ជំពូក៣. ថិរវេលាព្រះសុមេធបណ្ឌិតបំពេញពុទ្ធការកធម៌
ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធសមណគោតមបានបំពេញបារមីដើម្បីឲ្យបានត្រាស់ដឹងជាព្រះពុទ្ធត្រូវប្រើពេលវេលាសរុបទាំងអស់២០អសង្ខេយ្យ និង១សែនកប្បដែលចែកជាវគ្គធំបី ដូចខាងក្រោម ៖
ក. សុមេធបណ្ឌិតពោធិសត្វ
បំពេញបារមីធម៌១៦អសង្ខេយ្យជាអនិយតពោធិសត្វ
ព្រះពោធិសត្វមានមនោបណិធានកើតឡើងប្រាថ្នាភាពជា ព្រះពុទ្ធ (គឹសេចក្ដីប្រាថ្នាតែក្នុងចិត្ត) ចំនួន៧អសង្ខេយ្យ បញ្ចេញវាចាប្រាថ្នាជាព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ៩អសង្ខេយ្យ ។ នៅក្នុង១៦អសង្ខេយ្យនេះ ព្រះពោធិសត្វនៅមានលក្ខណៈជាអនិយតពោធិសត្វ គឺមិនទាន់ទៀងប្រាកដថា ត្រូវតែបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធនៅឡើយទេ ។
១. មនោបណិធាន
ព្រះពោធិសត្វប្រាថ្នាជាព្រះពុទ្ធក្នុងចិត្តអស់រយៈពេល៧អសង្ខេយ្យ ។ ចំនួន៧អសង្ខេយ្យនោះមាន នន្ទអសង្ខេយ្យ១ សុនន្ទអសង្ខេយ្យ១ បឋវីអសង្ខេយ្យ១ មណ្ឌលអសង្ខេយ្យ១ ធរណិអសង្ខេយ្យ១ សាគរអសង្ខេយ្យ១ និងបុណ្ឌរិកអសង្ខេយ្យ១ ។
ក្នុងនន្ទអសង្ខេយ្យនោះមានកប្បមួយឈ្មោះថា សារកប្ប មានព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធព្រះនាម ព្រហ្មទេវៈ ទ្រង់ឧប្បត្តិឡើងក្នុងលោក ។ ក្នុងនោះព្រះពោធិសត្វបានយោនយកកំណើតជាព្រះចៅផែនដីមានព្រះនាមថា អតិទេវៈ ហើយបានបំពេញកុសលធម៌ក្នុងសំណាក់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធមានមនោបណិធាន គឺមានសេចក្ដីប្រាថ្នាតែក្នុងចិត្តសូមឲ្យបានត្រាស់ជាព្រះ សម្មាសម្ពុទ្ធមួយអង្គក្នុងលោក ។ ក្នុងអសង្ខេយ្យនីមួយៗមានចំនួនព្រះពុទ្ធត្រាស់ដឹងខុសគ្នាគឺ ៖
- នន្ទអសង្ខេយ្យ មានព្រះពុទ្ធត្រាស់ដឹង ៤៩.០០០ ព្រះអង្គ
- សនន្ទអសង្ខេយ្យ មានព្រះពុទ្ធត្រាស់ដឹង ៩.០០០ ព្រះអង្គ
- បឋវីអសង្ខេយ្យ មានព្រះពុទ្ធត្រាស់ដឹង ១០.០០០ ព្រះអង្គ
- មណ្ឌអសង្ខេយ្យ មានព្រះពុទ្ធត្រាស់ដឹង ១១.០០០ ព្រះអង្គ
- ធរណិអសង្ខេយ្យ មានព្រះពុទ្ធត្រាស់ដឹង ២០.០០០ ព្រះអង្គ
- សាគរអសង្ខេយ្យ មានព្រះពុទ្ធត្រាស់ដឹង ៣០.០០០ ព្រះអង្គ
- បុណ្ឌរិកអសង្ខេយ្យ មានព្រះពុទ្ធត្រាស់ដឹង ៤០.០០០ ព្រះអង្គ ។
