាន។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណាមួយ ក្នុងកាលឥឡូវនេះ ឃើញ​អារម្មណ៍ ដែលជាសភាព​គួរស្រឡាញ់ ជាសភាពគួរត្រេកអរ ក្នុងលោក ថា​មិនទៀង ឃើញ​ថាជាទុក្ខ ឃើញ​ថា​មិនមែនជា​របស់ខ្លួន ឃើញថាជារបស់មានរោគ ឃើញថា​គួរ​ខ្លាច ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍នោះ រមែងលះតណ្ហាបាន។ ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណា លះ​តណ្ហាបាន ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍នោះ រមែងលះឧបធិបាន ពួកសមណៈ ឬ​ព្រាហ្មណ៍​ណា លះឧបធិបាន ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍នោះ រមែង​លះ​ទុក្ខបាន ពួក​សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណា លះទុក្ខបាន តថាគតពោលថា ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍នោះ រមែង​រួចចាកជាតិ ជរា មរណៈ សេចក្តីសោក សេចក្តីខ្សឹកខ្សួល សេចក្តីលំបាកកាយ សេចក្តី​លំបាកចិត្ត សេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត រមែងរួចចាកទុក្ខបាន។

[២៦២] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដូចជាផ្តិលដែលពេញដោយសុរា បរិបូណ៌​ដោយ​ពណ៌ បរិបូណ៌​​ដោយក្លិន បរិបូណ៌​ដោយរស។ តែផ្តិលនោះឯង គេលាយ​ដោយថ្នាំ​ពិស។ ចួនជាមានបុរសក្តៅក្រហាយដោយកំដៅថ្ងៃ ត្រូវកំដៅថ្ងៃ​បៀតបៀនហើយ មានកាយ​លំបាក ក្រហល់ក្រហាយ ស្រេកឃ្លាន មកដល់។ មនុស្សទាំងឡាយ និយាយ​នឹងបុរស​នោះ យ៉ាងនេះថា ម្នាលបុរសដ៏ចម្រើន ផ្តិលពេញដោយ​សុរានេះ បរិបូណ៌​ដោយពណ៌ បរិបូណ៌​ដោយក្លិន បរិបូណ៌​ដោយរស (សមគួរ) ដល់អ្នក តែផ្តិលនោះ គេលាយ​ដោយថ្នាំ​ពិស បើអ្នកចង់ ក៏ចូរផឹកចុះ ព្រោះថា កាលបើអ្នកផឹកហើយ ទឹកនោះនឹងគាប់ចិត្ត​អ្នក ដោយពណ៌ផង ​ដោយក្លិនផង ដោយរសផង តែបើអ្នកផឹកទៅហើយ មុខជានឹងដល់នូវ​សេចក្តីស្លាប់ ឬនឹងដល់នូវទុក្ខស្ទើរស្លាប់ ព្រោះតែការផឹក​នោះជាហេតុ។ ម្នាលភិក្ខុទាំង​ឡាយ កាលនោះ បុរសនោះ មានសេចក្តីត្រិះរិះ យ៉ាងនេះថា សុរាដែល​អាត្មាអញ​ស្រេក​ហើយ​នេះ អាចបន្ទោបង់ដោយទឹកត្រជាក់ក៏បាន បន្ទោបង់​ដោយទធិថ្លាក៏បាន បន្ទោបង់​ដោយ​ទឹកសតូវ ដែល​លាយដោយអំបិលក៏បាន បន្ទោបង់​ដោយថ្នាំត្រាំឈ្មោះថា​លោណសោចិរកៈ [ថ្នាំដែលគេត្រាំដោយស្រូវគ្រប់យ៉ាង និងទំពាំង​ជាដើម។] ក៏បាន អាត្មាអញ មិនត្រូវផឹកសុរា ដែលប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីមិនមែនជាគុណ ដើម្បី​ទុក្ខអស់កាល​ដ៏​យូរ ដល់អាត្មាអញនោះទេ។ បុរសនោះ ក៏គប្បីពិចារណានូវផ្តិល ដែល​ពេញដោយ​សុរា​នោះ​ហើយ ក៏មិនបានផឹក លះបង់ចោលចេញ។ បុរសនោះ ក៏​មិនដល់នូវសេចក្តីស្លាប់ ឬដល់នូវទុក្ខស្ទើរស្លាប់ ព្រោះតែការផឹកនោះជាហេតុទេ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សេចក្តី​នេះ មានឧបមេយ្យ ដូចពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណានីមួយ ក្នុងកាលកន្លងទៅហើយ បានឃើញអារម្មណ៍ ដែលជាសភាពគួរស្រឡាញ់ ជាសភាព​គួរ​ត្រេកអរ ក្នុងលោក ថាមិន​ទៀង បានឃើញថាជាទុក្ខ បានឃើញថាមិនមែនជារបស់​ខ្លួន បានឃើញ​ថាជារបស់​មាន​រោគ បានឃើញ​ថាគួរខ្លាច ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍នោះ បានលះតណ្ហាហើយ។ ពួក​សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណា លះតណ្ហាបានហើយ ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍នោះ លះឧបធិ​បាន ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណា លះឧបធិបានហើយ ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍នោះ លះ​ទុក្ខ​បាន ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណា លះទុក្ខបានហើយ តថាគតពោលថា ពួក​សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍​នោះ រួចចាកជាតិ ជរា មរណៈ សេចក្តីសោក សេចក្តីខ្សឹកខ្សួល សេចក្តី​លំបាកកាយ សេចក្តី​លំបាកចិត្ត និង​សេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត រួចចាកទុក្ខបាន​ហើយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណានីមួយ ក្នុងកាលជាអនាគត។បេ។ ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ ក្នុងកាលឥឡូវនេះ ឃើញ​អារម្មណ៍ ដែលជាសភាពគួរ​ស្រឡាញ់ ជាសភាព​គួរត្រេកអរ ក្នុងលោក ថាមិនទៀង ឃើញថាជាទុក្ខ ឃើញថាមិន​មែន​ខ្លួន ឃើញថាមានរោគ ឃើញថាគួរខ្លាច ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍នោះ រមែងលះតណ្ហា​បាន។ ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណា លះតណ្ហាបាន ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍នោះ រមែង​លះ​​ឧបធិបាន ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណា លះឧបធិបាន ពួកសមណៈ ឬ​ព្រាហ្មណ៍​នោះ រមែងលះទុក្ខបាន ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណា លះទុក្ខបាន តថាគត​ពោលថា ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍​នោះ រមែងរួចចាកជាតិ ជរា មរណៈ សេចក្តីសោក សេចក្តី​ខ្សឹកខ្សួល សេចក្តីលំបាកកាយ សេចក្តីលំបាកចិត្ត សេចក្តីចង្អៀតចង្អល់ចិត្ត រមែង​រួច​ចាកទុក្ខបាន។ ចប់សូត្រទី៦។

[២៦៣] សម័យមួយ ព្រះសារីបុត្តមានអាយុ និងព្រះមហាកោដ្ឋិតៈ​មានអាយុ គង់​នៅក្នុងឥសិបតនមិគទាយវ័ន ទៀបក្រុងពារាណសី។ គ្រានោះ ព្រះមហាកោដ្ឋិតៈ​មានអាយុ ចេញអំពីទីសម្ងំក្នុងសម័យថ្ងៃរសៀល ក៏ចូល​ទៅរកព្រះសារីបុត្តមានអាយុ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ធ្វើសេចក្តីរីករាយ ជាមួយនឹង​ព្រះសារីបុត្តមានអាយុ លុះ​បញ្ចប់​ពាក្យដែលគួររីករាយ និងពាក្យដែលគួរ​រឭកហើយ ក៏អង្គុយក្នុងទីសមគួរ។

[២៦៤] លុះព្រះមហាកោដ្ឋិតៈ​មានអាយុ អង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ បានសួរ​​ព្រះសារីបុត្ត​មាន​អាយុ យ៉ាងនេះថា ម្នាលអាវុសោសារីបុត្ត ជរា និងមរណៈ គឺបុគ្គល​ធ្វើ​ខ្លួនឯង ឬជរា និង​មរណៈ គឺបុគ្គលដទៃធ្វើឲ្យ ជរា និងមរណៈ គឺបុគ្គលធ្វើខ្លួនឯងផង បុគ្គល​ដទៃធ្វើឲ្យផង ឬ​ជរា និងមរណៈ មិនមែនជាអំពីរបស់ខ្លួនឯង មិនមែនជាអំពើ​របស់​អ្នកដទៃទេ គឺកើត​ឡើង​​ដោយមិនអាស្រ័យហេតុ។ ម្នាលអាវុសោកោដ្ឋិតៈ ជរា និងមរណៈ មិនមែនបុគ្គល​ធ្វើ​ខ្លួន​​ឯងទេ ជរា និងមរណៈ មិនមែនបុគ្គលដទៃធ្វើឲ្យទេ ជរា និងមរណៈ មិនមែន​បុគ្គល​ធ្វើ​ខ្លួន​ឯងផង មិនមែនបុគ្គល​ដទៃធ្វើឲ្យផងទេ ជរា និងមរណៈ មិនមែនជា​អំពីរបស់ខ្លួនឯង មិនមែនជាអំពើ​របស់​អ្នកដទៃទេ គឺកើតឡើងដោយមិនអាស្រ័យហេតុ ក៏​មិនមែនដែរ ប៉ុន្តែ​ជរា និងមរណៈកើតឡើង ព្រោះជាតិជាបច្ច័យ។ ម្នាល​អាវុសោសារីបុត្ត ជាតិ គឺបុគ្គល​ធ្វើ​ខ្លួន​ឯង ឬជាតិ គឺបុគ្គលដទៃធ្វើឲ្យ ឬថាជាតិ គឺបុគ្គលធ្វើខ្លួនឯងផង បុគ្គល​ដទៃធ្វើឲ្យផង មិន​មែនជាអំពីរបស់ខ្លួនឯង មិនមែនជាអំពើ​របស់​អ្នកដទៃទេ គឺកើតឡើងដោយមិន​អាស្រ័យ​ហេតុ។ ម្នាលអាវុសោកោដ្ឋិតៈ ជាតិ មិនមែនបុគ្គលធ្វើ​ខ្លួន​ឯងទេ ជាតិ មិនមែន​បុគ្គល​ដទៃ​ធ្វើឲ្យទេ ជាតិ មិនមែនបុគ្គលធ្វើខ្លួនឯងផង មិនមែនបុគ្គលដទៃធ្វើឲ្យផងទេ ជាតិ មិនមែន​ជាអំពើរបស់ខ្លួនឯង មិនមែនជាអំពើរបស់បុគ្គល​ដទៃទេ គឺកើតឡើងដោយ​មិន​អាស្រ័យ​ហេតុ ក៏មិនមែនដែរ ប៉ុន្តែជាតិកើតឡើង ព្រោះភពជាបច្ច័យ។ ម្នាលអាវុសោ សារីបុត្ត ភព គឺបុគ្គល​ធ្វើ​ខ្លួនឯង ឬ។បេ។ ឧបាទាន គឺបុគ្គលធ្វើខ្លួនឯង… តណ្ហា គឺបុគ្គល​ធ្វើ​ខ្លួន​ឯង… វេទនា គឺបុគ្គល​ធ្វើខ្លួនឯង… ផស្សៈ គឺបុគ្គលធ្វើ​ខ្លួនឯង… សឡាយតនៈ គឺបុគ្គល​ធ្វើ​ខ្លួន​ឯង… នាមរូប គឺបុគ្គលធ្វើខ្លួនឯង នាមរូប គឺបុគ្គលដទៃធ្វើឲ្យ នាមរូប គឺបុគ្គលធ្វើខ្លួន​ឯង​​ផង បុគ្គល​ដទៃធ្វើឲ្យផង ឬមួយនាមរូប មិនមែនជាអំពីរបស់ខ្លួនឯង មិនមែនជាអំពើ​របស់​​បុគ្គលដទៃទេ គឺកើតឡើងដោយមិនអាស្រ័យហេតុ។ ម្នាលកោដ្ឋិតៈ នាមរូប គឺ​បុគ្គល​ធ្វើ​ខ្លួន​ឯងក៏ទេ នាមរូប គឺបុគ្គល​ដទៃធ្វើឲ្យក៏ទេ នាមរូប មិនមែនបុគ្គលធ្វើខ្លួនឯងផង មិន​មែន​បុគ្គលដទៃធ្វើឲ្យផងក៏ទេ នាមរូប មិនមែន​ជាអំពើរបស់ខ្លួនឯង មិនមែនជា​អំពើ​របស់​បុគ្គល​​ដទៃទេ គឺកើតឡើងដោយមិនអាស្រ័យ​ហេតុ ក៏ទេដែរ ប៉ុន្តែនាមរូប​កើតឡើង ព្រោះ​វិញ្ញាណ​ជាបច្ច័យ។ ម្នាលអាវុសោសារីបុត្ត វិញ្ញាណ គឺបុគ្គល​ធ្វើ​ខ្លួនឯង ឬវិញ្ញាណ គឺបុគ្គល​ដទៃ​ធ្វើឲ្យ វិញ្ញាណ គឺបុគ្គលធ្វើខ្លួនឯងផង បុគ្គល​ដទៃធ្វើឲ្យផង ឬមួយ​វិញ្ញាណ មិនមែនជា​អំពី​របស់ខ្លួនឯង មិនមែនជាអំពើ​របស់​អ្នកដទៃទេ គឺកើតឡើងដោយមិនអាស្រ័យហេតុ។ ម្នាល​អាវុសោកោដ្ឋិតៈ វិញ្ញាណ គឺបុគ្គលធ្វើខ្លួន​ឯងក៏ទេ វិញ្ញាណ គឺបុគ្គលដទៃធ្វើឲ្យក៏ទេ វិញ្ញាណ គឺបុគ្គលធ្វើខ្លួនឯងផង បុគ្គលដទៃធ្វើឲ្យផងក៏ទេ វិញ្ញាណ មិនមែន​ជាអំពើ​របស់​ខ្លួន​ឯង មិនមែនជាអំពើ​របស់បុគ្គល​ដទៃទេ គឺកើតឡើងដោយមិនអាស្រ័យ​ហេតុ ក៏ទេដែរ ប៉ុន្តែ​វិញ្ញាណកើតឡើង ព្រោះនាមរូបជាបច្ច័យ។

[២៦៥] ឥឡូវនេះឯង យើងយល់ភាសិតរបស់ព្រះសារីបុត្តមានអាយុ យ៉ាងនេះថា  ម្នាលអាវុសោ កោដ្ឋិតៈ នាមរូប គឺបុគ្គលធ្វើខ្លួនឯងក៏ទេ នាមរូប គឺបុគ្គលដទៃធ្វើឲ្យ ក៏ទេ នាមរូប គឺបុគ្គលធ្វើខ្លួន​ឯង​ផង បុគ្គល​ដទៃធ្វើឲ្យផង ក៏ទេ នាមរូប មិនមែនជាអំពើ​របស់​ខ្លួនឯង មិនមែនជាអំពើ​របស់​បុគ្គលដទៃទេ គឺកើតឡើងដោយមិនអាស្រ័យហេតុ ក៏ទេដែរ ប៉ុន្តែនាមរូបកើតឡើង ព្រោះវិញ្ញាណជាបច្ច័យ។ ទើបតែអម្បាញ់មិញនេះឯង យើង​យល់​ភាសិតរបស់​ព្រះសារីបុត្តមានអាយុ យ៉ាងនេះថា ម្នាលអាវុសោកោដ្ឋិតៈ វិញ្ញាណ គឺបុគ្គល​ដទៃធ្វើ​ខ្លួនឯងក៏ទេ វិញ្ញាណ គឺបុគ្គល​ដទៃធ្វើឲ្យក៏ទេ វិញ្ញាណ គឺបុគ្គលធ្វើខ្លួនឯងផង បុគ្គលដទៃធ្វើឲ្យផងក៏ទេ វិញ្ញាណ មិនមែន​ជាអំពើរបស់ខ្លួនឯង មិនមែនជា​អំពើរបស់​បុគ្គល​ដទៃទេ គឺកើតឡើងដោយមិនអាស្រ័យ​ហេតុ ក៏ទេដែរ ប៉ុន្តែវិញ្ញាណ​កើតឡើង ព្រោះនាមរូបជាបច្ច័យ។ ម្នាលអាវុសោសារីបុត្ត តើយើងត្រូវយល់ សេចក្តីនៃភាសិតនេះ ដូចម្តេចបាន។

