វត្តខេមររតនារាម

ប្រភេទចម្លាក់ខ្មែរ

beidok — Wed, 04 Feb 2026 20:45:45 +0000

ប្រភេទចម្លាក់ខ្មែរ

គេសង្កេតឃើញថា ចម្លាក់បូរាណខ្មែរមាន ៣ ប្រភេទគឺៈ ចម្លាក់លិបឬចម្លាក់រាក់ ចម្លាក់លៀនឬចម្លាក់ជ្រៅ និងចម្លាក់លោតក្លាយទៅជារូបបដិមា ។

១. ចម្លាក់លិប ឬចម្លាក់រាក់ (Bas-relief)

គេឆ្លាក់ក្បាច់នេះនៅលើផ្ទាំងថ្មដោយលូកចូលទៅក្នុងផ្ទៃផ្ទាំងថ្ម មើលទៅមិនសូវឃើញខ្ពស់ឬផុសចេញពីផ្ទៃផ្ទាំងថ្មទេ ។ គេច្រើនប្រើចម្លាក់លិបនៅលើជញ្ជាំងប្រាសាទ ។ ឧ. ក្បាច់លិបជារឿងនៅតាមថែវជាន់ទី១នៃប្រាសាទអង្គរវត្ត ។

ចម្លាក់លិប ឬចម្លាក់រាក់នៅថែវជាន់ទី១ ប្រាសាទអង្គរវត្ត

២. ចម្លាក់លៀន (Haut-relief)

គឺជាចម្លាក់ដែលគេឆ្លាក់លៀនចេញពីផ្ទៃផ្ទាំងថ្ម ។ គេច្រើនឆ្លាក់ចម្លាក់លៀននៅលើផ្ដែរ លើសរសរពេជ្រ និងលើជញ្ជាំង ។

ចម្លាក់លៀននៅលើហោជាង នៃប្រាសាទអង្គរវត្ត

៣. ចម្លាក់លោត (Ronde-bosse)

ម្ដងនេះគេឆ្លាក់រូបសត្វ ឬមនុស្សពុំមែននៅលើជញ្ជាំងទៀតទេ គឺដាច់ពីជញ្ជាំង ប៉ុន្តែផ្អែកនឹងជញ្ជាំងដោយយកជញ្ជាំងធ្វើជាទម្រ ។ លុះក្រោយមកទៀតគេឆ្លាក់រូបបដិមាដោយពុំចាំបាច់មានទម្រទៀតទេ ។

ចម្លាក់លោតជាពុទ្ធបដិមា នៅភ្នំបាខែង

ប្រធានចម្លាក់

ចម្លាក់បុរាណខ្មែរមានច្រើនយ៉ាងណាស់ ប៉ុន្តែយើងលើកយកតែចម្លាក់ណាដែលទាក់ទងនឹងសាសនា និងប្រាសាទមកសិក្សាតែប៉ុណ្ណោះ ។

១. ពុទ្ធរូប

ពុទ្ធបដិមាមានតាំងពីសម័យនគរភ្នំម៉្លេះ នៅក្នុងសិល្បៈខ្មែរ ព្រះពុទ្ធរូបគ្មានគ្រឿងអលង្ការទេ ហើយច្រើនតែមានកាយវិការ (មុទ្រៈ ឬ មុទ្រា) ប្លែកៗពីគ្នា ។

ឈានមុទ្រៈ គេឆ្លាក់រូបគង់ ភ្នែន មាននាគប្រក់ពីលើ ឬមិននាគប្រក់ពីលើ ព្រះហស្តទាំង២លាដាក់លើភ្លៅ គឺជាកាយវិការធ្វើសមាធិ ។

ឈានមុទ្រៈ

ភូមិស្បសិមុទ្រៈ រូបគង់ភ្នែន ព្រះហស្តឆ្វេងដាក់លើភ្លៅ ព្រះហស្តស្ដាំដាក់លើក្បាលជង្គង់ ចង្អុលព្រះហស្តសំយុងចុះក្រោមចង្អុលទៅរកដី គឺជាកាយវិការយកព្រះធរណីធ្វើជាសាក្សីក្នុងពេលផ្ចាញ់មារ ។