សរុបសេចក្ដីក្នុង៧អសង្ខេយ្យនេះ ព្រះពោធិសត្វបានធ្វើមនោបណិធានចំពោះព្រះពុទ្ធអង្គចំនួន ១៦៩.០០០ ព្រះអង្គ ។
២. វចីបណិធាន
ព្រះពោធិសត្វបញ្ចេញវាចាប្រាថ្នាជាព្រះពុទ្ធ៩អសង្ខេយ្យគឺ សព្វភទ្រ អសង្ខេយ្យ១ សព្វផុល្លអសង្ខេយ្យ១ រតនអសង្ខេយ្យ១ ឧសភខន្ធកអសង្ខេយ្យ១ មានិភទ្រអសង្ខេយ្យ១ បទុមអសង្ខេយ្យ១ ឧសភអសង្ខេយ្យ១ ខន្ធុត្ដមអសង្ខេយ្យ១ សព្វផាលអសង្ខេយ្យ១ ។
ក្នុងសព្វភទ្រអសង្ខេយ្យ ព្រះពោធិសត្វកើតក្នុងរាជត្រកូលនគរធញ្ញវតី ក្នុងកប្បឈ្មោះ សារមណ្ឌកប្ប បានថ្វាយបង្គំព្រះពុទ្ធចំនួន៤ព្រះអង្គ ។ ក្នុងកប្បបន្ទាប់មកព្រះពោធិសត្វបានកើតជាស្ដេចចក្រពត្តិ បានចូលទៅថ្វាយបង្គំព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធព្រះនាម បុរាណសក្យមុនី ដែលទ្រង់បានឧប្បត្តិក្នុងលោក ។ ព្រះពោធិសត្វក៏បានបញ្ចេញវាចាប្រាថ្នានូវភាពជាព្រះពុទ្ធក្នុង សំណាក់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធបុរាណសក្យមុនីនោះមុនដំបូងបង្អស់ ។
- ក្នុងសព្វភទ្រអសង្ខេយ្យនោះ មានព្រះពុទ្ធឧប្បត្តិក្នុងលោក ៤៩.០០០ ព្រះអង្គ
- ក្នុងសព្ជផុល្លអសង្ខេយ្យ មានព្រះពុទ្ធឧប្បត្តិក្នុងលោក ៦០.០០០ ព្រះអង្គ
- ក្នុងរតនអសង្ខេយ្យ មានព្រះពុទ្ធឧប្បត្តិក្នុងលោក ៧.០០០ ព្រះអង្គ
- ក្នុងឧសភខន្ធកអសង្ខេយ្យ មានព្រះពុទ្ធឧប្បត្តិក្នុងលោក ៨០.០០០ ព្រះអង្គ
- ក្នុងមានិភទ្រអសង្ខេយ្យ មានព្រះពុទ្ធឧប្បត្តិក្នុងលោក ៩០.០០០ ព្រះអង្គ
- ក្នុងបទុបអសង្ខេយ្យ មានព្រះពុទ្ធឧប្បត្តិក្នុងលោក ២០.០០០ ព្រះអង្គ
- ក្នុងឧសភអសង្ខេយ្យ មានព្រះពុទ្ធឧប្បត្តិក្នុងលោក ១០.០០០ ព្រះអង្គ
- ក្នុងសន្ធុត្ដមអសង្ខេយ្យ មានព្រះពុទ្ធឧប្បត្តិក្នុងលោក ៥.០០០ ព្រះអង្គ
- ក្នុងសព្វផាលអសង្ខេយ្យ មានព្រះពុទ្ធឧប្បត្តិក្នុងលោក ២.០០០ ព្រះអង្គ ។
ព្រះពោធិសត្វបានបញ្ចេញវាចាប្រាថ្នា សូមឲ្យខ្លួនបានត្រាស់ជាព្រះបុទ្ធក្នុងសំណាក់ព្រះពុទ្ធចំនួន ៣២៣.០០០ ព្រះអង្គ (រាប់ទាំងព្រះពុទ្ធតណ្ហង្ករ១ ព្រះពុទ្ធមេធង្ករ១ ព្រះពុទ្ធសរណង្ករផង) ។
សរុបព្រះពោធិសត្វស្ថិតនៅជាអនិយត ពោធិសត្វត្រូវបានថ្វាយបង្គំ និងបំពេញអធិការយ៉ាងច្រើនក្នុងសំណាក់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធមានចំនួន ៤៩២.០០០ ព្រះអង្គ ។