[២៦៦] ម្នាលអាវុសោ បើដូច្នោះ ខ្ញុំនឹងធ្វើសេចក្តីឧបមា ប្រាប់លោក ព្រោះបុរស​ទាំងឡាយ ដែល​មានប្រាជ្ញាពួកខ្លះ ក្នុងលោកនេះ តែងយល់សេចក្តីនៃភាសិត ដោយ​ឧបមាបាន។ ម្នាលអាវុសោ ដូចជាបាច់បបុះពីរបាច់ អាស្រ័យគ្នានឹងគ្នា ឋិតនៅបាន យ៉ាងណាមិញ ម្នាលអាវុសោ សេចក្តីនេះ មានឧបមេយ្យដូចវិញ្ញាណកើតមាន ព្រោះ​នាមរូបជាបច្ច័យ នាមរូបកើតមាន ព្រោះវិញ្ញាណជាបច្ច័យ សឡាយតនៈកើតមាន ព្រោះ​នាមរូបជាបច្ច័យ ផស្សៈកើតមាន ព្រោះសឡាយតនៈជាបច្ច័យ។បេ។ ការកើតព្រមនៃ​កងទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ រមែងមានយ៉ាងនេះ។ ម្នាលអាវុសោ បើបាច់បបុះទាំងអម្បាលនោះ បុគ្គលទាញយកបាច់បបុះមួយ (បាច់បបុះដែលសល់នៅ) មួយបាច់ មុខជារលំទៅ បើ​បុគ្គល​ទាញយកបាច់បបុះម្ខាងចេញ បាច់បបុះម្ខាងក៏រលំទៅ ដូចម្តេចមិញ។ ម្នាលអាវុសោ សេចក្តីនេះ ក៏មានឧបមេយ្យដូច្នោះដែរ ព្រោះតែនាមរូបរលត់ ទើប​វិញ្ញាណរលត់ ព្រោះតែវិញ្ញាណរលត់ ទើបនាមរូបរលត់ ព្រោះតែនាមរូបរលត់ ទើប​សឡាយតនៈរលត់ ព្រោះតែសឡាយតនៈរលត់ ទើបផស្សៈរលត់។បេ។ ការរលត់នៃ​កងទុក្ខទាំងអស់នុ៎ះ រមែងមានយ៉ាងនេះ។

[២៦៧] ម្នាលអាវុសោសារីបុត្ត អស្ចារ្យណាស់ ម្នាលអាវុសោសារីបុត្ត ចំឡែក​ណាស់ ព្រះសារីបុត្តមានអាយុ និយាយនេះ ត្រូវហើយ មួយទៀត យើងសូមអនុមោទនា​សុភាសិត របស់ព្រះសារីបុត្តមានអាយុនេះ ដោយវត្ថុ៣៦នេះ ម្នាលអាវុសោ បើភិក្ខុសំដែង​ធម៌ ដើម្បីការនឿយណាយ ដើម្បីការវិនាស ដើម្បីការរលត់នៃ​ជរា និងមរណៈ ទើបគួរហៅថា ភិក្ខុជាធម្មកថិក។ ម្នាលអាវុសោ បើភិក្ខុជាអ្នកប្រតិបត្តិ ដើម្បីការនឿយណាយ ដើម្បី​ការ​វិនាស ដើម្បីការរលត់នៃ​ជរា និងមរណៈ ទើបគួរហៅថា ភិក្ខុជាអ្នកប្រតិបត្តិនូវធម៌ ដ៏សម​គួរ​ដល់ធម៌។ ម្នាលអាវុសោ បើភិក្ខុជាអ្នកមានចិត្តរួច​ស្រឡះហើយ ព្រោះការនឿយណាយ ព្រោះ​ការវិនាស ព្រោះការរលត់ ព្រោះការ​មិនប្រកាន់ស្អិត នូវ​ជរា និងមរណៈ ទើបគួរ​ហៅថា ភិក្ខុជាអ្នក​ដល់នូវ​ព្រះនិព្វាន ក្នុងបច្ចុប្បន្ន។ បើជាតិ។បេ។ បើភព… បើឧបាទាន… បើ​តណ្ហា… បើវេទនា… បើផស្សៈ… បើសឡាយតនៈ… បើនាមរូប … បើវិញ្ញាណ… បើ​សង្ខារ​ទាំងឡាយ… ម្នាលអាវុសោ បើភិក្ខុអ្នកសំដែងធម៌ ដើម្បីការនឿយណាយ ដើម្បីការវិនាស ដើម្បី​ការរលត់នៃអវិជ្ជា ទើបគួរហៅថា ភិក្ខុជាធម្មកថិក។ ម្នាលអាវុសោ បើភិក្ខុ​ជាអ្នក​ប្រតិបត្តិ ដើម្បីការនឿយណាយ ដើម្បីការវិនាស ដើម្បីការរលត់នៃអវិជ្ជា ទើបគួរហៅថា ភិក្ខុ​ជា​អ្នកប្រតិបត្តិនូវធម៌ ដ៏សមគួរដល់ធម៌។ ម្នាលអាវុសោ បើ​ភិក្ខុ​ជា​អ្នក​មាន​ចិត្ត​​រួច​ស្រឡះ​ហើយ ព្រោះការនឿយណាយ ព្រោះការវិនាស ព្រោះការរលត់ ព្រោះ​ការមិន​ប្រកាន់​ស្អិត នូវអវិជ្ជា ទើបគួរហៅថា ភិក្ខុជាអ្នកដល់នូវព្រះនិព្វានក្នុងបច្ចុប្បន្ន។ ចប់សូត្រ ទី៧។

[២៦៨] សម័យមួយ ព្រះមុសិលៈមានអាយុ ព្រះបវិដ្ឋៈមានអាយុ ព្រះនារទៈ​មានអាយុ និងព្រះអានន្ទមានអាយុ នៅក្នុងឃោសិតារាម ទៀបក្រុងកោសម្ពី។

[២៦៩] លំដាប់នោះ ព្រះបវិដ្ឋៈមានអាយុ បានសួរព្រះមុសិលៈមានអាយុ យ៉ាង​នេះថា ម្នាលអាវុសោមុសិលៈ វៀរចាកសេចក្តីជឿ (តាមគេ) វៀរចាកសេចក្តីចូលចិត្ត (ខ្លួន​ឯង) វៀរចាកសេចក្តីឮតៗគ្នាមក វៀរចាកសេចក្តីត្រិះរិះដោយអាការៈ វៀរចាក​សេចក្តី​ពេញចិត្ត តាមការយល់ឃើញ និងការពិនិត្យ តើមុសិលៈមានអាយុ មានញាណកើត​ឡើង ចំពោះខ្លួនឯងថា ជរា និងមរណៈកើតឡើង ព្រោះជាតិជាបច្ច័យ ដូច្នេះឬទេ។ ម្នាលអាវុសោបវិដ្ឋៈ វៀរចាកសេចក្តីជឿ វៀរចាកសេចក្តីចូលចិត្ត វៀរចាកសេចក្តី​ឮតៗគ្នាមក វៀរចាកសេចក្តីត្រិះរិះដោយអាការៈ វៀរចាក​សេចក្តី​ពេញចិត្ត តាម​ការ​យល់ឃើញ និងការពិនិត្យ ខ្ញុំក៏ដឹងហេតុនុ៎ះ ខ្ញុំក៏ឃើញហេតុនុ៎ះថា ជរា និងមរណៈ​កើត​មាន ព្រោះជាតិជាបច្ច័យ។ ម្នាលអាវុសោមុសិលៈ វៀរចាកសេចក្តីជឿ វៀរចាក​សេចក្តី​ចូលចិត្ត វៀរចាកសេចក្តីឮតៗគ្នាមក វៀរចាកសេចក្តីត្រិះរិះដោយអាការៈ វៀរចាក​សេចក្តី​ពេញចិត្ត តាមការយល់ឃើញ និងការពិនិត្យ តើមុសិលៈមានអាយុ មានញាណកើត​ឡើង ចំពោះខ្លួនឯងថា ជាតិកើតមាន ព្រោះភពជាបច្ច័យ ដូច្នេះឬទេ។បេ។ ថាភព កើតមាន ព្រោះឧបាទានជាបច្ច័យ… ឧបាទានកើតមាន ព្រោះតណ្ហាជាបច្ច័យ… តណ្ហា​កើតមាន ព្រោះវេទនាជាបច្ច័យ… វេទនាកើតមាន ព្រោះផស្សៈជាបច្ច័យ… ផស្សៈកើត​មាន ព្រោះសឡាយតនៈជាបច្ច័យ… សឡាយតនៈកើតមាន ព្រោះនាមរូបជាបច្ច័យ… នាមរូបកើតមាន ព្រោះវិញ្ញាណជាបច្ច័យ… វិញ្ញាណកើតមាន ព្រោះសង្ខារជាបច្ច័យ… សង្ខារទាំងឡាយកើតមាន ព្រោះអវិជ្ជាជាបច្ច័យ ដូច្នេះឬទេ។ ម្នាលអាវុសោបវិដ្ឋៈ វៀរចាកសេចក្តីជឿ វៀរចាកសេចក្តីចូលចិត្ត វៀរចាកសេចក្តីឮតៗគ្នាមក វៀរចាក​សេចក្តី​ត្រិះរិះដោយអាការៈ វៀរចាកសេចក្តីពេញចិត្ត តាមការយល់ឃើញ និងការពិនិត្យ ខ្ញុំ​ក៏ដឹង​ហេតុនុ៎ះ ខ្ញុំក៏ឃើញហេតុនុ៎ះថា សង្ខារទាំងឡាយកើតមាន ព្រោះអវិជ្ជាជាបច្ច័យ។

[២៧០] ម្នាលអាវុសោមុសិលៈ វៀរចាកសេចក្តីជឿ វៀរចាកសេចក្តីចូលចិត្ត វៀរចាកការឮតៗគ្នាមក វៀរចាក​សេចក្តី​ត្រិះរិះដោយអាការៈ វៀរចាកសេចក្តី​ពេញ​ចិត្ត តាមការយល់ឃើញ និងការពិនិត្យ តើមុសិលៈមានអាយុ មានញាណកើតឡើង ចំពោះ​ខ្លួនឯងថា ជាតិរលត់ ទើបជរា និងមរណៈរលត់ ដូច្នេះឬទេ។ ម្នាលអាវុសោបវិដ្ឋៈ វៀរចាកសេចក្តីជឿ វៀរចាកសេចក្តីចូលចិត្ត វៀរចាកការឮតៗគ្នាមក វៀរចាក​សេចក្តី​ត្រិះរិះដោយអាការៈ វៀរចាកសេចក្តីពេញចិត្ត តាមការយល់ឃើញ និងការពិនិត្យ ខ្ញុំ​ក៏ដឹង​ហេតុនុ៎ះ ខ្ញុំក៏ឃើញហេតុនុ៎ះថា ព្រោះតែជាតិរលត់ ទើបជរា និងមរណៈរលត់។ ម្នាល​អាវុសោមុសិលៈ វៀរចាកសេចក្តីជឿ វៀរចាកសេចក្តីចូលចិត្ត វៀរចាកការឮត​ៗគ្នាមក វៀរចាក​សេចក្តី​ត្រិះរិះដោយអាការៈ វៀរចាកសេចក្តីពេញចិត្ត តាមការយល់​ឃើញ និងការពិនិត្យ តើមុសិលៈមានអាយុ មានញាណកើតឡើង ចំពោះ​ខ្លួនឯង​ថា ព្រោះ​តែភពរលត់ ទើប​ជាតិរលត់ ដូច្នេះឬទេ។បេ។ ថា ព្រោះតែឧបាទានរលត់ ទើបភពរលត់… ព្រោះតែតណ្ហារលត់ ទើបឧបាទានរលត់… ព្រោះតែវេទនារលត់ ទើបតណ្ហារលត់… ព្រោះតែផស្សៈរលត់ ទើបវេទនារលត់ ព្រោះតែសឡាយតនៈរលត់ ទើបផស្សៈរលត់… ព្រោះតែនាមរូបរលត់ ទើបសឡាយតនៈរលត់… ព្រោះតែវិញ្ញាណរលត់ ទើបនាមរូប​រលត់… ព្រោះតែសង្ខាររលត់ ទើបវិញ្ញាណរលត់… ព្រោះតែអវិជ្ជារលត់ ទើបសង្ខាររលត់ ដូច្នេះ​ឬទេ។ ម្នាលអាវុសោបវិដ្ឋៈ វៀរចាក​សេចក្តីជឿ វៀរចាកសេចក្តីចូលចិត្ត វៀរចាក​សេចក្តី​ឮតៗគ្នាមក វៀរចាក​សេចក្តី​ត្រិះរិះដោយអាការៈ វៀរចាកសេចក្តីពេញចិត្ត តាមការ​យល់​ឃើញ និងការពិនិត្យ ខ្ញុំ​ក៏ដឹង​ហេតុនុ៎ះ ខ្ញុំក៏ឃើញហេតុនុ៎ះថា ព្រោះតែអវិជ្ជារលត់ ទើប​សង្ខាររលត់។

[២៧១] ម្នាលអាវុសោមុសិលៈ វៀរចាកសេចក្តីជឿ វៀរចាកសេចក្តីចូលចិត្ត វៀរចាកការឮតៗគ្នាមក វៀរចាក​សេចក្តី​ត្រិះរិះដោយអាការៈ វៀរចាកសេចក្តីពេញចិត្ត តាមការយល់ឃើញ និងការពិនិត្យ តើមុសិលៈមានអាយុ មានញាណកើតឡើង ចំពោះខ្លួនឯងថា សេចក្តីរលត់នៃភព ជាព្រះនិព្វាន ដូច្នេះឬទេ។ ម្នាល​អាវុសោបវិដ្ឋៈ វៀរចាកសេចក្តីជឿ វៀរចាកសេចក្តីចូលចិត្ត វៀរចាកការឮត​ៗគ្នាមក វៀរចាក​សេចក្តី​ត្រិះរិះដោយអាការៈ វៀរចាកសេចក្តីពេញចិត្ត តាមការយល់​ឃើញ និងការពិនិត្យ ខ្ញុំ​ក៏ដឹងហេតុនុ៎ះ ខ្ញុំក៏ឃើញហេតុនុ៎ះថា សេចក្តីរលត់នៃភព ជាព្រះនិព្វាន។ បើដូច្នោះ មានតែ ព្រះមុសិលៈមានអាយុ ជាព្រះអរហន្តខីណាស្រព។ កាលបើព្រះបវិដ្ឋៈ និយាយ​យ៉ាងនេះហើយ ព្រះមុសិលៈមានអាយុ ក៏នៅស្ងៀម។