ភូមិស្បសិមុទ្រៈ

អភយមុទ្រៈ រូបឈរ ព្រះហស្តទាំង២ ឬតែម្ខាងលាដាក់ទៅមុខ ចង្អុលព្រះហស្តលើកទៅលើ គឺជាកាយវិការបញ្ជាក់ថាកុំខ្លាច ។

អភយមុទ្រៈ

ធម្មចក្រមុទ្រៈ រូបគង់ភ្នែន ព្រះហស្តទាំង២បង្ហាញជាសញ្ញាបង្វិលកងចក្រ គឺជាកាយវិការសម្ដែងធម្មចក្រ ។

ធម្មចក្រមុទ្រៈ

វរមុទ្រៈ រូបគង់ឈរ ព្រះហស្តទាំង២លាដាក់ទៅមុខ (ឬគង់ភ្នែន និងលាព្រះហស្តតែម្ខាង) ចង្អុលព្រះហស្តចុះទៅក្រោម គឺជាកាយវិការសប្បុរសធម៌ឬដាក់ទាន ។

វរមុទ្រៈ

វិតកិមុទ្រៈ រូបគង់ឈរ ព្រះហស្តទាំង២លាទៅមុខ បត់ចង្អុលព្រះហស្តកណ្ដាលមកភ្ជាប់នឹងមេដៃ គឺជាកាយវិការបញ្ជាក់ថា អ្វីដែលធ្វើរួចហើយ ធ្វើតទៅទៀតឲ្យរឹតតែមាំមួនឡើង ឬបង្ហាញការត្រិះរិះពិចារណា ។

វិតកិមុទ្រៈ

ក្រៅពីរូបដែលមានកាយវិការទាំងនេះ គេឃើញមានរូបព្រះពុទ្ធគង់ភ្នែនមានរាងកាយស្គាំងស្គម (ព្រះពុទ្ធធ្វើទុក្ករកិរិយា) និងរូបផ្ទុំផ្អៀងទៅខាងស្ដាំ (ព្រះពុទ្ធរូបចូលនិព្វាន) ។

រូបព្រះពុទ្ធចូលនិព្វាន នៅភូមិវប្បធម៌កម្ពុជា ខេត្តសៀមរាប

នៅមានលក្ខណៈពិសេសផ្សេងៗទៀតសម្រាប់សម្គាល់ព្រះពុទ្ធរូបគឺៈ

គ្រងចីវរទុកស្មាខាងស្ដាំទទេ
មានសញ្ញាមួយនៅចន្លោះព្រះនេត្រ
មានពកឬកន្តុបនៅលើព្រះកេស
មានសក់ច្រើនរួញ ហើយគួចត្របាញ់ដុំៗ
មានមុខមូលរាងពងក្រពើ
មានត្រចៀកធំវែងចុះមកក្រោម
ទឹកមុខញញឹម ។

២. ពោធិសត្វ (ខាងពុទ្ធសាសនាមហាយាន)

លោកេស្វរៈ ជាពោធិសត្វជួយសង្គ្រោះ និងផ្ដល់សុខដល់សត្វលោក ។ គេឆ្លាក់រូបពោធិសត្វលោកេស្វរៈគង់ឈរលើផ្កាឈូក មានព្រះហស្តច្រើន ទ្រង់កេតនភណ្ឌផ្សេងៗដូចជា គម្ពីរ ខ្សែផ្គាំ ដបឬថូ ផ្កាឈូក ជាដើម មានគ្រឿងអលង្ការ ច្រើនមានភ្នួងសក់ធំៗដែលនៅពីលើភ្នួងសក់មានព្រះពុទ្ធរូបមួយ អង្គឈ្មោះ អមិតាតៈ ។