ព្រះពោធិសត្វបានបំពេញអធិការ គឺការសាងបរាមីជាឧបនិស្សយសម្បត្តិចំនួន១៦អសង្ខេយ្យដោយប្រការដូច្នេះ ។
កាលសព្វផាលអសង្ខេយ្យកន្លងទៅ ក៏មកដល់អសង្ខេយ្យមួយទៀតហៅថា សេលអសង្ខេយ្យ ។ ក្នុងសេលអសង្ខេយ្យនោះ មានកប្បមួយឈ្មោះថា សារមណ្ឌកប្ប មានព្រះពុទ្ធ៤ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ដឹងឡើងក្នុងលោកគឺ ព្រះពុទ្ធតណ្ហង្ករ១ ព្រះពុទ្ធមេធង្ករ១ ព្រះពុទ្ធសរណង្ករ១ និងព្រះពុទ្ធទីបង្ករ១ ។ ព្រះពោធិសត្វបានថ្វាយបង្គំ និងបំពេញអធិការក្នុងព្រះពុទ្ធ៣អង្គខាងដើមដែរ តែមិនទាន់បានទទួលការព្យាករ ព្រោះអដ្ឋសមោធាននៅមិនទាន់គ្រប់គ្រាន់ ។
ក្នុងកាលព្រះពុទ្ធទី៤ព្រះនាមទីបង្ករ ទ្រង់ឧប្បត្តិក្នុងលោក ព្រះពោធិសត្វយោនកំណើតជាសុមេធបណ្ឌិត ប្រកបដោយអដ្ឋសមោធានធម៌ពេញបរិបូណ៌ក៏បានទទួលការព្យាករពី ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធអង្គនោះក្នុងភាពនៃបុគ្គលជានិយតពោធិសត្វ គឺព្រះមហាពោធិសត្វដែលនឹងបានត្រាស់ជាព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធលើលោកពិត ប្រាកដ ។
៣. កាយវចីមនោបណិធាន
បន្ទាប់ពីទទួបានការព្យាករមក ព្រះពោធិសត្វត្រូវបំពេញពុទ្ធការកធម៌ចំនួន៤អសង្ខេយ្យ ១សែនកប្បទៀត (ព្រះពោធិសត្វដែលជានិយតពោធិសត្វក្នុងករណីនេះសំដៅលើតែព្រះមហាធោធិសត្វដែលសាងបារមីជាព្រះពុទ្ធសមណគោតម) ។
ខ. ព្រះពោធិសត្វបានបំពេញបារមី៤អសង្ខេយ្យជានិយតពោធិសត្វ
បួនអសង្ខេយ្យនេះមានៈ សេលអសង្ខេយ្យ១ ភាសអសង្ខេយ្យ១ ជយអសង្ខេយ្យ១ រុចិអសង្ខេយ្យ១ ។
ក្នុងសេលអសង្ខេយ្យនេះឯង សុមេធបណ្ឌិតបានទទួលព្យាករណ៍ពីព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធព្រះនាម ទីបង្ករ ។ ក្នុងកាលផុតសេលអសង្ខេយ្យហើយ មានកប្បមួយឈ្មោះ សារកប្ប មានព្រះពុទ្ធមួយព្រះអង្គប៉ុណ្ណោះទ្រង់ឧប្បត្តិក្នុងលោកគឺព្រះពុទ្ធកោណ្ឌញ្ញៈ ។ កាលនោះ ព្រះពោធិសត្វយោនកំណើតជាស្ដេចចក្រពត្តិមាននាមថា វិជិតាវី ក្នុងនគរចន្ទវតី ទ្រង់បានថ្វាយទានចំពោះព្រះសង្ឃមានព្រះពុទ្ធកោណ្ឌញ្ញៈជាប្រធាន ។ ព្រះពុទ្ធអង្គនោះទ្រង់ព្យាករជាលើកទី២ ។
កាលកន្លងផុតនូវសេលអសង្ខេយ្យហើយ មកដល់អសង្ខេយ្យមួយទៀតឈ្មោះថា ភាសអសង្ចេយ្យ ។ ក្នុងភាសអសង្ខេយ្យនោះកន្លងផុតទៅ មកដល់កប្បមួយឈ្មោះថា សារមណ្ឌកប្ប មានព្រះពុទ្ធ៤ព្រះអង្គត្រាស់ដឹងក្នុងលោកគឺ ព្រះពុទ្ធមង្គលៈ១ ព្រះពុទ្ធសុមនៈ១ ព្រះពុទ្ធរេវតៈ១ ព្រះពុទ្ធសោភិតៈ១ ។
កាលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធមង្គលៈទ្រង់ត្រាស់ដឹងក្នុងលោក ព្រះពោធិសត្វយោនកំណើតជាព្រាហ្មណ៍ឈ្មោះ សុរុចិ បានថ្វាយទានចំពោះព្រះសង្ឃមានព្រះពុទ្ធមង្គលៈជាប្រធាន ហើយបានទទួលព្យាករណ៍ជាលើកទី៣ ។
កាលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធសុមនៈទ្រង់ត្រាស់ដឹងក្នុងលោក ព្រះពោធិសត្វយោនកំណើតជានាគមួយឈ្មោះ អតុលៈ បានថ្វាយទាន និងសក្ការៈយ៉ាងធំចំពោះព្រះសង្ឃមានព្រះពុទ្ធសុមនៈជាប្រធាន ហើយបានទទួលព្យាករណ៍លើកទី៤ ។
កាលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធរេវតៈទ្រង់ត្រាស់ដឹងក្នុងលោក ព្រះពោធិសត្វយោនកំណើតជាព្រាហ្មណ៍ឈ្មោះ អតិទេវៈ បានថ្វាយចីវរទានចំពោះព្រះពុទ្ធរេវតៈ ហើយបានទទួលព្យាករលើកទី៥ ។
កាលព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធសោភិតៈទ្រង់ត្រាស់ដឹងក្នុងលោក ព្រះពោធិសត្វយោនកំណើតជាព្រាហ្មណ៍ឈ្មោះ សជាតៈ បានថ្វាយមហាទានចំពោះព្រះសង្ឃមានព្រះពុទ្ធសោភិតៈជាប្រធាន ហើយបានទទួលការព្យាករលើកទី៦ ។
កាលសារមណ្ឌកប្បផុតទៅ ក៏មកដល់អសង្ខេយ្យមួយទៀតឈ្មោះថា ជយអសង្ខេយ្យ ជាសុញ្ញអសង្ខេយ្យ មិនមានព្រះពុទ្ធត្រាស់ដឹងក្នុងលោក ។ កាលសុញ្ញអសង្ខេយ្យនោះកន្លងផុតហើយ មកដល់កប្បមួយឈ្មោះថា វរកប្ប មានព្រះពុទ្ធ៣ព្រះអង្គត្រាស់ដឹងក្នុងលោកគឺ ព្រះពុទ្ធអនោមទស្សី១ ព្រះពុទ្ធបទុមៈ១ ព្រះពុទ្ធនារទៈ១ ។
ក្នុងសម័យកាលព្រះពុទ្ធអនោមទស្សី ព្រះពោធិសត្វយោនកំណើតជា យក្ខ មានតំណែងជាសេនាបតី បាននិម្មិតមណ្ឌបយ៉ាងស្អាតវិចិត្រថ្វាយមហាទានចំពោះព្រះភិក្ខុសង្ឃ មានព្រះពុទ្ធជាប្រធាន ព្រះពុទ្ធអនោមទស្សីទ្រង់ក៏ព្យាករលើកទី៧ ។
ក្នុងសម័យព្រះពុទ្ធបទុមៈ ព្រះពោធិសត្វបានយោនកំណើតជា រាជសីហ៍ ឃើញព្រះពុទ្ធបទុមៈអង្គនោះ ទ្រង់ចូលនិរោធសមាបត្តិក្នុងព្រៃ៧ថ្ងៃ ហើយក៏នមស្ការធ្វើប្រទក្សិណ ទើបបន្លឺសីហនាទ៣ដង ក៏ចៀសចេញទៅ ។ ព្រះពុទ្ធបទុមៈ ទ្រង់ព្យាករលើកទី៨ ។
ក្នុងសម័យព្រះពុទ្ធនារទៈ ព្រះពោធិសត្វបួសជាឥសី បានថ្វាយមហាទាន និងបូជាដោយខ្លឹមចន្ទន៍ចំពោះព្រះភិក្ខុសង្ឃមានព្រះពុទ្ធជាប្រធាន ។ ព្រះពុទ្ធនារទៈ ទ្រង់ក៏ព្យាករលើកទី៩ ។