[២៧២] លំដាប់នោះ ព្រះនារទៈមានអាយុ បាននិយាយនឹងព្រះបវិដ្ឋៈមានអាយុ យ៉ាងនេះថា ម្នាលអាវុសោបវិដ្ឋៈ ខ្ញុំសូមឱកាស ខ្ញុំគួរតែបានដើម្បីដោះស្រាយប្រស្នានុ៎ះ កាលបើដូច្នេះ លោកចូរសួរប្រស្នានោះមកចុះ ខ្ញុំនឹងព្យាករប្រស្នានុ៎ះដល់លោក។ បើ​ព្រះនារទៈមានអាយុបាន (ឱកាសដើម្បីដោះ) នូវប្រស្នានុ៎ះ ខ្ញុំសូមសួរប្រស្នានុ៎ះ ចំពោះ​ព្រះនារទៈមានអាយុ សូមព្រះនារទៈមានអាយុ ព្យាករប្រស្នានុ៎ះ ដល់ខ្ញុំ ម្នាលអាវុសោនារទៈ វៀរចាកសេចក្តីជឿ វៀរចាកសេចក្តីចូលចិត្ត វៀរចាកការឮត​ៗគ្នាមក វៀរចាក​សេចក្តី​ត្រិះរិះដោយអាការៈ វៀរចាកសេចក្តីពេញចិត្ត តាមការយល់​ឃើញ និងការពិនិត្យ តើនារទៈមានអាយុ មានញាណកើតឡើងចំពោះខ្លួនឯងថា ជរា និងមរណៈកើតមាន ព្រោះជាតិជាបច្ច័យ ដូច្នេះឬទេ។ ម្នាលអាវុសោបវិដ្ឋៈ វៀរចាកសេចក្តីជឿ វៀរចាកសេចក្តីចូលចិត្ត វៀរចាកការឮត​ៗគ្នាមក វៀរចាក​សេចក្តី​ត្រិះរិះដោយអាការៈ វៀរចាកសេចក្តីពេញចិត្ត តាមការយល់​ឃើញ និងការពិនិត្យ ខ្ញុំ​ក៏ដឹងហេតុនុ៎ះ ខ្ញុំក៏ឃើញហេតុនុ៎ះថា ជរា និងមរណៈកើតមាន ព្រោះជាតិជាបច្ច័យ។ ម្នាលអាវុសោនារទៈ វៀរចាកសេចក្តីជឿ វៀរចាកសេចក្តីចូលចិត្ត វៀរចាកសេចក្តីឮត​ៗគ្នាមក វៀរចាក​សេចក្តី​ត្រិះរិះដោយអាការៈ វៀរចាកសេចក្តីពេញចិត្ត តាមការយល់​ឃើញ និង​ការពិនិត្យ តើនារទៈមានអាយុ មានណាញកើតឡើង ចំពោះខ្លួនឯងថា ជាតិកើតមាន ព្រោះភពជាបច្ច័យ ដូច្នេះឬទេ។បេ។ ថាសង្ខារទាំងឡាយកើតមាន ព្រោះអវិជ្ជា​ជាបច្ច័យ ដូច្នេះឬទេ។ ម្នាលអាវុសោបវិដ្ឋៈ វៀរចាកសេចក្តីជឿ វៀរចាកសេចក្តីចូលចិត្ត វៀរចាកសេចក្តីឮត​ៗគ្នាមក វៀរចាក​សេចក្តី​ត្រិះរិះដោយអាការៈ វៀរចាកសេចក្តីពេញចិត្ត តាមការយល់​ឃើញ និងការពិនិត្យ ខ្ញុំ​ក៏ដឹងហេតុនុ៎ះ ខ្ញុំក៏ឃើញហេតុនុ៎ះថា សង្ខារទាំងឡាយកើតមាន ព្រោះអវិជ្ជាជាបច្ច័យ។

[២៧៣] ម្នាលអាវុសោនារទៈ វៀរចាកសេចក្តីជឿ វៀរចាកសេចក្តីចូលចិត្ត វៀរចាក​សេចក្តី​ឮត​ៗ​គ្នាមក វៀរចាក​សេចក្តី​ត្រិះរិះដោយអាការៈ វៀរចាកសេចក្តី​ពេញចិត្ត តាមការយល់​ឃើញ និងការពិនិត្យ តើនារទៈមានអាយុ មានញាណ​កើតឡើង ចំពោះខ្លួនឯងថា ព្រោះ​តែ​ជាតិរលត់ ទើបជរា និងមរណៈរលត់ ដូច្នេះឬទេ។បេ។ ថាព្រោះតែអវិជ្ជារលត់ ទើប​សង្ខារ​រលត់ ដូច្នេះឬទេ។ ម្នាលអាវុសោបវិដ្ឋៈ វៀរចាកសេចក្តី​ជឿ វៀរចាកសេចក្តីចូលចិត្ត វៀរចាក​សេចក្តីឮត​ៗគ្នាមក វៀរចាក​សេចក្តី​ត្រិះរិះ​ដោយ​អាការៈ វៀរចាកសេចក្តីពេញចិត្ត តាមការ​យល់​ឃើញ និងការពិនិត្យ ខ្ញុំ​ក៏ដឹងហេតុនុ៎ះ ខ្ញុំក៏​ឃើញ​ហេតុ​នុ៎ះថា ព្រោះតែ​អវិជ្ជារលត់ ទើបសង្ខាររលត់។

[២៧៤] ម្នាលអាវុសោនារទៈ វៀរចាកសេចក្តីជឿ វៀរចាកសេចក្តីចូលចិត្ត វៀរ​ចាក​សេចក្តី​ឮត​ៗ​គ្នាមក វៀរចាក​សេចក្តី​ត្រិះរិះដោយអាការៈ វៀរចាកសេចក្តីពេញចិត្ត តាមការយល់​ឃើញ និង​ការពិនិត្យ តើនារទៈមានអាយុ មានញាណកើតឡើង ចំពោះខ្លួនឯងថា សេចក្តី​រលត់នៃភព ជាព្រះនិព្វាន ដូច្នេះឬទេ។ ម្នាលអាវុសោបវិដ្ឋៈ វៀរចាកសេចក្តីជឿ វៀរចាក​សេចក្តី​ចូលចិត្ត វៀរចាកសេចក្តីឮត​ៗគ្នាមក វៀរចាក​សេចក្តី​ត្រិះរិះដោយអាការៈ វៀរចាក​សេចក្តី​ពេញចិត្ត តាមការយល់​ឃើញ និងការពិនិត្យ ខ្ញុំ​ក៏ដឹងហេតុនុ៎ះ ខ្ញុំក៏ឃើញ​ហេតុនុ៎ះ​ថា សេចក្តីរលត់នៃភព ជាព្រះនិព្វាន។ បើដូច្នោះ មានតែព្រះនារទៈមានអាយុ ជា​ព្រះអរហន្ត​ខីណាស្រព។ ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំយល់ឃើញ​ដោយប្រាជ្ញាដ៏ប្រពៃ តាមសេចក្តី​ពិត​ថា សេចក្តីរលត់ភព ជាព្រះនិព្វាន ដូច្នេះពិតមែន តែខ្ញុំមិនមែនជា​ព្រះអរហន្ត​ខីណាស្រព​ទេ ម្នាលអាវុសោ ដូចអណ្តូងទឹកក្នុងផ្លូវលំបាក ខ្សែក៏មិនមានក្នុងទីនោះ យោង​សម្រាប់ដងក៏មិនមានក្នុងទីនោះ ស្រាប់តែបុរស ដែល​ក្តៅក្រហាយ ព្រោះត្រូវ​កំដៅ​ថ្ងៃ ត្រូវកំដៅថ្ងៃបៀតបៀនហើយ លំបាក ក្រហល់ក្រហាយ ស្រេកឃ្លាន ដើរមកដល់ បុរស​នោះ ក្រឡេកមើលឃើញ​អណ្តូងទឹកនោះ បុរសនោះ ដឹងថា ទឹកមានពិត តែថានឹង​ប៉ះពាល់​ដោយកាយមិនបាន ដូចម្តេចមិញ ម្នាលអាវុសោ ខ្ញុំឃើញ​ដោយបញ្ញា ដ៏ប្រពៃ​តាម​ពិតថា សេចក្តីរលត់ភព ជាព្រះនិព្វាន តែខ្ញុំមិនមែន​ជាព្រះអរហន្តខីណាស្រព ក៏​ដូច្នោះ​ដែរ។

[២៧៥] កាលព្រះនារទៈនិយាយយ៉ាងនេះហើយ ព្រះអានន្ទមានអាយុ បាន​និយាយនឹងព្រះបវិដ្ឋៈមានអាយុ យ៉ាងនេះថា ម្នាលអាវុសោបវិដ្ឋៈ លោកតែង​និយាយ​យ៉ាងនេះ ចុះលោកនិយាយនឹងព្រះនារទៈមានអាយុ ដូចម្តេច។ ម្នាលអាវុសោអានន្ទ ខ្ញុំ​តែង​និយាយយ៉ាងនេះ តែខ្ញុំមិនបាននិយាយពាក្យអ្វី នឹងព្រះនារទៈមានអាយុ ក្រៅអំពី​ការល្អ ក្រៅអំពីការកុសលទេ។ ចប់សូត្រទី៨។

[២៧៦] ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ។ សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុង​វត្តជេតពន របស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ជិតក្រុងសាវត្ថី។

[២៧៧] ក្នុងទីនោះឯង ព្រះមានព្រះភាគ …. ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលមហា​សមុទ្រ​ជោរ​ឡើង ទន្លេក៏ជោរ កាលទន្លេជោរឡើង ស្ទឹងក៏ជោរ កាលស្ទឹងជោរឡើង ព្រែក​ធំក៏ជោរ កាល​ព្រែក​ធំជោរឡើង ព្រែកតូចក៏ជោរ មានឧបមាយ៉ាងណាមិញ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មាន​ឧបមេយ្យដូចអវិជ្ជា កាលចម្រើនឡើង ក៏ញុំាង​សង្ខារទាំងឡាយ ឲ្យចម្រើន កាល​សង្ខារ​ទាំងឡាយចម្រើនឡើង ក៏ញុំាង​វិញ្ញាណឲ្យចម្រើន កាលវិញ្ញាណ​ចម្រើនឡើង ក៏​ញុំាង​​នាមរូបឲ្យចម្រើន កាលនាមរូប​ចម្រើនឡើង ក៏ញុំាង​អាយតនៈ៦​ឲ្យ​ចម្រើន កាល​អាយតនៈ ៦ចម្រើនឡើង ក៏ញុំាង​ផស្សៈឲ្យចម្រើន កាលផស្សៈ​ចម្រើនឡើង ក៏ញុំាង​វេទនា​ឲ្យចម្រើន កាលវេទនាចម្រើនឡើង ក៏ញុំាងតណ្ហាឲ្យចម្រើន កាល​តណ្ហា​ចម្រើន​ឡើង ក៏ញុំាង​ឧបាទានឲ្យចម្រើន កាលឧបាទានចម្រើនឡើង ក៏ញុំាង​ភពឲ្យចម្រើន កាល​ភព​ចម្រើនឡើង ក៏ញុំាង​ជាតិឲ្យចម្រើន កាលជាតិចម្រើនឡើង ក៏ញុំាង​ជរាមរណៈ​ឲ្យ​ចម្រើន ដូច្នោះឯង។

[២៧៨] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ កាលបើមហាសមុទ្រនាចទៅវិញ ទន្លេក៏នាច កាលទន្លេនាច ស្ទឹងក៏នាច កាលស្ទឹងនាច ព្រែ​កធំក៏នាច កាលព្រែកធំនាច ព្រែកតូចក៏នាច មានឧបមាយ៉ាងណាមិញ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ មានឧបមេយ្យដូចអវិជ្ជា កាលខ្សោយ​កម្លាំង ក៏ញុំាង​សង្ខារទាំងឡាយ ឲ្យខ្សោយ កាលសង្ខារទាំងឡាយខ្សោយ ក៏ញុំាង​វិញ្ញាណឲ្យខ្សោយ កាលវិញ្ញាណខ្សោយ ក៏ញុំាង​នាមរូបឲ្យខ្សោយ កាលនាមរូប​ខ្សោយ ក៏ញុំាង​អាយតនៈ៦​ឲ្យខ្សោយ កាលអាយតនៈ៦ខ្សោយ ក៏ញុំាង​ផស្សៈឲ្យខ្សោយ កាលផស្សៈ​ខ្សោយ ក៏ញុំាង​វេទនាឲ្យខ្សោយ កាលវេទនាខ្សោយ ក៏ញុំាងតណ្ហាឲ្យខ្សោយ កាលតណ្ហាខ្សោយ ក៏ញុំាង​ឧបាទានឲ្យខ្សោយ កាលឧបាទានខ្សោយ ក៏ញុំាង​ភពឲ្យខ្សោយ កាលភពខ្សោយ ក៏ញុំាង​ជាតិឲ្យខ្សោយ កាលជាតិខ្សោយ ក៏ញុំាង​ជរាមរណៈឲ្យខ្សោយ ដូច្នោះឯង។ ចប់សូត្រទី៩។

[២៧៩] ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ។ សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុង​វត្តវេឡុវ័ន ជាកលន្ទកនិវាបស្ថាន ទៀបក្រុងរាជគ្រឹះ។ សម័យនោះឯង ព្រះមានព្រះភាគ មាន​មនុស្ស និងទេវតាធ្វើសក្ការៈ គោរព រាប់អាន បូជា កោតក្រែង ព្រះអង្គ​បាននូវចីវរ បិណ្ឌបាត សេនាសនៈ គិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារទាំងឡាយ ទាំងភិក្ខុសង្ឃ ក៏​មាន​មនុស្ស និងទេវតា ធ្វើសក្ការៈ គោរព រាប់អាន បូជា កោតក្រែង ជាអ្នកបាននូវចីវរ បិណ្ឌបាត សេនាសនៈ គិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារទាំងឡាយដែរ។ ចំណែកខាងពួក​បរិព្វាជក ជាអន្យតិរ្ថិយ គេមិនធ្វើសក្ការៈ មិនគោរព មិនរាប់អាន មិនបូជា មិនកោតក្រែង ជាអ្នកមិនបាននូវចីវរ បិណ្ឌបាត សេនាសនៈ គិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារទាំងឡាយ​ឡើយ។

[២៨០] សម័យនោះឯង បរិព្វាជកឈ្មោះសុសិមៈ នៅអាស្រ័យក្នុងក្រុងរាជគ្រឹះ ជាមួយនឹង​បរិព្វាជកបរិស័ទជាច្រើន។ គ្រានោះ ពួកបរិស័ទ របស់សុសិមបរិព្វាជក បាន​និយាយពាក្យនេះ និងសុសិមបរិព្វាជកថា ម្នាលអាវុសោសុសិមៈ អ្នកចូរមកអាយ ចូរ​ប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយធម៌ ក្នុង(សំណាក់) ព្រះសមណគោតម ចូរអ្នករៀនធម៌ ហើយបង្ហាញ​យើងទាំងឡាយផង យើងទាំងឡាយនឹងរៀនធម៌នោះ ហើយសំដែង​ប្រាប់គ្រហស្ថទាំង​ឡាយ កាលបើយ៉ាងនេះ ពួកយើងមុខជានឹងមានគេធ្វើសក្ការៈ គោរព រាប់អាន បូជា កោតក្រែង ជាអ្នកបាននូវចីវរ បិណ្ឌបាត សេនាសនៈ គិលានប្បច្ចយភេសជ្ជបរិក្ខារទាំង​ឡាយ មិនខាន។ សុសិមបរិព្វាជក ទទួលពាក្យបរិស័ទរបស់ខ្លួនថា អើអាវុសោ ហើយក៏​ចូល​ទៅរក​ព្រះអានន្ទមានអាយុ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ពោលពាក្យរាក់ទាក់ ជាមួយ​នឹង​ព្រះអានន្ទមានអាយុ លុះបញ្ចប់ពាក្យគួររីករាយ និង​ពាក្យគួររឭកហើយ ក៏​អង្គុយក្នុងទីសមគួរ។ លុះសុសិមបរិព្វាជក អង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ ទើបនិយាយ​ស្នើរ​សេចក្តីនុ៎ះ នឹងព្រះអានន្ទមានអាយុថា បពិត្រព្រះអានន្ទមានអាយុ ខ្ញុំប្រាថ្នា ដើម្បី​ប្រព្រឹត្ត​ព្រហ្មចរិយៈ ក្នុងធម៌វិន័យនេះ។