លោកេស្វរៈ ជាពោធិសត្វជួយសង្គ្រោះ និងផ្ដល់សុខដល់សត្វលោក

មញ្ចុស្រីៈ ជាពោធិសត្វខាងតុលាការ គេឆ្លាក់ជារូបមនុស្សកាន់សៀវភៅ១ ព្រះខាន់១ គង់លើសត្វតោ ។

សមន្តភទ្រៈ ជាពោធិសត្វគ្រប់គ្រងខ្មាន់សាសនា ។ គេឆ្លាក់ជារូបមនុស្សគង់លើដំរី ។

មៃត្រេយៈ ជាពោធិសត្វដែលនឹងបានត្រាសជាព្រះពុទ្ធបន្ទាប់ពីព្រះសមណគោតម ។

ក្សិតិគភិៈ ជាពោធិសត្វស្រង់មនុស្សពីនរក ។

វជ្របាណិៈ ជាពោធិសត្វការពារសាសនា គេធ្វើជារូបមនុស្សកាន់រន្ទះ ។

ប្រជ្ញាបារមិតាៈ ជាពោធិសត្វស្រី ជានិមិត្តរូបនៃបញ្ញា ។

ប្រជ្ញាបារមិតាជាពោធិសត្វស្រី ជានិមិត្តរូបនៃបញ្ញា

រូបបដិមាទាំងបីនេះ គេតែងតែឃើញនៅជាមួយគ្នា
គឺព្រះពោធិសត្វអាវាលោកេស្វរៈ ព្រះពុទ្ធ និងប្រាជ្ញាបារមិតា

៣. ព្រហ្ម

លក្ខណៈសម្រាប់សម្គាល់ព្រះព្រហ្មមានៈ

ព្រះភក្ត្រ៤
កេតនភណ្ឌៈ ប៉ាន់ឬថូ ថាស ស្លាបព្រារាជពិធី ខ្សែផ្គាំ ។ល។
យានជំនិះ: សត្វហង្ស
មហេសីៈ សរស្វតី
បុត្រ ៣ អង្គៈ ទក្យ ភកិ និង សន្ធិយា

ចម្លាក់ព្រះព្រហ្មនៅក្បាលស្ពាន (ឆ្វេង) និងព្រះព្រហ្មនៅសារមន្ទីរជាតិ (ស្ដាំ)

៤. ឥសូរ ឬ សិវៈ

នៅមុនសម័យអង្គរ គេពុំឃើញមានចម្លាក់ជារូបមនុស្សសម្គាល់ព្រះឥសូរទេ គឺមានតែរូបលិង្គព្រះឥសូរដែលតម្កល់នៅក្នុងប្រាសាទដែលមានរាង រូវដូចតទៅៈ

ផ្នែកលើមានរាងមូលវែងដូចសរសរ
ផ្នែកកណ្ដាលមានរាង៦ជ្រុង ឬ ៨ ជ្រុង ជាទម្ររ
ផ្នែកក្រោមមានរាង៤ជ្រុងស្មើជាទម្ររដែរ ។

គេសង្កេតឃើញថាចម្លាក់រូបលិង្គព្រះឥសូរដែល តម្កល់ក្នុងប្រាសាទមិនមែនសុទ្ធតែតំណាងព្រះឥសូរទេ ដូចជា រូបដែលតម្កល់ក្នុងប្រាសាទភ្នំខ្លះដូចជាប្រាសាទបាខែង បាគង ជាដើម គឺជារូបចម្លាក់សម្រាប់រាជពិធី ។