កាលវរកប្បកន្លងផុតទៅ ក៏មកដល់អសង្ខេយ្យមួយទៀតឈ្មោះ រុចិអសង្ខេយ្យ ជាសុញ្ញអសង្ខេយ្យដែរ មិនមានព្រះពុទ្ធត្រាស់ដឹងឡើយ ។
គ. ព្រះពោធិសត្វបំពេញបារមី១សែនកប្បជានិយតពោធិសត្វ
កាលខាងដើម១សែនកប្បនោះ មានកប្បមួយឈ្មោះថា សារកប្ប មានព្រះពុទ្ធ១ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ដឹងគឺ ព្រះពុទ្ធបទុមុត្តរៈ ។
ក្នុងសម័យកាលព្រះពុទ្ធបទុមុត្តរៈ ព្រះពោធិសត្វមានឈ្មោះថា ជដិលៈ បានថ្វាយមហាទាន មានសំពត់ចីវរ និងភត្តាហារចំពោះព្រះភិក្ខុសង្ឃមានព្រះពុទ្ធជាប្រធាន ។ ព្រះពុទ្ធបទុមុត្តរៈ ទ្រង់ព្យាករលើកទី១០ ។
កាលតមក ព្រះពុទ្ធជាម្ចាស់ទ្រង់ឧប្បត្តិឡើងក្នុងលោកមានចំនួន ៦៩.០០០ ព្រះអង្គ (ព្រះពោធិសត្វមិនបានទទួលការព្យាករណ៍ពីព្រះពុទ្ធ ៦៩.០០០ អង្គនេះទេ) ។ តមកទៀត ចូលមកខាងដើម ៣០.០០០កប្ប ។ ក្នុងមណ្ឌកប្ប មានព្រះពុទ្ធទ្រង់ឧប្បត្តិឡើង២ព្រះអង្គគឺ ព្រះពុទ្ធសុមេធ១ ព្រះបុទ្ធសុជាតៈ១ ។
ក្នុងសម័យកាលព្រះពុទ្ធសុមេធៈ ព្រះពោធិសត្វយោនកំណើតជាមាណពឈ្មោះ ឧត្ដរៈ បរិច្ចាគទ្រព្យ៨០កោដិកហាបណៈថ្វាយមហាទានចំពោះព្រះភិក្ខុសង្ឃមានព្រះពុទ្ធជាប្រធាន ។ ព្រះពុទ្ធសុមេធៈ ទ្រង់ព្យាករជាលើកទី១១ ។
ក្នុងសម័យកាលព្រះពុទ្ធសជាតៈ ព្រះពោធិសត្វយោនកំណើតជាស្ដេចចក្រពត្តិ លោកបានថ្វាយរាជសម្បត្តិទាំង៤ទ្វីប និងរតនៈ៧ប្រការចំពោះព្រះភិក្ខុសង្ឃ មានព្រះពុទ្ធជាប្រធាន ហើយចេញបព្វជ្ជា ។ ព្រះពុទ្ធសុជាតៈ ទ្រង់ត្រាស់ព្យាករថា បព្វជិតចក្រពត្តិនេះនឹងត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធមួយអង្គបន្ទាប់ពីនេះ ៣០.០០០កប្បទៀត ។ ព្រះពុទ្ធសុជាតៈ ទ្រង់ព្យាករជាលើកទី១២ ។
បន្ទាប់ពីមណ្ឌកប្បនោះទៅ មកដល់ខាងដើម១.៨០០កប្ប ។ មានកប្បមួយឈ្មោះ វរកប្ប មានព្រះពុទ្ធ៣ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ដឹងគឺ ព្រះពុទ្ធបិយទស្សី១ ព្រះពុទ្ធអត្ថទស្សី១ ព្រះពុទ្ធធម្មទស្សី១ ។
ក្នុងសម័យកាលព្រះពុទ្ធបិយទស្សី ព្រះពោធិសត្វយោនកំណើតជាព្រាហ្មណ៍ឈ្មោះ កស្សបៈ បានកសាងអារាមមួយ អស់ទឹកប្រាក់ ១០០.០០០កោដិកហាបណៈថ្វាយចំពោះពញរះភិក្ខុសង្ឃមានព្រះពុទ្ធជា ប្រធាន ។ ព្រះពុទ្ធបិយទស្សី ទ្រង់ព្យាករថា ព្រាហ្មណ៍កស្សបៈនេះនឹងបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធមួយព្រះអង្គបន្ទាប់ពី នេះ ១.៨០០កប្បទៀត ។ ព្រះពុទ្ធបិយទស្សី ទ្រង់ព្យាករជាលើកទី១៣ ។