[២៨១] គ្រានោះឯង ព្រះអានន្ទមានអាយុ នាំសុសិមបរិព្វាជក ចូលទៅគាល់​ព្រះមានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ ថ្វាយបង្គំ​ព្រះមានព្រះភាគ ហើយអង្គុយក្នុងទីសម​គួរ។ លុះព្រះអានន្ទមានអាយុ អង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ ក៏បានក្រាបទូលសេចក្តីនុ៎ះ ចំពោះ​ព្រះមានព្រះភាគថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន សុសិមបរិព្វាជកនេះ បាន​និយាយ​យ៉ាងនេះថា បពិត្រអានន្ទមានអាយុ ខ្ញុំប្រាថ្នាដើម្បី​ប្រព្រឹត្តព្រហ្មចរិយៈ ក្នុងធម៌វិន័យ​នេះ។ ព្រះអង្គត្រាស់ថា ម្នាលអានន្ទ បើដូច្នោះ ចូរអ្នក​នាំគ្នាបំបួស​សុសិមៈចុះ។ សុសិមបរិព្វាជក ក៏បានបព្វជ្ជា បានឧបសម្បទា ក្នុងសំណាក់​ព្រះមានព្រះភាគ។

[២៨២] សម័យនោះឯង ឮថា ពួកភិក្ខុច្រើនរូប បាននាំគ្នាក្រាបទូល​នូវ​អរហត្តផល ក្នុង​សំណាក់​​ព្រះមានព្រះភាគថា ពួកខ្ញុំព្រះអង្គ ដឹងច្បាស់ថា ជាតិ (របស់អាត្មាអញ) អស់​ហើយ មគ្គព្រហ្មចរិយៈ អាត្មាអញ បាននៅរួចហើយ សោឡសកិច្ច អាត្មាអញ បាន​ធ្វើ​ស្រេច​ហើយ មគ្គភាវនាកិច្ចដទៃ ប្រព្រឹត្តទៅដើម្បីសោឡសកិច្ចនេះទៀត មិនមានឡើយ។ សុសិមភិក្ខុ​មានអាយុ បានឮថា ពួកភិក្ខុច្រើនរូប នាំគ្នាក្រាបទូលអរហត្តផល ក្នុង​សំណាក់​ព្រះមានព្រះភាគថា ពួកខ្ញុំព្រះអង្គ ដឹងច្បាស់ថា ជាតិ (របស់អាត្មាអញ) អស់​ហើយ មគ្គ​ព្រហ្មចរិយៈ អាត្មាអញ បាននៅរួចហើយ សោឡសកិច្ច អាត្មាអញ បាន​ធ្វើ​ស្រេចហើយ មគ្គភាវនាកិច្ចដទៃ ប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីសោឡសកិច្ចនេះទៀត មិនមានឡើយ។ គ្រានោះឯង សុសិមភិក្ខុមានអាយុ ក៏ចូលទៅរកភិក្ខុទាំងនោះ លុះចូលទៅដល់ហើយ ក៏ពោលពាក្យ​រាក់​ទាក់ ជាមួយនឹងភិក្ខុទាំងនោះ លុះបញ្ចប់ពាក្យគួររីករាយ និងពាក្យ​គួរ​រឭកហើយ ក៏អង្គុយ​ក្នុង​ទីសមគួរ។ លុះសុសិមភិក្ខុមានអាយុ អង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ ទើប​ពោលពាក្យនេះ នឹង​ភិក្ខុទាំងនោះថា បានឮថា លោកមានអាយុទាំងឡាយ នាំគ្នា​ក្រាបទូលអរហត្តផល ក្នុង​សំណាក់​ព្រះមានព្រះភាគថា ពួកខ្ញុំព្រះអង្គ ដឹងច្បាស់ថា ជាតិ (របស់អាត្មាអញ) អស់​ហើយ មគ្គព្រហ្មចរិយៈ អាត្មាអញ បាននៅរួចហើយ សោឡសកិច្ច អាត្មាអញ បាន​ធ្វើ​ស្រេច​ហើយ មគ្គភាវនាកិច្ចដទៃ ប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បីសោឡសកិច្ច​នេះទៀត មិនមានឡើយ (ដូច្នេះ) ពិតមែនឬ។ ពួកភិក្ខុទាំងនោះ តបថា ពិតមែន អាវុសោ។

[២៨៣] សុសិមភិក្ខុសួរថា បពិត្រលោក​មានអាយុទាំងឡាយ ចុះលោកទាំងឡាយ កាលដឹងយ៉ាងនេះ ឃើញយ៉ាងនេះ តើបាននូវការតាក់តែង ឬសំដែង​ឫទ្ធិច្រើនប្រការ គឺ​កាយតែមួយ ធ្វើឲ្យទៅជាកាយច្រើនក៏បាន កាយច្រើន ធ្វើឲ្យ​ទៅជាកាយ​តែមួយវិញក៏​បាន ដើរទៅក្នុងទីណាក៏បាន ឥតមានទើសទាល់ គឺនៅក្នុងទីកំបាំង ដើរទៅក្នុងទីវាល​ក៏បាន នៅខាងក្នុង ដើរចេញទៅខាងក្រៅក៏បាន នៅខាងក្នុងជញ្ជាំង ដើរចេញ​ទៅខាង​ក្រៅជញ្ជាំង (ដោយ​ឥតទ្វារ ឥតផ្លូវ) ក៏បាន នៅខាងក្នុងកំពែង ដើរចេញទៅខាងក្រៅ​កំពែង​ក៏បាន នៅខាងក្នុងភ្នំ ដើរចេញទៅខាងក្រៅភ្នំវិញ ឥតមានទើសទាល់ ដូចជា​គេដើរទៅ ក្នុងអាកាសក៏បាន មុជងើបក្នុងផែនដី ដូចជាគេមុជងើបក្នុងទឹកក៏បាន ដើរលើ​ទឹកឥតមានបែកធ្លាយ ដូចជាគេដើរលើផែនដីក៏បាន អង្គុយពែនភ្នែនលើអាកាស ដូចជា​សកុណជាតិទាំងឡាយ ដែលមានស្លាប​ហើរទៅក្នុងអាកាសក៏បាន យកដៃស្ទាប​អង្អែល (មណ្ឌល) ព្រះចន្ទ្រ ព្រះអាទិត្យទាំងនេះ ដែលមានឫទ្ធិធំ មានអានុភាពធំយ៉ាងនេះក៏បាន ឬញុំាងអំណាច​កាយ ឲ្យផ្សព្វផ្សាយទៅ រហូតដល់​ព្រហ្មលោកក៏បាន ដូច្នេះបានឬទេ។ មិនដូច្នោះទេ អាវុសោ។

[២៨៤] បពិត្រលោក​មានអាយុទាំងឡាយ ចុះកាលបើលោក​ទាំងឡាយ ដឹងយ៉ាង​នេះ ឃើញយ៉ាងនេះ តើមានត្រចៀកដូចជាទិព្វដ៏បរិសុទ្ធ កន្លងហួសត្រចៀកជារបស់​មនុស្សធម្មតា រមែងឮសំឡេងពីរប្រការ គឺសំឡេង​ទិព្វ និងសំឡេងមនុស្ស ដែលនៅ​ក្នុងទី​ឆ្ងាយ ឬនៅក្នុងទីជិតដែរឬទេ។ មិនដូច្នោះ អាវុសោ។

[២៨៥] បពិត្រលោកមានអាយុទាំងឡាយ ចុះកាល​បើលោកទាំងឡាយ ដឹងយ៉ាង​នេះ ឃើញយ៉ាងនេះ តើអាច​កំណត់ដឹងចិត្តរបស់សត្វដទៃ របស់បុគ្គលដទៃ ដោយចិត្ត​របស់​ខ្លួនបាន គឺចិត្តប្រកបដោយរាគៈក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តប្រកបដោយរាគៈ ចិត្ត​ដែល​ប្រាសចាករាគៈក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តប្រាសចាករាគៈ ចិត្តដែលប្រកបដោយទោសៈក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តប្រកបដោយទោសៈ ចិត្ត​ដែល​ប្រាសចាកទោសៈក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តប្រាសចាកទោសៈ ចិត្តដែលប្រកបដោយមោហៈក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តប្រកប​ដោយ​មោហៈ ចិត្ត​ដែល​ប្រាសចាកមោហៈក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តប្រាសចាកមោហៈ ចិត្តដែល​រួញ​ថយ​ក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តរួញថយ ចិត្តដែលរាយមាយ​ក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តរាយមាយ ចិត្ត​ដែល​ជាមហគ្គតៈ គឺរូបាវចរ និងអរូបាវចរក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តជាមហគ្គតៈ ចិត្ត​ដែល​មិន​មែនជាមហគ្គតៈ​ក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តមិនមែនជាមហគ្គតៈ ចិត្តជាសឧត្តរៈ គឺ​កាមាវចរចិត្ត​ក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តជាសឧត្តរៈ ចិត្តដែលជាអនុត្តរៈ គឺរូបាវចរ និង​អរូបាវចរក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តជា​អនុត្តរៈ ចិត្តដែលតាំងនៅខ្ជាប់ខ្ជួនក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្ត​តាំង​នៅ​ខ្ជាប់ខ្ជួន ចិត្តដែល​មិនតាំងនៅខ្ជាប់ខ្ជួនក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តមិនតាំងនៅខ្ជាប់ខ្ជួន ចិត្ត​ដែលរួចស្រឡះ ចាក​កិលេសហើយក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តរួចស្រឡះហើយ ចិត្តដែល​មិន​ទាន់រួចស្រឡះ​ក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តមិនទាន់រួចស្រឡះ ដែរឬទេ។ មិនដូច្នោះទេ អាវុសោ។

[២៨៦] បពិត្រលោកមានអាយុទាំងឡាយ ចុះកាលបើលោកទាំងឡាយ ដឹង​យ៉ាង​នេះ ឃើញយ៉ាងនេះ តើរឭកឃើញនូវបុព្វេនិវាស គឺខន្ធ ដែលធ្លាប់​អាស្រ័យនៅក្នុងកាល​មុន ជាច្រើនប្រការ គឺរឭកឃើញបាន ១ជាតិ ២ជាតិ ៣ជាតិ ៤ជាតិ ៥ជាតិ ១០ជាតិ ២០ជាតិ ៣០ជាតិ ៤០ជាតិ ៥០ជាតិ ១០០ជាតិ ១ពាន់ជាតិ ១សែនជាតិ ក៏បាន រឭកឃើញសំវដ្តកប្បជាច្រើនក៏បាន វិវដ្តកប្បជាច្រើនក៏បាន សំវដ្តវិវដ្តកប្បជាច្រើនក៏​បាន ថាអាត្មាអញ បានកើតក្នុងភពឯណោះ មានឈ្មោះយ៉ាងនេះ មានគោត្រយ៉ាងនេះ មាន​សម្បុរយ៉ាងនេះ មានអាហារយ៉ាងនេះ បានទទួលសុខ និងទុក្ខយ៉ាងនេះ មានកំណត់​អាយុត្រឹមប៉ុណ្ណេះ លុះអាត្មាអញ ច្យុតចាកអត្តភាព​នោះហើយ ក៏បានទៅកើតក្នុងភព​ឯណោះ ដែលទៅកើតក្នុងភពនោះ មានឈ្មោះយ៉ាងនេះ មានគោត្រយ៉ាងនេះ មាន​សម្បុរយ៉ាងនេះ មានអាហារយ៉ាងនេះ បានទទួលសុខ និងទុក្ខយ៉ាងនេះ មានកំណត់​អាយុត្រឹមប៉ុណ្ណេះ លុះអាត្មាអញនោះ ច្យុតចាកអត្តភាព​នោះហើយ ក៏បានមកកើត​ក្នុង​ភពនេះ លោកទាំងឡាយ រឭកឃើញនូវ​បុព្វេនិវាសជាច្រើនប្រការ ព្រមទាំងអាការៈ គឺរូប និងអាហារជាដើម ព្រមទាំងឧទ្ទេស គឺឈ្មោះ និងគោត្រកូល ដោយប្រការដូច្នេះ បានដែរឬ​ទេ។ មិនដូច្នោះទេ អាវុសោ។

[២៨៧] បពិត្រលោកមានអាយុទាំងឡាយ ចុះកាលបើលោកទាំងឡាយ ដឹង​យ៉ាង​នេះ ឃើញយ៉ាងនេះ តើមានចក្ខុដូចជាទិព្វ ដ៏បរិសុទ្ធ កន្លងបង់នូវចក្ខុជារបស់មនុស្ស​ធម្មតា រមែងឃើញនូវពួកសត្វដែលច្យុត ដែលកើត ជាសត្វថោកទាប ខ្ពង់ខ្ពស់ មាន​សម្បុរ​ល្អ មានសម្បុរអាក្រក់ មានគតិល្អ មានគតិអាក្រក់ ដឹងច្បាស់នូវពួកសត្វ ដែលប្រព្រឹត្តទៅ​តាមកម្មរបស់ខ្លួនថា អើហ្ន៎ សត្វទាំងអម្បាលនេះ ប្រកបដោយកាយទុច្ចរិត ប្រកបដោយ​វចីទុច្ចរិត ប្រកបដោយ​មនោទុច្ចរិត ជាអ្នកតិះដៀលព្រះអរិយបុគ្គល មានសេចក្តីយល់​ខុស ប្រកាន់នូវអំពើតាមសេចក្តីយល់ខុស សត្វទាំងអម្បាលនោះ លុះរំលាងកាយ ស្លាប់ទៅ ក៏ទៅកើតក្នុងកំណើតតិរច្ឆាន ប្រេត អសុរកាយ នរក មួយទៀត អើហ្ន៎ សត្វទាំងអម្បាលនេះ ប្រកបដោយកាយសុចរិត ប្រកបដោយ​វចីសុចរិត ប្រកបដោយ​មនោសុចរិត ជាអ្នកមិនតិះដៀលព្រះអរិយបុគ្គល មានសេចក្តីយល់ត្រូវ ប្រកាន់នូវ​អំពើតាមសេចក្តីយល់ត្រូវ សត្វទាំងអម្បាលនោះ លុះរំលាងកាយ ស្លាប់ទៅ ក៏ទៅកើតក្នុងសុគតិសួគ៌ ទេវលោក ចុះលោកទាំងឡាយ មានចក្ខុដូចជាទិព្វ ដ៏បរិសុទ្ធ កន្លងបង់នូវចក្ខុជារបស់មនុស្ស​ធម្មតា រមែងឃើញនូវពួកសត្វដែលច្យុត ដែលកើត ជាសត្វថោកទាប ខ្ពង់ខ្ពស់ មាន​សម្បុរ​ល្អ មានសម្បុរអាក្រក់ មានគតិល្អ មានគតិអាក្រក់ ដឹងច្បាស់នូវពួកសត្វ ដែលប្រព្រឹត្តទៅ​តាមកម្មរបស់ខ្លួន ដោយប្រការដូច្នេះ ដែរឬទេ។ មិនដូច្នោះទេ អាវុសោ។

[២៨៨] បពិត្រលោកមានអាយុទាំងឡាយ ចុះកាលបើលោកទាំងឡាយ ដឹង​យ៉ាងនេះ ឃើញយ៉ាងនេះ តើកន្លងនូវរូបជ្ឈានហើយ បាននូវអារុប្បវិមោក្ខ ដែលជាធម៌​ស្ងប់រម្ងាប់ ដោយនាមកាយ ហើយសម្រាន្តនៅ ដែរឬទេ។ មិនដូច្នោះទេ អាវុសោ។