លុះក្រោយមកទៀត ទើបមានឆ្លាក់ជារូបមនុស្សផ្សេងៗសម្រាប់សម្គាល់ព្រះឥសូរៈ

រូបដូចឥសីៈ មានភ្នូងសក់ធំ មានខ្សែផ្គាំនៅកឬនៅដៃ ។
រូបដូចមហាក្សត្រគង់លើបល័ង្ល មានគ្រឿងអលង្ការគ្រប់មុខ ។
រូបដូចគ្រូរបាំ ។
រូបមនុស្សមានភ្នូងសក់ លម្អដោយចំណិតព្រះច័ន្ទនៅពីមុខ ។
រូបមនុស្សភ្នែក ៣: ភ្នែក២ដូចមនុស្សធម្មតា ឯភ្នែកទី៣នៅកណ្ដាលថ្ងាស ។
រូបមនុស្សមុខមួយដៃ២ ជួនកាលបែងជាមុខ៥ ដៃ១០ ហើយមានកេតនភណ្ឌផ្សេងៗ ត្រីសូល៍ (ច្បូក) ខ្សែផ្គាំ ស្គរ ដប លលាក្បាល ខ្សែមួយចង្វាយ ជាដើម ។

រូបព្រះឥសូរ គេច្រើនឆ្លាក់តែម្នាក់ឯង ឬជួនកាលជាមួយនឹងយានជំនិះគោនន្ទិ ។ សក្តិ (មហេសីអាទិទេព) មាននាមផ្សេងៗ: បរវតី ឧមា ទូរគា កាឡី គោរី កុមារី ទេវី ចន្ទី មហាទេវី ។ ព្រះឥសូរមានបុត្រ២អង្គគឺ ស្គន្ទ (ជាទេវៈតំណាងចម្បាំងមានយានជំនិះជាសត្វក្ងោក) និង គណេស (ជាទេវៈតំណាងបញ្ញាមានពោះកំប៉ោង ដៃ៤ ក្បាលជាសត្វដំរី មានភ្លុកខាងស្ដាំ ឯភ្លុកខាងឆ្វេងបាក់ក្នុងពេលប្រយុទ្ធជាមួយ បរសុរាមៈ ដែលជាអវតារព្រះវិស្ណុ ហើយមានយានជំនិះជាសត្វកណ្ដុរ) ។

៥. នារាយណ៍ ឬ វិស្ណុ

គេច្រើនធ្វើរូបព្រះនារាយណ៍គង់ឈរដោយឆ្លាក់ ជារូបមនុស្សដែលច្រើនតែមានដៃ៤ មានកេតនភណ្ឌផ្សេងៗដូចជា ខ្យងស័ង្ខ មោង ថាស ដុំមូល(ផែនដី) ផ្កាឈូក(និយមនៅឥណ្ឌា) ម្កុដមូលវែង ។

នៅតាមជញ្ជាំងប្រាសាទអង្គរវត្ត គេប្រទះឃើញរូបព្រះនារាយណ៍ជិះសត្វគ្រុឌ ។ ជួនកាលទៀត គេឆ្លាក់រូបព្រះនារាយណ៍ផ្ទុំលើសត្វពស់ឈ្មោះ សេសៈ នៅកណ្ដាលសមុទ្រមានដើមឈូកដុះចេញពីផ្ចិត ហើយនៅលើផ្កាឈូកមានរូបព្រះព្រហ្ម ។ សក្តិរបស់ព្រះនារាយណ៍មាននាមថា ស្រ៊ី (តំណាងទ្រព្យសម្បត្តិ) ឬ លក្ស្មី (តំណាងសោភណ្ឌនភាព) ព្រះហស្តកាន់ផ្កាឈូក ។ អវតារព្រះនារាយណ៍មានទាំងអស់ ១០ គឺៈ

អវតារជារូបមនុស្សៈ វាមនៈ បរសុរាមៈ រាម ក្រិស្ណ ព្រះពុទ្ធ
អវតាររូបជាមនុស្សក្បាលជាសត្វៈ នរសិង្ហ កល្កិន
អវតាររូបជាសត្វៈ មត្ស្យា កូម៌ វរាហៈ