ក្នុងសម័យកាលព្រះពុទ្ធអត្ថទស្សី ព្រះពោធិសត្វយោនកំណើតជា សុសិមជដិល បាននាំផ្កាទិព្វពីស្ថានសួគ៌ ផ្កាមន្ទារវបុស្ស ផ្កាបទុម និងផ្កាបារិច្ឆត្តកព្រឹក្ស បូជាចំពោះព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ។ ព្រះពុទ្ធអត្ថទស្សីទ្រង់ព្យាករថា ជដិលនេះនឹងបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធមួយអង្គក្នុងអនាគតកាលបន្ទាប់ពី នេះ ១.៨០០កប្ប ។ ព្រះពុទ្ធអត្ថទស្សី ទ្រង់ព្យាករជាលើកទី១៤ ។
ក្នុងសម័យកាលព្រះពុទ្ធធម្មទស្សី ព្រះពោធិសត្វបានយោនកំណើតជាព្រះឥន្ទ បានបូជាព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធធម្មទស្សីដោយគ្រឿងសក្ការៈយ៉ាងច្រើន ។ ព្រះពុទ្ធធម្មទស្សី ទ្រង់ព្យាករថា ស្ដេចសក្កទេវរាជនេះនឹងបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធបន្ទាប់ពីនេះ ១.៨០០កប្បទៀត ។ ព្រះពុទ្ធធម្មទស្សី ទ្រង់ព្យាករជាលើកទី១៥ ។
កាលវរកប្បនោះកន្លងទៅហើយ ក៏ឈានចូលមកខាងដើមនៃ៩៤កប្ប ។ មានកប្បមួយឈ្មោះ សារកប្ប ។ ក្នុងសារកប្បនោះ មានព្រះពុទ្ធមួយព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ដឹងក្នុងលោកគឺ ព្រះពុទ្ធសិទ្ធត្ថៈ ។
ក្នុងសម័យកាលព្រះពុទ្ធសិទ្ធត្ថៈ ព្រះពោធិសត្វបួសជាតាបសមានឈ្មោះថា មង្គលៈ បានថ្វាយផ្លែព្រីងចំពោះព្រះពុទ្ធអង្គ ។ ព្រះសិទ្ធត្ថៈ ទ្រង់ព្យាករថា បន្ទាប់ពីនេះ៩៤កប្បទៀត តាបសនេះនឹងបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធមួយព្រះអង្គព្រះនាមថា ព្រះពុទ្ធគោតម ។ ព្រះពុទ្ធសិទ្ធត្ថៈ ទ្រង់ព្យាករជាលើកទី១៦ ។
ក្នុងកាលតមក មានកប្បមួយជាសុញ្ញកប្ប គឺកប្បសូន្យដែលពុំមានព្រះពុទ្ធត្រាស់ដឹង ។ បន្ទាប់ពីសុញ្ញកាសកប្បនោះ ឈានចូលមកខាងដើម៩២កប្ប មានកប្បមួយឈ្មោះ មណ្ឌកប្ប មានព្រះពុទ្ធត្រាស់ដឹង២ព្រះអង្គគឺ ព្រះពុទ្ធតិស្សៈ១ ព្រះពុទ្ធបុស្សៈ១ (ច្បាប់ខ្លះថា ផុស្សៈ ក៏មាន) ។