[២៨៩] សុសិមភិក្ខុសួរថា ម្នាលលោកមានអាយុទាំងឡាយ ឥឡូវនេះ ការដោះ​ស្រាយនេះក្តី ការមិនបានលុះនូវធម៌ទាំងនេះក្តី ក្នុងដំណើរនុ៎ះ ម្នាលអាវុសោ ចុះហេតុនេះ តើដូចម្តេច។ ពួកភិក្ខុទាំងនោះ តបថា ម្នាលអាវុសោសុសិមៈ យើងទាំង​ឡាយ ជាបញ្ញាវិមុត្តបុគ្គល គឺជាអ្នករួចស្រឡះ ចាកកិលេសដោយសារបញ្ញាទេតើ។ សុសិមភិក្ខុ​ឆ្លើយ​ថា ខ្ញុំមិនទាន់យល់សេចក្តី នៃពាក្យដែលលោកមានអាយុទាំងឡាយ សំដែង​សង្ខេប​ហើយ​នេះ ដោយពិស្តារបានទេ ខ្ញុំសូមអង្វរ សូមលោកមានអាយុ​ទាំងឡាយ សំដែង​ប្រាប់​ខ្ញុំ យ៉ាងណា ឲ្យខាងតែខ្ញុំយល់សេចក្តី នៃពាក្យដែលលោក​មានអាយុទាំងឡាយ សំដែង​សង្ខេប​ហើយនេះ ដោយពិស្តារបាន។ ពួកភិក្ខុទាំងនោះ តបថា ម្នាលអាវុសោសុសិមៈ លោកយល់ក្តី មិនយល់ក្តី យើងទាំងឡាយ ជាក់ជា​បញ្ញាវិមុត្តបុគ្គលដោយពិត។

[២៩០] គ្រានោះឯង សុសិមភិក្ខុមានអាយុ ក្រោកអំពីអាសនៈ ចូល​ទៅគាល់​ព្រះមានព្រះភាគ លុះចូលទៅដល់ ថ្វាយបង្គំព្រះមានព្រះភាគ ហើយអង្គុយក្នុងទីសមគួរ។ លុះសុសិមភិក្ខុ​មានអាយុ អង្គុយក្នុងទីសមគួរហើយ ទើប​ក្រាបបង្គំទូល​ នូវពាក្យទាំងអស់​នោះ ដែលខ្លួន​ចរចាទាំងប៉ុន្មាន ជាមួយនឹង​ពួកភិក្ខុទាំង​នោះ ចំពោះ​ព្រះមានព្រះភាគ។ ព្រះមានព្រះភាគ​ត្រាស់ថា ម្នាលសុសិមៈ ធម្មដ្ឋិតិញ្ញាណ គឺវិបស្សនាញាណ តែងកើត​ឡើង​មុន ការដឹងក្នុងព្រះនិព្វាន គឺមគ្គញ្ញាណ តែងកើត​ឡើងក្រោយ។ បពិត្រព្រះអង្គ​ដ៏​ចំរើន ខ្ញុំព្រះអង្គ មិនអាចយល់សេចក្តី នៃព្រះពុទ្ធដីកា ដែល​ព្រះអង្គសំដែងសង្ខេបនេះ ដោយ​​ពិស្តារបានទេ សូមទ្រង់ព្រះមេត្តាប្រោស សូម​ព្រះមានព្រះភាគ សំដែង​ប្រាប់ខ្ញុំ​ព្រះអង្គ យ៉ាងណា ឲ្យ​ខាងតែខ្ញុំព្រះអង្គយល់សេចក្តី នៃ​ព្រះពុទ្ធដីកា ដែលព្រះអង្គសំដែង​សង្ខេប​នេះ ដោយពិស្តារបានឲ្យទាន។

[២៩១] ម្នាលសុសិមៈ អ្នកយល់ក្តី អ្នកមិនយល់ក្តី ចំណែក​ធម្មដ្ឋិតិញ្ញាណ តែងកើតឡើងមុន ការដឹងក្នុងព្រះនិព្វាន តែងកើត​ឡើងក្រោយដោយពិត ម្នាលសុសិមៈ អ្នកសំគាល់សេចក្តីនោះ ដូចម្តេច រូបទៀង ឬមិនទៀង។ មិនទៀងទេ ព្រះអង្គ។ ចុះរបស់ណា ដែលមិនទៀង របស់នោះជាទុក្ខ ឬជាសុខ។ ជាទុក្ខ ព្រះអង្គ។ ចុះរបស់ណា ដែល​មិនទៀង ជាទុក្ខ មានសេចក្តីប្រែប្រួលជាធម្មតា គួរនឹងយល់ឃើញ នូវរបស់នោះថា នុ៎ះរបស់អញ នុ៎ះជាអញ នុ៎ះជាខ្លួនរបស់អញ ដូច្នេះឬទេ។ មិនគួរនឹងយល់ឃើញយ៉ាង​នោះទេ ព្រះអង្គ។ វេទនា ទៀង ឬមិនទៀង។ មិនទៀងទេ ព្រះអង្គ។ ចុះរបស់ណា ដែលមិនទៀង របស់នោះជាទុក្ខ ឬជាសុខ។ ជាទុក្ខ ព្រះអង្គ។ ចុះរបស់ណា ដែល​មិនទៀង ជាទុក្ខ មានសេចក្តីប្រែប្រួលជាធម្មតា គួរនឹងយល់ឃើញរបស់នោះថា នុ៎ះរបស់អញ នុ៎ះជាអញ នុ៎ះជាខ្លួនរបស់អញ ដូច្នេះឬទេ។ មិនគួរនឹងយល់ឃើញយ៉ាង​នោះទេ ព្រះអង្គ។ សញ្ញា ទៀង ឬមិនទៀង។ មិនទៀងទេ ព្រះអង្គ។បេ។ សង្ខារទាំងឡាយ ទៀង ឬមិនទៀង។ មិនទៀងទេ ព្រះអង្គ។ ចុះរបស់ណា មិនទៀង របស់នោះជាទុក្ខ ឬជាសុខ។ ជាទុក្ខ ព្រះអង្គ។ ចុះរបស់ណា ដែល​មិនទៀង ជាទុក្ខ មានសេចក្តីប្រែប្រួល​ជាធម្មតា គួរនឹងយល់ឃើញរបស់នោះថា នុ៎ះរបស់អញ នុ៎ះជាអញ នុ៎ះជាខ្លួនរបស់អញ ដូច្នេះឬទេ។ មិនគួរនឹងយល់ឃើញយ៉ាង​នោះទេ ព្រះអង្គ។ វិញ្ញាណ ទៀង ឬមិនទៀង។ មិនទៀងទេ ព្រះអង្គ។ ចុះរបស់ណា មិនទៀង របស់នោះជាទុក្ខ ឬជាសុខ។ ជាទុក្ខ ព្រះអង្គ។ ចុះរបស់ណា ដែល​មិនទៀង ជាទុក្ខ មានសេចក្តីប្រែប្រួលជាធម្មតា គួរនឹងយល់ឃើញរបស់នោះថា នុ៎ះរបស់អញ នុ៎ះជាអញ នុ៎ះជាខ្លួនរបស់អញ ដូច្នេះឬទេ។ មិនគួរនឹងយល់ឃើញយ៉ាង​នោះទេ ព្រះអង្គ។

[២៩២] ម្នាលសុសិមៈ ព្រោះហេតុនោះ រូបណាមួយ ដែលជាអតីត អនាគត បច្ចុប្បន្ន ខាងក្នុងក្តី ខាងក្រៅក្តី គ្រោតគ្រាតក្តី ល្អិតក្តី ថោកទាបក្តី ឧត្តមក្តី រូបណា ដែលមាន​ក្នុងទីឆ្ងាយក្តី ក្នុងទីជិតក្តី រូបទាំងអស់នោះ គ្រាន់តែជារូប (ប៉ុណ្ណោះឯង) បុគ្គល​គួរឃើញរូបនុ៎ះ ដោយបញ្ញាដ៏ប្រពៃ តាមពិត យ៉ាងនេះថា នុ៎ះ មិនមែនរបស់អញ នុ៎ះ​មិនមែនជាអញ នុ៎ះមិនមែនជាខ្លួនរបស់អញឡើយ។ វេទនាណាមួយ ដែលជាអតីត អនាគត បច្ចុប្បន្ន ខាងក្នុងក្តី ខាងក្រៅក្តី គ្រោតគ្រាតក្តី ល្អិតក្តី ថោកទាបក្តី ឧត្តមក្តី វេទនាណា ដែលមាន​ក្នុងទីឆ្ងាយក្តី ក្នុងទីជិតក្តី វេទនាទាំងអស់នោះ គ្រាន់តែជាវេទនា (ប៉ុណ្ណោះឯង) បុគ្គល​គួរឃើញវេទនានុ៎ះ ដោយបញ្ញាដ៏ប្រពៃ តាមពិត យ៉ាងនេះថា នុ៎ះ មិនមែនរបស់អញ នុ៎ះ​មិនមែនជាអញ នុ៎ះមិនមែនជាខ្លួនរបស់អញឡើយ។ សញ្ញាណណាមួយ។បេ។ សង្ខារទាំងឡាយណាមួយ ដែលជាអតីត អនាគត បច្ចុប្បន្ន ខាងក្នុងក្តី ខាងក្រៅក្តី គ្រោតគ្រាតក្តី ល្អិតក្តី ថោកទាបក្តី ឧត្តមក្តី សង្ខារទាំងឡាយណា ដែលមាន​ក្នុងទីឆ្ងាយក្តី មានក្នុងទីជិតក្តី សង្ខារទាំងអស់នោះ គ្រាន់តែជាសង្ខារ (ប៉ុណ្ណោះឯង) បុគ្គល​គួរឃើញសង្ខារនុ៎ះ ដោយបញ្ញាដ៏ប្រពៃ តាមពិត យ៉ាងនេះថា នុ៎ះ មិនមែនរបស់អញ នុ៎ះ​មិនមែនជាអញ នុ៎ះមិនមែនជាខ្លួនរបស់អញឡើយ។ វិញ្ញាណណា​មួយ ដែលជាអតីត អនាគត បច្ចុប្បន្ន ខាងក្នុងក្តី ខាងក្រៅក្តី គ្រោតគ្រាតក្តី ល្អិតក្តី ថោកទាបក្តី ឧត្តមក្តី វិញ្ញាណណា ដែលមាន​ក្នុងទីឆ្ងាយក្តី ក្នុងទីជិតក្តី វិញ្ញាណទាំងអស់​នោះ គ្រាន់តែជាវិញ្ញាណ (ប៉ុណ្ណោះឯង) បុគ្គល​គួរឃើញវិញ្ញាណនុ៎ះ ដោយបញ្ញាដ៏ប្រពៃ តាមពិត យ៉ាងនេះថា នុ៎ះ មិនមែនរបស់អញ នុ៎ះ​មិនមែនជាអញ នុ៎ះមិនមែនជាខ្លួនរបស់អញឡើយ។

[២៩៣] ម្នាលសុសិមៈ អរិយសាវ័កជាអ្នកចេះដឹង កាលបើយល់ឃើញ​យ៉ាងនេះ ក៏នឿយណាយក្នុងរូបផង នឿយណាយក្នុងវេទនាផង នឿយណាយក្នុងសញ្ញាផង នឿយណាយក្នុងសង្ខារទាំងឡាយផង នឿយណាយក្នុងវិញ្ញាណផង កាលបើ​នឿយ​ណាយ (យ៉ាងនេះហើយ) ក៏ប្រាសចាកតម្រេក ចិត្តក៏ផុតស្រឡះ (ចាក​អាសវៈ) ព្រោះ​ប្រាស​ចាកតម្រេក។ កាលចិត្តផុតស្រឡះ (ចាកអាសវៈ) ហើយ ញាណ (របស់​អរិយ​សាវ័ក​នោះ) កើតឡើងប្រាកដថា ចិត្តផុតស្រឡះហើយ។ អរិយសាវ័កនោះ រមែង​ដឹងច្បាស់ថា ជាតិ (របស់​អាត្មាអញ) អស់ហើយ មគ្គព្រហ្មចរិយៈ អាត្មាអញ បាននៅរួចហើយ សោឡសកិច្ច អាត្មាអញ បានធ្វើស្រេចហើយ មគ្គភាវនាកិច្ចដទៃ ប្រព្រឹត្តទៅ ដើម្បី​សោឡសកិច្ច​នេះ​ទៀត មិនមានឡើយ។

[២៩៤] ម្នាលសុសិមៈ អ្នកយល់ឃើញថា ជរាមរណៈកើតមាន ព្រោះជាតិ ជាបច្ច័យ​ដែរឬ។ ព្រះករុណា ព្រះអង្គ។ ម្នាលសុសិមៈ អ្នកយល់ឃើញថា ជាតិកើតមាន ព្រោះភព ជាបច្ច័យ​ដែរឬ។ ព្រះករុណា ព្រះអង្គ។ ម្នាលសុសិមៈ អ្នកយល់ឃើញថា ភពកើតមាន ព្រោះឧបាទាន ជាបច្ច័យ​ដែរឬ។ ព្រះករុណា ព្រះអង្គ។ ម្នាលសុសិមៈ អ្នកយល់ឃើញថា ឧបាទានកើតមាន ព្រោះតណ្ហា ជាបច្ច័យ​ដែរឬ។ ព្រះករុណា ព្រះអង្គ។ តណ្ហាកើតមាន ព្រោះវេទនាជាបច្ច័យ… វេទនាកើតមាន ព្រោះផស្សៈជាបច្ច័យ… ផស្សៈកើតមាន ព្រោះអាយតនៈ៦ ជាបច្ច័យ… អាយតនៈ៦ កើតមាន ព្រោះនាមរូប ជាបច្ច័យ… នាមរូបកើតមាន ព្រោះវិញ្ញាណជាបច្ច័យ… វិញ្ញាណ​កើតមាន ព្រោះសង្ខារជាបច្ច័យ… ម្នាលសុសិមៈ អ្នកយល់ឃើញថា សង្ខារទាំង​ឡាយកើតមាន ព្រោះអវិជ្ជា ជាបច្ច័យ​ដែរឬ។ ព្រះករុណា ព្រះអង្គ។

[២៩៥] ម្នាលសុសិមៈ អ្នកយល់ឃើញថា ការរលត់នៃជរាមរណៈ ព្រោះការរលត់នៃជាតិ ​ដែរឬ។ ព្រះករុណា ព្រះអង្គ។ ម្នាលសុសិមៈ អ្នកយល់ឃើញថា ការរលត់នៃជាតិ ព្រោះការរលត់នៃភព ​ដែរឬ។ ព្រះករុណា ព្រះអង្គ។ ការរលត់នៃ​ភព ព្រោះ​ការរលត់​នៃ​ឧបាទាន… ការរលត់នៃឧបាទាន ព្រោះការរលត់នៃតណ្ហា… ការរលត់នៃតណ្ហា… ព្រោះ​ការ​រលត់​នៃវេទនា… ការរលត់នៃវេទនា ព្រោះការរលត់នៃផស្សៈ… ការរលត់នៃផស្សៈ ព្រោះការរលត់នៃអាយតនៈ៦… ការរលត់នៃអាយតនៈ៦ ព្រោះការរលត់នៃនាមរូប… ការ​រលត់នៃនាមរូប ព្រោះការរលត់នៃវិញ្ញាណ… ការរលត់នៃវិញ្ញាណ​ ព្រោះការរលត់នៃ​សង្ខារ… ម្នាលសុសិមៈ អ្នកយល់ឃើញថា ការរលត់នៃសង្ខារ ព្រោះការរលត់នៃអវិជ្ជា ដែរឬ។ ព្រះករុណា ព្រះអង្គ។