នៅស្រុកខ្មែរ គេមិនទាន់បានឆ្លាក់រូបអវតារឲ្យបានគ្រប់ទាំងអស់ទេ ។ នៅតាមជញ្ជាំងប្រាសាទអង្គរវត្ត គេឃើញមាន កូមិ (នៅក្នុងរឿងកូរសមុទ្រទឹកដោះ) រាម (នៅក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍) ក្រិស្ណ (នៅក្នុងរឿងមហាភាតរៈ) រូបក្រិស្ណមួយទៀតលើកដៃទ្រភ្នំ (ឆ្លាក់ជាក្បាច់លោតនៅវត្តកោះ ខេត្តតាកែវ) រូបកល្កិន (រូបមនុស្សក្បាលសេះ) ។

មត្ស្យា ត្រីដែលបានជួយជីវិតស្ដេចឲ្យរួចពីទឹកជំនន់

កូម៌ អណ្ដើកដែលបានធ្វើជាកំណល់ទ្រភ្នំមន្ទរៈពេលកូរសមុទ្រទឹកដោះ

វរាហៈ ជ្រូកព្រៃដែលបានជួយលោកឲ្យផុតពីការជិះជាន់សង្កត់សង្កិនរបស់ហិរណយក្ស

នរសិង្ហ មនុស្សក្បាលតោដែលបានសម្លាប់យក្សឈ្មោះហិរណកសិបុ

វាមនៈ មនុស្សតឿដែលបានរំដោះលោកដោយសុំដីបីជំហានពីយក្សពាលី

បរសុរាម ព្រះរាមកាន់ពូថៅដែលបានរំដោះពួកព្រាហ្មណ៍ពីពួកក្សត្រិយៈកំណាច

ព្រះរាម តួអង្គក្នុងរឿងរាមាយណៈដែលបានសម្លាប់យក្សឈ្មោះក្រុងរាពណ៍

ក្រឹស្ណ មនុស្សសម្បុរខ្មៅដែលបានសម្រេចស្នាដៃជាច្រើន

ព្រះពុទ្ធ ដែលពួកហិណ្ឌូបញ្ចូលជាអវតារព្រះវិស្ណុដើម្បីអូសទាញពុទ្ធបរិស័ទ

កល្កិន មនុស្សក្បាលសេះដែលនឹងមកដល់ក្នុងអនាគតដើម្បីរៀបចំច្បាប់ទម្លាប់ឡើងវិញ

៦. ហរិហរៈ

នៅស្រុកខ្មែរ គេឆ្លាក់រូបហរិហរៈដំណាងឲ្យអាទិទេពឥសូរផង វិស្ណុផង គេស្គាល់ថាជាឥសូរដោយសារមុខ (នៅចំហៀងខាងស្ដាំរូប) កេតនភណ្ឌ ឬសក់រួញផ្នត់ៗ ។ ឯព្រះវិស្ណុ គេស្គាល់ដោយសារមុខ (នៅចំហៀងខាងឆ្វេងរូប) មានម្កុដមូលវែង ។

ហរិហរៈអាទិទេពតំណាងឥសូរ និងវិស្ណុ

៧. ទេវៈផ្សេងៗទៀត

ក្រៅពីទេវៈសំខាន់ៗដែលបានរៀបរាប់រួចមកហើយនេះនៅមានទេវៈរាយរងជាច្រើនទៀតដូចជាៈ

១. ព្រះចន្ទក៏ដូចព្រះអាទិត្យ: គង់លើរទេះសេះ មានពន្លឺចេញពីខ្លួន ។ បើជាគំនូរ ព្រះអាទិត្យមានរង្វង់ពន្លឺពីខាងក្រោយពណ៌ក្រហម ឯព្រះចន្ទពណ៌ស ។ រីឯចម្លាក់នៅលើថ្ម គេឆ្លាក់ឆូតៗលើរង្វង់ពន្លឺសម្រាប់ព្រះអាទិត្យ និងមិនមានឆូតសម្រាប់ព្រះចន្ទ ។

ព្រះអាទិត្យ ឬព្រះសូរ្យៈ គង់លើរទេះសេះ

ព្រះចន្ទពែនភ្នែនលើបល្ល័ង្ក (ឆ្វេង) និងព្រះចន្ទគង់លើរទេះសេះ (ស្ដាំ)