ក្នុងសម័យកាលព្រះពុទ្ធតិស្សៈ ព្រះពោធិសត្វជាក្សត្រទ្រង់នាម សុជាតៈ ទ្រង់ លះបង់រាជសម្បត្តិ បួសជាតាបស បាននាំផ្កាទិព្វមកបូជាចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ ។ ព្រះពុទ្ធតិស្សៈ ទ្រង់ព្យាករថា តាបសនេះនឹងបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធមួយព្រះអង្គនាមថា សមណគោតមបន្ទាប់ពីនេះទៅ៩២កប្ប ។ ព្រះពុទ្ធតិស្សៈ ទ្រង់ព្យាករជាលើកទី១៧ ។
ក្នុងសម័យកាលព្រះពុទ្ធបុស្សៈ ព្រះពោធិសត្វយោនកំណើតជាក្សត្រនាម វិជិតាវី បានលះបង់រាជសម្បត្តិ ហើយចេញបព្វជ្ជា ។ ព្រះពុទ្ធបុស្សៈទ្រង់ព្យាករថា បព្វជិតរូបនេះនឹងបានត្រាស់ដឹងជាព្រះពុទ្ធបន្ទាប់ពីនេះ៩២កប្ប ទៀត ។ ព្រះពុទ្ធបុស្សៈ ទ្រង់ព្យាករជាលើកទី១៨ ។
កាលកន្លងមណ្ឌកប្បនោះទៅ ឈានចូលមកខាងដើមនៃ៩១កប្ប មានកប្បមួយឈ្មោះ សារកប្ប ។ ក្នុងសារកប្បនោះ មានព្រះពុទ្ធមួយព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ដឹងក្នុងលោកគឺ ព្រះពុទ្ធវិបស្សី ។ ក្នុងកាលនោះ ព្រះពោធិសត្វបានយោនកំណើតជានាគមួយមានឈ្មោះថា អតុលៈ បានបូជាដល់ព្រះដ៏មានព្រះភាគនូវតូរ្យតន្ត្រីទិព្វ ។ ព្រះពុទ្ធវិបស្សី ទ្រង់ព្យាករថា នាគនេះនឹងបានត្រាស់ដឹងជាព្រះពុទ្ធបន្ទាប់ពីនេះ៩១កប្ប ទៀត ។ ព្រះពុទ្ធវិបស្សី ទ្រង់ព្យាករជាលើកទី១៩ ។
កាលកប្បនោះកន្លងទៅយ៉ាងយូរ ក៏ឈានចូលមកដល់ខាងដើមនៃ៣១កប្ប ។ មានកប្បមួយឈ្មោះមណ្ឌកប្ប មានព្រះពុទ្ធ២ព្រះអង្គទ្រង់ត្រាស់ដឹងក្នុងលោកគឺ ព្រះពុទ្ធសិខី១ ព្រះពុទ្ធវេស្សភូ១ ។
ក្នុងសម័យកាលនៃព្រះពុទ្ធសិខី ព្រះពោធិសត្វបានយោនយកកំណើតជាក្សត្រព្រះនាមថា អរិន្ទមៈ បានថ្វាយសំពត់មានសាច់យ៉ាងល្អ និងពាហនៈដំរីទ្រង់គ្រឿងចំពោះព្រះភិក្ខុសង្ឃ មានព្រះពុទ្ធជាប្រធាន ។ ព្រះពុទ្ធសិខី ទ្រង់ព្យាករថា កសត្រអរិន្ទមៈនេះនឹងបានត្រាស់ដឹងធាព្រះពុទ្ធមួយអង្គក្នុងលោក បន្ទាប់ពីនេះ៣១កប្បទៀត ។ ព្រះពុទ្ធសិខី ទ្រង់ព្យាករជាលើកទី២០ ។
ក្នុងសម័យកាលព្រះពុទ្ធវេស្សភូ ទ្រង់ត្រាស់ដឹងក្នុងលោក ។ ព្រះពោធិសត្វបនាយោនកំណើតជាក្សត្រសុទស្សនៈ បានថ្វាយនូវមហាទានចំពោះព្រះពុទ្ធអង្គ ។ ព្រះពុទ្ធវេស្សភូ ទ្រង់ព្យាករថា ក្សត្រអង្គនេះនឹងបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធបន្ទាប់ពីនេះ៣១កប្ប ទៀត ។ ព្រះពុទ្ធវេស្សភូ ទ្រង់ព្យាករជាលើកទី២១ ។