[២៩៦] ម្នាលសុសិមៈ ចុះកាលបើអ្នកដឹងយ៉ាងនេះ ឃើញយ៉ាងនេះ តើបាន​នូវការតាក់តែង ឬសំដែង​ឫទ្ធិច្រើនប្រការ គឺកាយតែមួយ ធ្វើឲ្យទៅជាកាយច្រើនក៏បាន កាយច្រើន ធ្វើឲ្យ​ទៅជាកាយ​តែមួយវិញក៏​បាន ដើរទៅទីណា ឥតទើសទាល់ គឺនៅក្នុងទីកំបាំង ដើរទៅក្នុងទីវាល​ក៏បាន នៅខាងក្នុង ដើរចេញទៅខាងក្រៅក៏បាន នៅខាងក្នុងជញ្ជាំង ដើរចេញ​ទៅខាង​ក្រៅជញ្ជាំង (ដោយ​ឥតទ្វារ ឬផ្លូវ) ក៏បាន នៅខាងក្នុងកំពែង ដើរចេញទៅខាងក្រៅ​កំពែង​ក៏បាន នៅខាងក្នុងភ្នំ ដើរចេញទៅ​ខាងក្រៅភ្នំ ឥតទើសទាល់ ដូចជា​គេដើរទៅ ក្នុងអាកាសទទេក៏បាន មុជងើបក្នុងផែនដី ដូចជាគេមុជងើបក្នុងទឹកក៏បាន ដើរលើ​ទឹកឥតបែកធ្លាយ ដូចជាគេដើរលើផែនដីក៏បាន ពែនភ្នែនទៅក្នុងអាកាស ដូចជា​សកុណជាតិ ដែលមានស្លាប​ ហើរទៅក្នុង​អាកាស​ក៏បាន យកដៃទៅស្ទាប​អង្អែល (មណ្ឌល) ព្រះចន្ទ្រ ព្រះអាទិត្យទាំងនេះ ដែលមានឫទ្ធិ​ច្រើន មានអានុភាពច្រើនយ៉ាងនេះក៏បាន ញុំាងអំណាច​កាយ ឲ្យផ្សព្វផ្សាយទៅ រហូតដល់​ព្រហ្មលោកនាយក៏បាន ដែឬទេ។ មិនដូច្នោះទេ ព្រះអង្គ។

[២៩៧] ម្នាលសុសិមៈ ចុះកាលបើអ្នកដឹងយ៉ាង​នេះ ឃើញយ៉ាងនេះ តើមានត្រចៀក​ ដូចជាទិព្វដ៏បរិសុទ្ធ កន្លងហួសត្រចៀក ជារបស់​មនុស្សធម្មតា រមែងឮសំឡេងពីរប្រការ គឺសំឡេង​ទិព្វ និងសំឡេងមនុស្ស ដែលនៅ​ក្នុងទី​ឆ្ងាយ ឬនៅក្នុងទីជិត ដែរឬទេ។ មិនដូច្នោះ ព្រះអង្គ។

[២៩៨] ម្នាលសុសិមៈ ចុះកាល​បើអ្នកដឹងយ៉ាង​នេះ ឃើញយ៉ាងនេះ តើអាច​កំណត់ដឹងចិត្ត របស់សត្វដទៃ របស់បុគ្គលដទៃ ដោយចិត្ត​របស់​ខ្លួនបាន គឺចិត្តប្រកប​ដោយរាគៈក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តប្រកបដោយរាគៈ។បេ។ ចិត្ត​មិនទាន់ផុតស្រឡះ​ក្តី ក៏ដឹងច្បាស់ថា ចិត្តមិនទាន់ផុតស្រឡះ ដែរឬទេ។ មិនដូច្នោះទេ ព្រះអង្គ។

[២៩៩] ម្នាលសុសិមៈ ចុះកាលបើអ្នកដឹង​យ៉ាង​នេះ ឃើញយ៉ាងនេះ តើរឭកឃើញ​ បុព្វេនិវាស បានជាច្រើនប្រការ គឺរឭកឃើញបាន ១ជាតិ។បេ។ អ្នករឭកឃើញ​បុព្វេនិវាស បានជាច្រើនប្រការ ព្រមទាំងអាការៈ ព្រមទាំងឧទ្ទេស ដោយប្រការដូច្នេះ ដែរឬទេ។ មិនដូច្នោះទេ ព្រះអង្គ។

[៣០០] ម្នាលសុសិមៈ ចុះកាលបើអ្នកដឹង​យ៉ាង​នេះ ឃើញយ៉ាងនេះ តើមានចក្ខុ ដូចជាទិព្វ ដ៏បរិសុទ្ធ កន្លងហួសចក្ខុរបស់មនុស្ស​ធម្មតា ឃើញពួកសត្វកាលច្យុត។បេ។ ដឹងច្បាស់ នូវពួកសត្វ ដែលប្រព្រឹត្តទៅ​តាមកម្មរបស់ខ្លួន ដែរឬទេ។ មិនដូច្នោះទេ ព្រះអង្គ។

[៣០១] ម្នាលសុសិមៈ ចុះកាលបើអ្នកដឹង​យ៉ាងនេះ ឃើញយ៉ាងនេះ តើកន្លងនូវ​រូបជ្ឈាន ហើយបាននូវអារុប្បវិមោក្ខ ដែលជាធម៌​ស្ងប់រម្ងាប់ ដោយនាមកាយ ហើយសម្រាន្ត​នៅ ដែរឬទេ។ មិនដូច្នោះទេ ព្រះអង្គ។

[៣០២] ម្នាលសុសិមៈ ឥឡូវនេះ ការដោះ​ស្រាយនេះក្តី ការមិនបាន​លុះធម៌​ទាំងនេះក្តី ក្នុងដំណើរនុ៎ះ ម្នាលសុសិមៈ ចុះហេតុនេះ តើដូចម្តេច។ គ្រានោះឯង ព្រះសុសិមៈ​មាន​អាយុ ក្រាបចុះទៀបព្រះបាទា នៃព្រះមានព្រះភាគ ដោយសិរ្សៈ ពោល​ខមាទោស នឹង​ព្រះមានព្រះភាគថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន កំហុស​គ្របសង្កត់​ហើយ នូវ​ខ្ញុំព្រះអង្គ តាម​ដោយ​ខ្ញុំព្រះអង្គ ជាមនុស្សល្ងង់ខ្លៅ ជាមនុស្សវង្វេង ជាមនុស្ស​មិនឈ្លាស ខ្ញុំព្រះអង្គណា ជា​អ្នក​លួចធម៌ បួសក្នុងធម៌វិន័យ ដែល​ព្រះអង្គសំដែង​ហើយ ដោយប្រពៃ យ៉ាងនេះ បពិត្រ​ព្រះអង្គដ៏ចំរើន សូមព្រះមានព្រះភាគ អត់នូវកំហុស តាមទោស របស់​ខ្ញុំព្រះអង្គ​នោះ ដើម្បីការសង្រួមតទៅ។

[៣០៣] អើសុសិមៈ កំហុស​គ្របសង្កត់អ្នក តាមដោយអ្នក ជាមនុស្សល្ងង់ខ្លៅ ជាមនុស្សវង្វេង ជាមនុស្ស​មិនឈ្លាសមែន អ្នកឯងដែលជាអ្នកលួចធម៌ បួសក្នុងធម៌វិន័យ ដែលតថាគតសំដែង​ហើយ ដោយប្រពៃ យ៉ាងនេះ ម្នាលសុសិមៈ ដូចពួករាជបុរស ចាប់​បានចោរ ដែល​ប្រព្រឹត្តអាក្រក់ នាំមកថ្វាយព្រះរាជាថា បពិត្រ​ព្រះសម្មតិទេព នេះជាចោរ ប្រព្រឹត្តអាក្រក់នឹងព្រះអង្គ ព្រះអង្គ ទ្រង់​សព្វព្រះហឫទ័យដាក់អាជ្ញាណា ដល់ចោរនេះ សូម​ព្រះអង្គដាក់អាជ្ញានោះចុះ ទើបព្រះរាជា មានព្រះបន្ទូល នឹងរាជបុរស​នោះ យ៉ាងនេះថា នែប្រស្តែងទាំងឡាយ បើដូច្នោះ អ្នកទាំងឡាយ ចូរនាំគ្នាចងបុរសនេះ ឲ្យ​មានដើមដៃទៅខាងក្រោយ (ចងស្លាបសេក) ឲ្យខ្ជាប់ ដោយខ្សែដ៏មាំ កោរក្បាល​ឲ្យរលីង​ចេញ​​ហើយ (ត្រូវទួង) ស្គរជ័យ ដែលមានសំឡេងឮខ្លាំង នាំបណ្តើរ​ជុំវិញសព្វច្រក សព្វផ្លូវ​ត្រឡែងកែង នាំចេញទៅតាមទ្វារខាងត្បូងហើយ ចូរកាត់ក្បាល ត្រង់កន្លែងសម្រាប់​ពិឃាត ជាខាងត្បូងនៃព្រះនគរចុះ ឯពួករាជបុរស នាំគ្នាចាប់ចងបុរស​នោះ ឲ្យមានដើមដៃ​ទៅ​ខាងក្រោយឲ្យខ្ជាប់ ដោយខ្សែដ៏មាំ កោរក្បាលឲ្យរលីងចេញ​(ទួង) ស្គរជ័យ ដែលមាន​សំឡេងឮខ្លាំង នាំបណ្តើរ​ជុំវិញសព្វច្រក សព្វផ្លូវត្រឡែងកែង រួចនាំចេញទៅ​តាមទ្វារ​ខាង​ត្បូង កាត់ក្បាល នៅខាងត្បូង នៃព្រះនគរ ម្នាលសុសិមៈ អ្នកសំគាល់សេចក្តីនោះ ថាដូច​ម្តេច បុរសនោះ គប្បីទទួលទុក្ខ ទោមនស្ស ព្រោះដំណើរ​នោះជាហេតុ ដែរឬទេ។ ព្រះករុណា ព្រះអង្គ។

[៣០៤] ម្នាលសុសិមៈ បុរសនោះ ទទួលទុក្ខទោមនស្ស ព្រោះដំណើរនោះ ជាហេតុណា បព្វជ្ជាណា របស់បុគ្គលអ្នកលួចធម៌ ក្នុងធម៌វិន័យ ដែលតថាគត សំដែង​ហើយ ដោយប្រពៃ យ៉ាងនេះ បព្វជ្ជានេះ មានទុក្ខវិបាកខ្លាំងផង មានវិបាកខ្លោចផ្សាខ្លាំង​ផង ជាងហេតុនោះទៅទៀត មិនតែប៉ុណ្ណោះ បព្វជ្ជានេះ រមែង​ប្រព្រឹត្តទៅ ក្នុងវិនិបាត​កំណើត។ ម្នាលសុសិមៈ កាលណាបើអ្នកឃើញទោស តាមទោសហើយ សំដែង​ទោស ឲ្យ​សមគួរតាមធម៌ តថាគត ទទួលអត់ទោស ដល់អ្នកនោះបាន ម្នាលសុសិមៈ នេះឯង ជាសេចក្តីចម្រើន ក្នុងវិន័យរបស់អរិយៈ នៃបុគ្គលដែលឃើញទោស តាមទោស ហើយ​សំដែង​​ទោសតាមធម៌ ដល់នូវសេចក្តីសង្រួមតទៅ ដោយពិត។ ចប់សូត្រទី១០។

ចប់ មហាវគ្គ ទី៧។

បញ្ជីរឿង នៃមហាវគ្គនោះគឺ

និយាយអំពីបុគ្គល ២ពួក គឺបុគ្គល​អ្នកមិនចេះដឹង និងបុគ្គលអ្នកចេះដឹង ដែល​ព្រះមានព្រះភាគ ត្រាស់ហើយ ១ អំពីបរិភោគដូចបរិភោគសាច់កូន ១ អំពីធម៌ មានរាគៈ​ជាដើម ដែល​មាន និងមិនមានក្នុងអាហារ ១ អំពីអដ្ឋង្គិកមគ្គ ដូចផ្លូវ​ទៅកាន់​បុរាណនគរ ១ អំពីការពិចារណា នូវបដិច្ចសមុប្បាទ ១ អំពីនាមរូប ដូចបាច់បបុះ ១ អំពីធម្មកថិក នៅក្នុង​ក្រុងកោសម្ពី ១ អំពីបដិច្ចសមុប្បាទចម្រើនឡើង និងថយកម្លាំង​ ដូចមហាសមុទ្រជោរនាច ១ អំពីសុសិមបរិព្វាជក ១ ត្រូវជា ១០។

សមណព្រាហ្មណវគ្គ

[៣០៥] ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ។ សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់គង់ក្នុងវត្ត​ជេតពន របស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ជិតក្រុងសាវត្ថី។

[៣០៦] ក្នុងទីនោះឯង ព្រះមានព្រះភាគ… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណាមួយ មិនដឹងច្បាស់ នូវជរា និងមរណៈ មិនដឹងច្បាស់ នូវហេតុឲ្យ​កើត​ជរា និងមរណៈ មិនដឹងច្បាស់នូវ​សេចក្តីរលត់ជរា និងមរណៈ មិនដឹងច្បាស់នូវបដិបទា ជាដំណើរ​ទៅកាន់​សេចក្តីរលត់ជរា និងមរណៈ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ទាំងនោះ មិនរាប់ថាជាសមណៈ ក្នុងពួកសមណៈផង មិនរាប់ថា ជាព្រាហ្មណ៍ ក្នុងពួកព្រាហ្មណ៍ផង មិនតែប៉ុណ្ណោះ សមណព្រាហ្មណ៍មានអាយុទាំង​នោះ រមែងមិនធ្វើ​ឲ្យ​ជាក់ច្បាស់សម្រេច នូវសាមញ្ញផល ឬព្រហ្មញ្ញផល ដោយប្រាជ្ញាដ៏​ឧត្តមរបស់ខ្លួនឯង ក្នុងបច្ចុប្បន្នឡើយ។

[៣០៧] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ លុះតែពួកសមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ណាមួយ ដឹងច្បាស់ នូវជរា និងមរណៈ។បេ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សមណៈ ឬព្រាហ្មណ៍ទាំងអម្បាលនោះឯង ទើបរាប់ថាជាសមណៈ ក្នុងពួកសមណៈផង រាប់ថាជាព្រាហ្មណ៍ ក្នុងពួកព្រាហ្មណ៍ផង មិនតែប៉ុណ្ណោះ ពួកសមណព្រាហ្មណ៍មានអាយុទាំង​នោះ រមែងធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ សម្រេច នូវសាមញ្ញផលផង នូវព្រហ្មញ្ញផលផង ដោយប្រាជ្ញាដ៏​ឧត្តម របស់ខ្លួនឯង ក្នុងបច្ចុប្បន្ន។ ចប់សូត្រ ទី១។

[៣០៨] ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ។បេ។ មិនដឹងច្បាស់នូវជាតិ។បេ។ មិនដឹងច្បាស់​នូវភព… មិនដឹងច្បាស់នូវឧបាទាន… មិនដឹងច្បាស់នូវតណ្ហា… មិនដឹងច្បាស់នូវវេទនា… មិនដឹងច្បាស់នូវផស្សៈ… មិនដឹងច្បាស់នូវអាយតនៈ៦… មិនដឹងច្បាស់នូវនាមរូប… មិនដឹងច្បាស់នូវវិញ្ញាណ… មិនដឹងច្បាស់នូវសង្ខារទាំងឡាយ មិនដឹងច្បាស់នូវហេតុឲ្យ​កើតសង្ខារ មិនដឹងច្បាស់នូវ​សេចក្តីរលត់សង្ខារ មិនដឹងច្បាស់នូវបដិបទា ជាដំណើរ​ទៅកាន់​សេចក្តីរលត់សង្ខារ។បេ។ ធ្វើឲ្យជាក់ច្បាស់ សម្រេច ដោយប្រាជ្ញាដ៏​ឧត្តមរបស់ខ្លួនឯង។ ចប់សូត្រទី១១។

ចប់ សមណព្រាហ្មណវគ្គ ទី៨។

បញ្ជីរឿងនៃ សមណព្រាហ្មណវគ្គ នោះគឺ

ការចែកនូវសច្ចៈ ៤ មានបច្ច័យ ១១ ព្រះមានព្រះភាគ ត្រាស់ហើយ សមណព្រាហ្មណវគ្គ មាននិទាន​ជាគម្រប់៨។

បញ្ជីនៃវគ្គ គឺ

ពុទ្ធវគ្គ ១ អាហារវគ្គ ១ ទសពលវគ្គ ១ កឡារខត្តិយវគ្គ ១ គហបតិវគ្គ ១ ជាគម្រប់ ​៥ ទុក្ខវគ្គ ១ មហាវគ្គ ១ សមណព្រាហ្មណវគ្គ ១ ត្រូវជាគម្រប់ ៨។