២. ព្រះយមៈ ឬ ព្រះយមរាជ: ទេវៈតំណាងសេចក្ដីស្លាប់ និងជាទេវៈទទួលខុសត្រូវទិសខាងត្បូង ។ ព្រះយមៈគង់លើសត្វក្របី កាន់មោង ដាវ កាំបិត ពូថៅ ។

ព្រះយមៈ ឬ ព្រះយមរាជគង់លើសត្វក្របី

៣. ព្រះវរុណ ឬ ព្រះពិរុណៈ ទេវៈបង្កើតភ្លៀង និងជាទេវៈទទួលការខុសត្រូវទិសខាងលិច ។ ព្រះវរុណគង់លើសត្វហង្ស ឯកសារខ្លះថា គង់លើសត្វនាគបាំងក្លោះ ។

ព្រះវរុណ ឬ ព្រះពិរុណគង់លើសត្វហង្ស

៤. ព្រះឥន្ទ្រៈ ជាស្ដេចនៃទេវលោក ជាទេវៈបង្កើតផ្គររន្ទះ និងជាទេវៈទទួលការខុសត្រូវទិសខាងកើត ។ ព្រះឥន្ទ្រគង់លើសត្វដំរីឰរាវ័ណក្បាល៣ កាន់វជ្រៈ ពូថៅ ថាស កង្វេរដំរី ។

ព្រះឥន្ទ្រគង់លើដំរី

៥. ព្រះកុវេរៈ ទេវៈតំណាងទ្រព្យសម្បត្តិ និងជាទេវៈទទួលការខុសត្រូវទិសខាងជើង ។ ព្រះកុវេរៈគង់លើសត្វសេះ ។

ព្រះកុវេរៈគង់លើសត្វសេះ

៦. ព្រះអគ្និ ឬ ព្រះអគ្គីៈ ទេវៈតំណាងភ្លើង គង់លើសត្វពពែ (ឯកសារខ្លះថា គង់លើសត្វចៀម) កាន់ពូថៅ ភ្លើងចន្លុះ ផ្លិត ។

ព្រះអគ្និ ឬ ព្រះអគ្គីគង់លើសត្វពពែ

៧. រាហូៈ ទេវៈបង្កើតគ្រាស មានដងខ្លួនខាងក្រោមកប់ក្នុងពពក ។

រាហូមានដងខ្លួនខាងក្រោមកប់ក្នុងពពក

៨. កេតុៈ ទេវៈបង្កើតផ្កាយដុះកន្ទុយ គង់លើសត្វតោ ។

ព្រះកេតុគង់លើសត្វតោ

ចំពោះទេព្ដា និងទេពអប្សរនៅក្នុងសិល្បៈខ្មែរ គេច្រើនតែឆ្លាក់ជារូបដែលមានកាយវិការហោះហើរលើអាកាសជាអ្នករាំ ឬកាន់បាច់ផ្កា ។

គេមានធ្វើរូបទ្វារបាលនៅអមសងខាងទ្វារប្រាសាទដោយមានកាន់អាវុធផង ។

៨. សត្វ

សត្វដែលជាយានជំនិះរបស់អាទិទេពៈ គនន្ទិ ហង្ស គ្រុឌ ។ល។
សត្វដែលមានភារៈថែរក្សាប្រាសាទ ឬសម្រាប់លម្អប្រាសាទមានៈ នាគ ម្ករ រាហ៊ូ សិង្ហ ដំរី ស្វា ។ល។

៩. ផ្កា ភ្ញី ក្បាច់ផ្សេងៗ

ក្បាច់ផ្កាភ្ញី ស្លឹកឈើ និងក្បាច់ផ្សេងៗ គេច្រើនឆ្លាក់នៅលើផ្ដែរ សរសរពេជ្រ និងជញ្ជាំងសម្រាប់លម្អប្រាសាទ ។