បន្ទាប់មក មិនមានព្រះពុទ្ធត្រាស់ដឹងអស់ចំនួន២៩កប្ប ក៏ឈានចូលមកដល់ភទ្ទកប្ប ដែលមានព្រះពុទ្ធ៥ព្រះអង្គបានត្រាស់គឺ ព្រះពុទ្ធកក្កុសន្ធៈ១ ព្រះពុទ្ធកោណាគមនៈ១ ព្រះពុទ្ធកស្សបៈ១ ព្រះពុទ្ធសមណគោតម១ (ព្រះពុទ្ធអង្គបច្ចុប្បន្នយើងនេះ) និងព្រះពុទ្ធមេត្តេយ្យ១ (នឹងត្រាស់ដឹងក្នុងកាលខាងមុខ) ។
ក្នុងភទ្ទកប្បនេះ កាលមនុស្សមានអាយុ ៤០.០០០ ឆ្នាំ មានព្រះពុទ្ធអង្គ ទ្រង់ត្រាស់ដឹងក្នុងលោកគឺ ព្រះពុទ្ធកក្កុសន្ធៈ ។ ក្នុងកាលនោះ ព្រះពោធិសត្វបានយោនកំណើតជាក្សត្រព្រះនាម ខេមៈ បានថ្វាយមហាទានយ៉ាងច្រើនចំពោះព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ និងភិក្ខុសង្ឃ ។ ព្រះពុទ្ធកក្កុសន្ធៈ ទ្រង់ព្យាករថា ក្នុងភទ្ទកប្បនេះ ក្សេត្រខេមៈនេះនឹងបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធ ។ ព្រះពុទ្ធកក្កុសន្ធៈ ទ្រង់ព្យាករជាលើកទី២២ ។
បន្ទាប់មក កាលមនុស្សមានអាយុ ៣០.០០០ ឆ្នាំ មានព្រះពុទ្ធអង្គទ្រង់ត្រាស់ដឹងក្នុងលោកគឺ ព្រះពុទ្ធកោណាគមនៈ ។ ក្នុងកាលនោះ ព្រះពោធិសត្វបានយោនកំណើតជាក្សត្រនាម បព្វតៈ បានថ្វាយវត្ថុ៤មុខគឺ សំពត់ចិនប្រទេស១ សំពត់សូត្រ១ សំពត់កម្ពល១ ស្បែកជើងមាស១ ចំពោះព្រះពុទ្ធកោណាគមនៈ និងភិក្ខុសង្ឃទាំងឡាយជាសាវ័ក ។ ព្រះពុទ្ធកោណាគមនៈ ទ្រង់ព្យាករថា មហាបុរសនេះនឹងត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធក្នុងភទ្ទកប្បនេះ ។ ព្រះពុទ្ធកោណាគមនៈ ទ្រង់ព្យាករជាលើកទី២៣ ។
កាលមនុស្សមានអាយុថយចុះ និងចម្រើនឡើងហើយថយចុះមកត្រឹមអាយុ ២០.០០០ ឆ្នាំ មានព្រះពុទ្ធអង្គទ្រង់ត្រាស់ដឹងក្នុងលោកគឺ ព្រះពុទ្ធកស្សបៈ ។ ក្នុងកាលនោះ ព្រះពោធិសត្វបានយោនកំណើតជា ជោតិបាលមាណព ចេញបួសក្នុងសំណាក់ព្រះពុទ្ធអង្គនោះ ជាអ្នកមានសីលវត្តបរិសុទ្ធល្អ ។ ព្រះពុទ្ធកស្សបៈ ទ្រង់ព្យាករថា ជោតិបាលភិក្ខុនេះនឹងបានត្រាស់ជាព្រះពុទ្ធក្នុងភទ្ទកប្បនេះ ។ ព្រះពុទ្ធកស្សបទសពល ទ្រង់ព្យាករជាលើកទី២៤ ។
កាលព្រះពុទ្ធកស្សបទសពល ទ្រង់បរិនិព្វានហើយ អាយុរបស់មនុស្ស ២០.០០០ ឆ្នាំ ថាយចុះមករហូតដល់១០ឆ្នាំជាអាយុខ័យ ហើយចម្រើនឡើងវិញរហូតដល់អាយុ១អសង្ខេយ្យឆ្នាំ ជាអាយុខ័យ ហើយធ្លាក់ចុះមកដល់ត្រឹម១០០ឆ្នាំ ជាអាយុខ័យ ។ គ្រានោះ ព្រះពុទ្ធសមណគោតម ទ្រង់ក៏បានត្រាស់ដឹងឡើងក្នុងលោកយើងនេះ ។
ប្រភព: មាគ៌ាជីវិតនៃព្រះពោធិសត្វ
រៀបរៀងដោយៈ បណ្ឌិត កុល ផេង
✍️ចងក្រងដោយ៖ ឈូកខ្មែរ