អន្តរបេយ្យាលៈ

[៣០៩] ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅទៀបក្រុងសាវត្ថី… ក្នុងទីនោះឯង ព្រះមានព្រះភាគ… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គល កាលមិនទាន់ដឹង មិនទាន់ឃើញ នូវ​ជរា និង​មរណៈតាមពិតទេ គប្បីស្វែងរកសាស្តា ដើម្បីការដឹងក្នុងជរា និងមរណៈតាមពិត បុគ្គល​​កាលមិនទាន់ដឹង មិនទាន់ឃើញនូវហេតុ ដែលនាំឲ្យកើតជរា និង​មរណៈ​តាម​ពិត​ទេ គប្បីស្វែងរកសាស្តា ដើម្បីការដឹងក្នុងហេតុ ដែលនាំឲ្យកើត​ជរា និងមរណៈតាមពិត បុគ្គល​​កាលមិនទាន់ដឹង មិនទាន់ឃើញនូវសេចក្តីរលត់ជរា និងមរណៈតាមពិតទេ គប្បី​ស្វែង​រកសាស្តា ដើម្បីការដឹងក្នុងសេចក្តីរលត់​ជរា និងមរណៈតាមពិត បុគ្គល​កាល​មិន​ទាន់​ដឹង មិនទាន់ឃើញនូវបដិបទា ជាដំណើរ​ទៅកាន់សេចក្តីរលត់ជរា និងមរណៈ​តាម​ពិត​ទេ គប្បីស្វែងរកសាស្តា ដើម្បីការដឹងក្នុងបដិបទា ជាដំណើរទៅកាន់សេចក្តីរលត់ជរា និង​មរណៈតាមពិត។

(ការបំប្រួញនៃបទទាំងអស់ យ៉ាងនេះឯង)។

ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គល​កាលមិនទាន់ដឹង មិនទាន់ឃើញនូវជាតិតាមពិតទេ… ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ បុគ្គល​កាលមិនទាន់ដឹង មិនទាន់ឃើញនូវភពតាមពិតទេ… ម្នាលភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ បុគ្គល​កាលមិនទាន់ដឹង មិនទាន់ឃើញនូវឧបាទានតាមពិតទេ… ម្នាលភិក្ខុទាំង​ឡាយ បុគ្គល​កាលមិនទាន់ដឹង មិនទាន់ឃើញនូវតណ្ហាតាមពិតទេ… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គល​​កាលមិនទាន់ដឹង មិនទាន់ឃើញនូវវេទនាតាមពិតទេ… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គល​កាលមិនទាន់ដឹង មិនទាន់ឃើញនូវផស្សៈតាមពិតទេ… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គល​កាល​មិន​ទាន់ដឹង មិនទាន់ឃើញនូវអាយតនៈ៦តាមពិតទេ… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គល​កាល​មិន​ទាន់ដឹង មិនទាន់ឃើញនូវនាមរូបតាមពិតទេ… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គល​កាល​មិន​ទាន់​ដឹង មិនទាន់ឃើញនូវវិញ្ញាណតាមពិតទេ… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គល​កាលមិនទាន់​ដឹង មិនទាន់ឃើញនូវសង្ខារទាំងឡាយតាមពិត​ទេ… គប្បីស្វែងរកសាស្តា ដើម្បីការដឹង​ក្នុង​សង្ខារទាំងឡាយតាមពិត បុគ្គល​កាលមិនទាន់ដឹង មិនទាន់ឃើញនូវហេតុ ដែលនាំឲ្យ​កើត​សង្ខារតាមពិតទេ គប្បីស្វែងរកសាស្តា ដើម្បីការដឹងក្នុងហេតុ ដែលនាំឲ្យកើត​សង្ខារ​តាម​ពិត បុគ្គល​កាលមិនទាន់ដឹង មិនទាន់ឃើញនូវសេចក្តីរលត់សង្ខារតាមពិតទេ គប្បី​ស្វែង​រកសាស្តា ដើម្បីការដឹងក្នុងសេចក្តីរលត់សង្ខារតាមពិត បុគ្គល​កាលមិនទាន់ដឹង មិន​ទាន់​ឃើញនូវបដិបទា ជាដំណើរទៅកាន់សេចក្តីរលត់សង្ខារតាមពិតទេ គប្បីស្វែង​រក​សាស្តា ដើម្បីការដឹងក្នុងបដិបទា ជាដំណើរទៅកាន់សេចក្តីរលត់សង្ខារតាមពិត។

(គប្បីធ្វើបច្ច័យនៃបទទាំងអស់ ឲ្យប្រកបដោយសច្ចៈ៤ សូត្រទី១)។

[៣១០] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គល​កាលមិនទាន់ដឹង មិនទាន់ឃើញ នូវជរា និងមរណៈ​តាម​ពិតទេ គប្បីធ្វើការសិក្សា ដើម្បីការដឹងក្នុងជរា និងមរណៈតាមពិត។

(ត្រូវធ្វើនូវការបំប្រួញបច្ច័យ ឲ្យប្រកបដោយសច្ចៈ៤ យ៉ាងនេះ)

គប្បីធ្វើការប្រកបព្យាយាម… គប្បីធ្វើសេចក្តីពេញចិត្ត ក្នុងកុសល… គប្បីធ្វើសេចក្តី​ប្រឹង​ប្រែង​ដ៏មាំ.. គប្បីធ្វើសេចក្តីព្យាយាមមិនរួញរា.. គប្បីធ្វើសេចក្តីព្យាយាមដុតកំដៅ​កិលេស.. គប្បីធ្វើសេចក្តីព្យាយាមខ្នះខ្នែង… គប្បីធ្វើសេចក្តីព្យាយាមរឿយៗ… គប្បី​ធ្វើ​សេចក្តី​រឭក… គប្បីធ្វើសេចក្តីដឹងខ្លួន… គប្បីធ្វើសេចក្តីមិនប្រមាទ។

ចប់ អន្តរបេយ្យាល ទី៩។

បញ្ជីរឿងនៃ អន្តរបេយ្យាលៈ នោះគឺ

ការស្វែងរកសាស្តា ១ ការសិក្សា ១ ការប្រកបព្យាយាម ១ សេចក្តីពេញចិត្តក្នុង​កុសល ១ សេចក្តីប្រឹងប្រែងដ៏មាំ ១ ជាទី៥ សេចក្តីព្យាយាមមិនរួញរា ១ សេចក្តីព្យាយាម​ដុតកំដៅ​កិលេស ១ សេចក្តីខ្នះខ្នែង ១ សេចក្តីព្យាយាមរឿយៗ ១ សេចក្តីរឭក ១ សេចក្តីដឹងខ្លួន ១ សេចក្តីមិនប្រមាទ ១ ត្រូវ១២។

ចប់ សូត្រជាអន្តរបេយ្យាលៈ។

សូត្រក្រៅពីនេះ មាន១២ផង មាន១៣២ផង បេយ្យាលៈណា មានក្នុងចន្លោះ បេយ្យាលៈ​នោះ ព្រះអង្គសំដែង​ហើយ ដោយសច្ចៈ៤។

ចប់ បញ្ជីរឿង ក្នុងអន្តរបេយ្យាលៈ។

អភិសមយវគ្គ

[៣១១] ខ្ញុំបានស្តាប់មកយ៉ាងនេះ។ សម័យមួយ ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់គង់នៅក្នុង​វត្តជេតពន របស់អនាថបិណ្ឌិកសេដ្ឋី ទៀបក្រុងសាវត្ថី។ គ្រានោះឯង ព្រះមានព្រះភាគ ទ្រង់ចាប់លើកអាចម៍ដីបន្តិច ដោយចុងព្រះនខៈ រួចទ្រង់ត្រាស់សួរបញ្ជាក់ភិក្ខុទាំងឡាយ​ថា ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយ សំគាល់ហេតុនោះដូចម្តេច អាចម៍ដីបន្តិច ដែលតថាគត ចាប់លើកដោយចុងក្រចកនេះ និង​មហាប្រឹថពីនេះ តើណាច្រើនជាង។ ពួក​ភិក្ខុក្រាបទូលថា បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន មហាប្រឹថពីច្រើនជាង អាចម៍ដីបន្តិច ដែល​ព្រះអង្គចាប់លើក ​ដោយចុងព្រះនខៈនុ៎ះ មានប្រមាណតិចណាស់ អាចម៍ដីបន្តិច ដែល​ព្រះអង្គ​ចាប់លើក ដោយចុងព្រះនខៈ យកទៅប្រៀប​ធៀបនឹង​មហាប្រឹថពី មិនដល់​នូវ​ចំណែកមួយ ក្នុងមួយរយចំណែក មិនដល់​នូវ​ចំណែកមួយ ក្នុងមួយពាន់ចំណែក មិនដល់​នូវ​ចំណែកមួយ ក្នុងមួយសែនចំណែកឡើយ។

[៣១២] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សេចក្តីនេះ មានឧបមេយ្យដូច បុគ្គលជាអរិយសាវ័ក ជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយទិដ្ឋិ ត្រាស់ដឹងនូវអរិយសច្ច រមែងមានសេចក្តីទុក្ខ ដែលអស់ទៅ រីងស្ងួតទៅ ច្រើនជាង ឯសេចក្តីទុក្ខដែល​សល់នៅ សំដៅយកត្រឹម ៧អត្តភាព មានប្រមាណតិចណាស់ មិនដល់​នូវ​ចំណែកមួយ ក្នុងមួយរយចំណែក មិនដល់​នូវ​ចំណែកមួយ ក្នុងមួយពាន់ចំណែក មិនដល់​នូវ​ចំណែកមួយ ក្នុងមួយសែនចំណែក ដោយ​ការប្រៀបធៀបនឹងកងទុក្ខអំពីមុន ដែលអស់ទៅ សាបសូន្យទៅឡើយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំង​ឡាយ ការត្រាស់ដឹងធម៌ មានប្រយោជន៍ច្រើនយ៉ាងនេះ ការបានធម្មចក្ខុ មានប្រយោជន៍​ច្រើន​យ៉ាងនេះ។ ចប់សូត្រទី១។

[៣១៣] ទ្រង់គង់នៅទៀបក្រុងសាវត្ថី… ក្នុងទីនោះឯង ព្រះមានព្រះភាគ… ម្នាលភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ ដូចជាស្រះបោក្ខរណី មានបណ្តោយ ៥០យោជន៍ ទទឹង ​៥០យោជន៍ ជម្រៅ ៥០​យោជន៍ ពេញដោយទឹកស្មើមាត់ច្រាំង ល្មមក្អែក​ឱនផឹកបាន មានបុរសម្នាក់ ទៅដួស​ទឹក​អំពី​ស្រះនោះ ដោយចុងស្បូវ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយ សំគាល់​ហេតុនោះ ដូចម្តេច ទឹកដែលបុរសដួសដោយចុងស្បូវ និងទឹកក្នុងស្រះបោក្ខរណី តើ​ណាច្រើនជាង។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ទឹកក្នុងស្រះបោក្ខរណីនេះច្រើនជាង ទឹកដែលបុរស​ដួសឡើង ដោយចុងស្បូវ មានប្រមាណតិចណាស់ ទឹកដែលបុរសដួស​ឡើង ដោយចុងស្បូវ យកទៅ​ប្រៀបធៀបនឹងទឹកក្នុងស្រះបោក្ខរណី មិនដល់​នូវ​ចំណែកមួយ ក្នុងមួយរយចំណែក មិន​ដល់​​នូវ​ចំណែកមួយ ក្នុងមួយពាន់ចំណែក មិនដល់​នូវ​ចំណែកមួយ ក្នុងមួយសែន​ចំណែក​ឡើយ។

[៣១៤] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សេចក្តីនេះ មានឧបមេយ្យដូច បុគ្គលជាអរិយសាវ័ក ជាអ្នក​បរិបូណ៌​ដោយទិដ្ឋិ ត្រាស់ដឹងនូវអរិយសច្ច រមែងមានទុក្ខដែលអស់ទៅ សាបសូន្យទៅ ច្រើន​ជាង ឯទុក្ខដែល​សល់នៅ សំដៅយកត្រឹម ៧អត្តភាព មានប្រមាណ​តិចណាស់ មិន​ដល់​​នូវ​​ចំណែកមួយ ក្នុងមួយរយចំណែក មិនដល់​នូវ​ចំណែកមួយ ក្នុងមួយពាន់ចំណែក មិនដល់​នូវ​ចំណែកមួយ ក្នុងមួយសែនចំណែក ដោយ​ការប្រៀបធៀបនឹងកងទុក្ខ ដែល​អស់​ទៅ សាបសូន្យទៅឡើយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ការត្រាស់ដឹងធម៌ មានប្រយោជន៍​ច្រើន​យ៉ាងនេះ ការបានធម្មចក្ខុ មាន​ប្រយោជន៍​ច្រើន​យ៉ាងនេះ។ ចប់សូត្រទី២។

[៣១៥] ទ្រង់គង់នៅទៀបក្រុងសាវត្ថី… ក្នុងទីនោះឯង ព្រះមានព្រះភាគ… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដូចទន្លេទាំងនេះ គឺទន្លេគង្គា យមុនា អចិរវតី សរភូ មហី តែងហូរមក​ប្រសព្វ រលាយចូលស្មើគ្នា ក្នុងទីណា បុរសម្នាក់ ទៅដួសយកតំណក់ទឹក ពីរបីតំណក់ អំពីទីនោះ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយ សំគាល់​ហេតុនោះ ដូចម្តេច តំណក់ទឹកពីរបីតំណក់ ដែលបុរសនោះដួស និងទឹកដែលហូរ​មកប្រសព្វ រលាយចូលគ្នា តើ​ណា​ច្រើនជាង។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ទឹកដែលហូរមកប្រសព្វ រលាយចូលគ្នានុ៎ះឯង ច្រើនជាង តំណក់ទឹកពីរបីតំណក់ ដែលបុរស​ដួសនុ៎ះ មានប្រមាណតិចណាស់ តំណក់​ទឹកពីរបីតំណក់ ដែលបុរសដួសនោះ យកទៅប្រៀបធៀប​នឹងទឹក ដែលហូរ​មកប្រសព្វ រលាយចូលគ្នា មិនដល់​នូវ​ចំណែកមួយ ក្នុងមួយរយចំណែក មិនដល់​នូវ​ចំណែកមួយ ក្នុងមួយពាន់ចំណែក មិនដល់​នូវ​ចំណែកមួយ ក្នុងមួយសែនចំណែក​ឡើយ។

[៣១៦] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សេចក្តីនេះ មានឧបមេយ្យដូច។បេ។ ការបាននូវ​ធម្មចក្ខុ មានប្រយោជន៍ច្រើនយ៉ាងនេះ។ ចប់សូត្រទី៣។

[៣១៧] ទ្រង់គង់នៅទៀបក្រុងសាវត្ថី… ក្នុងទីនោះឯង ព្រះមានព្រះភាគ… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដូចទន្លេទាំងនេះ គឺទន្លេគង្គា យមុនា អចិរវតី សរភូ មហី តែងហូរមក​ប្រសព្វ រលាយចូលស្មើគ្នា ក្នុងទីណា ទឹកនោះគប្បីអស់ទៅ រីងស្ងួតទៅ ក្នុងទីនោះ វៀរលែងតែតំណក់ទឹក ពីរបីតំណក់។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយ សំគាល់​ហេតុនោះ ដូចម្តេច ទឹកដែលហូរ​មកប្រសព្វ រលាយចូលគ្នា ដែលអស់ទៅ រីងស្ងួតទៅ និងតំណក់ទឹកពីរបីតំណក់ ដែលសល់នៅ តើ​ណា​ច្រើនជាង។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ទឹកហូរមកប្រសព្វ រលាយចូលគ្នា ដែលអស់ទៅ រីងស្ងួតទៅ ច្រើនជាង តំណក់​ទឹក​ពីរបី​តំណក់ ដែលសល់នៅ មានប្រមាណតិចណាស់ តំណក់ទឹកពីរបីតំណក់ ដែលសល់នៅ យក​ទៅប្រៀបធៀប​នឹងទឹក ដែលហូរ​មកប្រសព្វ រលាយចូលគ្នា ដែលអស់ទៅ រីងស្ងួតទៅ មិនដល់​នូវ​ចំណែកមួយ ក្នុងមួយរយចំណែក មិនដល់​នូវ​ចំណែកមួយ ក្នុងមួយពាន់​ចំណែក មិនដល់​នូវ​ចំណែកមួយ ក្នុងមួយសែនចំណែកឡើយ។