១០. រឿង

ចម្លាក់រឿងមានឆ្លាក់នៅតាមជញ្ជាំងដូចជា ជញ្ជាំងប្រាសាទអង្គរវត្តជាដើម មានចម្លាក់ដកស្រង់ពីរឿងរាមកេរ្តិ៍ (រាមាយណៈខ្មែរ) រឿងមហាភាតរៈ រឿងរាមាយណៈ (ត្រង់រឿងកូរសមុទ្រទឹកដោះដើម្បីបង្កើតទឹកអម្រឹត) ជាដើម ។ នៅជញ្ជាំងប្រាសាទបាយ័នមានចម្លាក់រឿងប្រវត្តិសាស្ត្រដូចជា ចម្បាំងរវាងខ្មែរ និងចាម រឿងជីវភាពរស់នៅពិតប្រាកដរបស់អ្នកស្រុកដូចជា ការបរបាញ់ ការនេសាទត្រី ការលក់ដូរ ល្បែងកំសាន្តមានប្រជល់មាន់ ប្រជល់ជ្រូក ជាដើម ៕

ចម្លាក់ព្រហ្មនៅប្រាសាទបាយ័ន្ត

ចម្លាក់លិង្គព្រះឥសូរ នៅពីលើយោនីនាងឧមាមហេសីព្រះឥសូរ

ចម្លាក់ព្រះនារាយណ៍ នៅប្រាសាទអង្គរវត្ត

ចម្លាក់ទ្វារបាល នៅប្រាសាទបាពួន

ចម្លាក់នាគ នៅផ្លូវចូលទៅកាន់ប្រាសាទបាគង

ចម្លាក់សត្វប្រភេទផ្សេងៗនៅប្រាសាទបាយ័ន

ចម្លាក់គ្រុឌ និងក្បាលនាគ នៅប្រាសាទព្រះខ័ន

ចម្លាក់ផ្កា ភ្ញី នៅប្រាសាទធម្មនន្ទ

ចម្លាក់ផ្កា ភ្ញី លើទ្វារបញ្ឆោតនៃប្រាសាទមេបុណ្យខាងកើត

ចម្លាក់ផ្កា ភ្ញី នៅលើសរសរពេជ្រ និងផ្ដែរ នៃប្រាសាទតោ សំបូរព្រៃគុក

ចម្លាក់ផ្កា ភ្ញី តុបតែងលម្អអប្សរនៅប្រាសាទធម្មនន្ទ

ចម្លាក់កូរសមុទ្រទឹកដោះនៅប្រាសាទអង្គរវត្ត

ចម្លាក់សៀករហសកម្មនៅប្រាសាទបាយ័ន្ត

✍️ចងក្រងដោយ៖ ឈូកខ្មែរ

កំពុងផ្ទុកប្រតិទិនខ្មែរ...

តំណភ្ជាប់ទៅអត្ថបទផ្សេងទៀត…

🕮 ចំនួនអត្ថបទមាន: ១២

💡 យល់ដឹង!

🫅 ប្រាសាទខ្មែរ

ផ្ទាំងចម្លាក់ទេពប្រាំបួនអង្គ

beidok — Wed, 04 Feb 2026 20:20:00 +0000

ផ្ទាំងចម្លាក់ទេពប្រាំបួនអង្គ

ផ្ទាំងចម្លាក់ទេពប្រាំបួនព្រះអង្គគង់តម្រៀបគ្នាជាជួរ ដែលប្រហែលជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងពិធីបូជាព្រះអគ្គី ។ ផ្ទាំងចម្លាក់នេះបង្ហាញតារាសាស្ត្របួនព្រះអង្គ៖ ព្រះអាទិត្យ ព្រះចន្ទ្រ ព្រះរាហ៊ូ និងព្រះកេតុ ដែលទាក់ទងសូរ្យគ្រាស និងចន្ទគ្រាស ។ រីឯទេពប្រាំអង្គទៀតជាទេពរក្សាទិសធំទាំងបួន ។ ទេពទាំងប្រាំបួនអង្គនេះរួមមាន ៖