[៣១៨] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សេចក្តីនេះ មានឧបមេយ្យដូច។បេ។ ការបាន​ធម្មចក្ខុ មានប្រយោជន៍ច្រើនយ៉ាងនេះ។ ចប់សូត្រទី៤។

[៣១៩] ទ្រង់គង់នៅទៀបក្រុងសាវត្ថី… ក្នុងទីនោះឯង ព្រះមានព្រះភាគ… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដូចបុរសលើកយកដុំដី ៧ដុំ ប៉ុនផ្លែពទ្រា អំពីមហាប្រឹថពី។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយ សំគាល់​ហេតុនោះ ដូចម្តេច ដុំដី៧ដុំ ប៉ុនផ្លែពទ្រា ដែលគេ​លើកយកមក និងមហាប្រឹថពី តើណាច្រើនជាង។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន មហាប្រឹថពី ច្រើនជាង ឯដុំដី៧ដុំ ប៉ុនផ្លែពទ្រា ដែលគេលើកយកមកនោះ មាន​ប្រមាណ​តិចណាស់ ដុំដី៧ដុំ ប៉ុនផ្លែពទ្រា ដែលគេចាប់លើកឡើង យកមកប្រៀបធៀបនឹងមហា​ប្រឹថពី មិនដល់​នូវ​ចំណែកមួយ ក្នុងមួយរយចំណែក មិនដល់​នូវ​ចំណែកមួយ ក្នុង​មួយ​ពាន់ចំណែក មិនដល់​នូវ​ចំណែកមួយ ក្នុងមួយសែនចំណែកឡើយ។

[៣២០] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សេចក្តីនេះ មានឧបមេយ្យដូច។បេ។ ការបាន​នូវ​ធម្មចក្ខុ មានប្រយោជន៍ច្រើនយ៉ាងនេះ។ ចប់សូត្រទី៥។

[៣២១] ទ្រង់គង់នៅទៀបក្រុងសាវត្ថី… ក្នុងទីនោះឯង ព្រះមានព្រះភាគ… ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ដូចមហាប្រឹថពី គប្បីអស់ទៅ វិនាសទៅ វៀរលែងតែដុំដី ៧ដុំ ប៉ុនផ្លែពទ្រា។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយ សំគាល់​ហេតុនោះ ដូចម្តេច មហាប្រឹថពី ដែលអស់ទៅ វិនាសទៅ និងដុំដី៧ដុំ ប៉ុនផ្លែពទ្រា ដែលសល់នៅ តើណាច្រើនជាង។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន មហាប្រឹថពី ដែលអស់ទៅ វិនាសទៅ ច្រើនជាង ឯដុំដី៧ដុំ ប៉ុនផ្លែពទ្រា ដែលសល់នៅ មាន​ប្រមាណ​តិចណាស់ ដុំដី៧ដុំ ប៉ុនផ្លែពទ្រា ដែលសល់នៅ យកទៅប្រៀបធៀបនឹងមហា​ប្រឹថពី ដែលអស់ទៅ វិនាសទៅ មិនដល់​នូវ​ចំណែកមួយ ក្នុងមួយរយចំណែក មិនដល់​នូវ​ចំណែកមួយ ក្នុង​មួយ​ពាន់ចំណែក មិនដល់​នូវ​ចំណែកមួយ ក្នុងមួយសែនចំណែកឡើយ។

[៣២២] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សេចក្តីនេះ មានឧបមេយ្យដូច។បេ។ ការបាន​ធម្មចក្ខុ មានប្រយោជន៍ច្រើនយ៉ាងនេះ។ ចប់សូត្រទី៦។

[៣២៣] ទ្រង់គង់នៅទៀបក្រុងសាវត្ថី… ក្នុងទីនោះឯង ព្រះមានព្រះភាគ… ម្នាលភិក្ខុទាំង​ឡាយ ដូចបុរសដួសយកតំណក់ទឹក ពីរបីតំណក់ ពីមហាសមុទ្រ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នក​ទាំង​ឡាយ សំគាល់​ហេតុនោះ ថាដូចម្តេច តំណក់ទឹក​ពីរបីតំណក់ ដែលបុរស​ដួស​ឡើង និង​ទឹកក្នុងមហាសមុទ្រ តើណាច្រើនជាង។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ទឹកក្នុង​មហា​សមុទ្រ ច្រើនជាង ឯតំណក់ទឹកពីរបីតំណក់ ដែល​បុរសដួសឡើង មាន​ប្រមាណ​តិច​ណាស់ តំណក់ទឹកពីរបីតំណក់ ដែលបុរស​ដួសឡើង យកទៅប្រៀបធៀប​នឹងទឹកក្នុង​មហា​សមុទ្រ មិនដល់​នូវ​ចំណែកមួយ ក្នុងមួយរយចំណែក មិនដល់​​នូវ​ចំណែកមួយ ក្នុង​មួយ​​ពាន់ចំណែក មិនដល់​នូវ​ចំណែកមួយ ក្នុងមួយសែន​ចំណែក​ឡើយ។

[៣២៤] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សេចក្តីនេះ មានឧបមេយ្យដូច។បេ។ ការបាន​​ធម្មចក្ខុ មាន​ប្រយោជន៍ច្រើន យ៉ាងនេះ។ ចប់សូត្រទី៧។

[៣២៥] ទ្រង់គង់នៅទៀបក្រុងសាវត្ថី… ក្នុងទីនោះឯង ព្រះមានព្រះភាគ… ម្នាលភិក្ខុទាំង​ឡាយ ដូចមហាសមុទ្រ គប្បីអស់ទៅ រីងស្ងួតទៅ លើកលែង​តែតំណក់​ទឹក​ពីរបីតំណក់។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយ សំគាល់​ហេតុនោះ ថាដូចម្តេច ទឹកដែល​អស់ទៅ រីង​ស្ងួត​ទៅ អំពីមហាសមុទ្រ និងដំណក់ទឹកពីរបីតំណក់ ដែល​សល់នៅ តើណាច្រើនជាង។ បពិត្រ​ព្រះអង្គដ៏ចំរើន ទឹកក្នុងមហាសមុទ្រ ដែល​អស់ទៅ រីងស្ងួតទៅ ច្រើនជាង ឯតំណក់​ទឹក​ពីរបីតំណក់ ដែលសល់នៅ មាន​ប្រមាណ​តិចណាស់ តំណក់ទឹកពីរបីតំណក់ ដែល​សល់​នៅ យកទៅប្រៀបធៀបនឹងទឹកក្នុងមហា​សមុទ្រ ដែលអស់ទៅ រីងស្ងួតទៅ មិនដល់​នូវ​​ចំណែកមួយ ក្នុងមួយរយចំណែក មិនដល់​នូវ​ចំណែកមួយ ក្នុង​មួយ​ពាន់ចំណែក មិន​ដល់​​នូវ​ចំណែកមួយ ក្នុងមួយសែន​ចំណែកឡើយ។

[៣២៦] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សេចក្តីនេះ មានឧបមេយ្យដូច។បេ។ ការបាន​ធម្មចក្ខុ មាន​ប្រយោជន៍ច្រើន យ៉ាងនេះ។ ចប់សូត្រទី៨។

[៣២៧] ទ្រង់គង់នៅទៀបក្រុងសាវត្ថី… ក្នុងទីនោះឯង ព្រះមានព្រះភាគ… ម្នាលភិក្ខុទាំង​ឡាយ ដូចបុរសរើសយកថ្ម និងក្រួស៧ដុំ ប៉ុនគ្រាប់ស្ពៃ អំពី​ស្តេច​ភ្នំ​ហិមពាន្ត។ ម្នាលភិក្ខុ​ទាំង​ឡាយ អ្នកទាំងឡាយ សំគាល់​ហេតុនោះ ថាដូចម្តេច ថ្មនិងក្រួស៧ដុំ ប៉ុនគ្រាប់ស្ពៃ ដែល​បុរសរើសយកមក និងស្តេច​ភ្នំហិមពាន្ត តើណាច្រើនជាង។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ស្តេច​​ភ្នំហិមពាន្ត ច្រើនជាង ឯថ្មនិងក្រួស ៧ដុំ ប៉ុនគ្រាប់ស្ពៃ ដែលបុរសរើសយកមក មាន​ប្រមាណ​​តិចណាស់ ថ្មនិងក្រួស ៧ដុំ ប៉ុនគ្រាប់ស្ពៃ ដែលបុរសរើសយកមក ទៅប្រៀប​ធៀប​នឹងស្តេចភ្នំហិមពាន្ត មិនដល់​នូវ​ចំណែកមួយ ក្នុងមួយរយចំណែក មិនដល់​នូវ​ចំណែក​មួយ ក្នុង​មួយ​ពាន់ចំណែក មិនដល់​នូវ​ចំណែកមួយ ក្នុងមួយសែនចំណែក​ឡើយ។

[៣២៨] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សេចក្តីនេះ មានឧបមេយ្យដូច។បេ។ ការបាន​ធម្មចក្ខុ មាន​ប្រយោជន៍ច្រើន យ៉ាងនេះ។ ចប់សូត្រទី៩។

[៣២៩] ទ្រង់គង់នៅទៀបក្រុងសាវត្ថី… ក្នុងទីនោះឯង ព្រះមានព្រះភាគ… ម្នាលភិក្ខុទាំង​ឡាយ ដូចស្តេចភ្នំហិមពាន្ត ដល់នូវការអស់ទៅ វិនាសទៅ លើកលែងតែថ្ម ឬក្រួស៧ដុំ ប៉ុនគ្រាប់ស្ពៃ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយ សំគាល់​ហេតុនោះ ថាដូចម្តេច ស្តេច​ភ្នំហិមពាន្ត ដែលអស់ទៅ វិនាសទៅ និងថ្ម ឬក្រួស ៧ដុំ ប៉ុនគ្រាប់ស្ពៃ ដែលសល់នៅ តើ​ណា​ច្រើនជាង។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏ចំរើន ស្តេចភ្នំហិមពាន្ត ដែលអស់ទៅ វិនាសទៅ ច្រើន​ជាង ឯថ្ម ឬក្រួស៧ដុំ ប៉ុនគ្រាប់ស្ពៃ ដែលសល់នៅ មាន​ប្រមាណ​តិចណាស់ ថ្ម ឬក្រួស៧ដុំ ប៉ុន​គ្រាប់ស្ពៃ ដែលសល់នៅ យកទៅប្រៀបធៀបនឹង​ស្តេចភ្នំ​ហិមពាន្ត ដែលអស់ទៅ វិនាស​ទៅ មិនដល់​នូវ​ចំណែកមួយ ក្នុងមួយរយចំណែក មិនដល់​នូវ​ចំណែកមួយ ក្នុង​មួយ​ពាន់ចំណែក មិនដល់​នូវ​ចំណែកមួយ ក្នុងមួយសែន​ចំណែកឡើយ។

[៣៣០] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សេចក្តីនេះ មានឧបមេយ្យដូចបុគ្គល ជាអរិយសាវ័ក ជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយទិដ្ឋិ ត្រាស់ដឹងនូវអរិយសច្ច រមែង​មានទុក្ខ ដែលអស់ទៅ រីងស្ងួត​ទៅច្រើនជាង ឯទុក្ខ​ដែលសល់នៅ សំដៅយកត្រឹម​៧អត្តភាព មានប្រមាណតិចណាស់ មិនដល់នូវ​ចំណែកមួយ ក្នុងមួយរយចំណែក មិនដល់​នូវ​ចំណែកមួយ ក្នុង​មួយ​ពាន់​ចំណែក មិនដល់​នូវ​ចំណែកមួយ ក្នុងមួយសែន​ចំណែកឡើយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ ការ​ត្រាស់​ដឹងធម៌ មានប្រយោជន៍​ច្រើន យ៉ាងនេះ ការបាន​​ធម្មចក្ខុ មានប្រយោជន៍​ច្រើន យ៉ាងនេះ។ ចប់សូត្រទី១០។

[៣៣១] ទ្រង់គង់នៅទៀបក្រុងសាវត្ថី… ក្នុងទីនោះឯង ព្រះមានព្រះភាគ… ម្នាលភិក្ខុទាំង​ឡាយ ដូចបុរសរើសយកថ្ម ឬក្រួស៧ដុំ ប៉ុនគ្រាប់សណ្តែកបាយ អំពី​ស្តេចភ្នំសិនេរុ។ ម្នាល​ភិក្ខុ​ទាំងឡាយ អ្នកទាំងឡាយ សំគាល់​ហេតុនោះ ថាដូចម្តេច ថ្ម ឬក្រួស ប៉ុនគ្រាប់​សណ្តែក​បាយ ដែលបុរសរើសមក និងស្តេចភ្នំសិនេរុ តើណាច្រើនជាង។ បពិត្រព្រះអង្គដ៏​ចំរើន ស្តេចភ្នំសិនេរុ ច្រើនជាង ឯថ្ម ឬក្រួស៧ដុំ ប៉ុនគ្រាប់សណ្តែក​បាយ ដែលបុរស​រើស​មក មាន​ប្រមាណ​តិចណាស់ ថ្ម ឬក្រួស៧ដុំ ប៉ុនគ្រាប់សណ្តែកបាយ ដែលបុរស​រើសមក យក​ទៅ​ប្រៀបធៀបនឹង​ស្តេចភ្នំសិនេរុ មិនដល់​នូវ​ចំណែកមួយ ក្នុងមួយរយចំណែក មិន​ដល់​​នូវ​ចំណែកមួយ ក្នុង​មួយ​ពាន់ចំណែក មិនដល់​នូវ​ចំណែកមួយ ក្នុងមួយសែន​ចំណែក​ឡើយ។

[៣៣២] ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ សេចក្តីនេះ មានឧបមេយ្យដូចការត្រាស់ដឹង របស់​សមណ​ព្រាហ្មណ៍​បរិព្វាជក ជាអន្យតិរ្ថិយ ប្រៀបធៀបនឹងការត្រាស់ដឹង របស់​បុគ្គល​ជា​អរិយ​សាវ័ក ជាអ្នកបរិបូណ៌ដោយទិដ្ឋិ មិនដល់នូវ​ចំណែកមួយ ក្នុងមួយរយចំណែក មិនដល់​នូវ​ចំណែក​មួយ ក្នុង​មួយ​ពាន់ចំណែក មិនដល់​នូវ​ចំណែកមួយ ក្នុងមួយសែន​ចំណែក​ឡើយ។ ម្នាលភិក្ខុទាំងឡាយ បុគ្គលបរិបូណ៌ដោយទិដ្ឋិ មានការត្រាស់ដឹងច្រើន យ៉ាងនេះ មាន​អភិញ្ញាច្រើន យ៉ាងនេះ។ ចប់សូត្រទី១១។

ចប់ អភិសមយវគ្គ ទី១០។

បញ្ជីរឿងនៃ អភិសមយវគ្គ នោះគឺ

សំដែងអំពីការប្រៀបធៀប ដូចលើកអាចម៍ដីឡើង ដោយចុងក្រចក ដូចទឹក​ក្នុង​ស្រះ​បោក្ខរណី ដូចទឹក​ដែលហូរ​ប្រសព្វ រលាយចូលគ្នា ២លើក ឧបមាដូចផែនដី ​២លើក ដូច​សមុទ្រ ២លើក ដូចភ្នំ ៣លើក។

ចប់ អភិសមយសំយុត្ត ទី១។

ចប់ ភាគ៣១។