ព្រះសូរ្យ កាន់ផ្កាឈូក មានសេះអូសរទេះ
ព្រះចន្ទ្រ ព្រះហស្ថកាន់ផ្ការំចង់ គង់លើបល្ល័ង្ក
ព្រះយម គង់លើសត្វក្របី (ទិសខាងត្បូង)
ព្រះភិរុណ គង់លើសត្វហង្ស (ទិសខាងលិច)
ព្រះឥន្ទ្រ គង់លើសត្វដំរី (ទិសខាងកើត)
ព្រះកុវេរ គង់លើសត្វសេះ (ទិសខាងជើង)
ព្រះអគ្គី គង់លើសត្វពពែ (ទិសអាគ្នេយ៍)
ព្រះរាហ៊ូ អណ្តែតចេញពីពពក
ព្រះកេតុ គង់លើសឹង្ហ

ហ្វេសបុកសារមន្ទីរជាតិកម្ពុជា (១៣/០១/២០២៣)

✍️ចងក្រងដោយ៖ ឈូកខ្មែរ

កំពុងផ្ទុកប្រតិទិនខ្មែរ...

តំណភ្ជាប់ទៅអត្ថបទផ្សេងទៀត…

🕮 ចំនួនអត្ថបទមាន: ១២

💡 យល់ដឹង!

🫅 ប្រាសាទខ្មែរ

គ្រឿងបញ្ចុះក្នុងប្រាសាទ

beidok — Wed, 04 Feb 2026 20:16:34 +0000

គ្រឿងបញ្ចុះក្នុងប្រាសាទ

ប្រាសាទបុរាណខ្មែរទាំងអស់រមែងមានដាំថ្មបញ្ចុះនៅគ្រឹះធ្វើជាសីមា នៅក្រោមបាតបល្ល័ង្កព្រះ និងកំពូលប្រាសាទ ក្នុងបំណងសុំយាងទេពនិករមកគង់នៅជានិរន្តន៍ និងធ្វើឲ្យបូជនីយដ្ឋាននោះកាន់តែជាទីពិសិដ្ឋ ។ ចាស់បុរាណខ្មែរបានរៀបចំកិច្ចពិធីបញ្ចុះត្បូង សន្លឹកមាស ឬសន្លឹកប្រាក់ និងវត្ថុមានតម្លៃផ្សេងៗទៀត ។

ថ្មបញ្ចុះមួយនេះ មានឡតដែលមានទ្រង់ទ្រាយខុសៗគ្នាចំនួន៩ ។ នៅបាតឡតនីមួយៗមានចារឹកព្យាង្គអក្សរ៖ ជិំ ហ្រិំ ឳំ ហោំ ត្រាំ ទិំ អាំ សិំ និង ហុំ រំលឹកដល់ទេព ៩អង្គ ដែលទំនងជាទេពនព្វគ្រោះ ឬ «ភពទាំងប្រាំបួន» ។ រន្ធតូចៗនៅនឹងបាតឡតមានបញ្ចុះត្បូងថ្មមានតម្លៃដែលទាក់ទងទៅនឹងទេពទាំង ៩អង្គនោះ ។

ហ្វេសបុកសារមន្ទីរជាតិកម្ពុជា (២០/១២/២០២២)

✍️ចងក្រងដោយ៖ ឈូកខ្មែរ

កំពុងផ្ទុកប្រតិទិនខ្មែរ...

តំណភ្ជាប់ទៅអត្ថបទផ្សេងទៀត…

🕮 ចំនួនអត្ថបទមាន: ១២

💡 យល់ដឹង!

🫅 ប្រាសាទខ្មែរ

សំណង់ប្រាសាទខ្មែរ

beidok — Wed, 04 Feb 2026 20:12:35 +0000

សម្ភារៈសំណង់ និងវិវត្តន៍សំណង់ប្រាសាទខ្មែរ

សិល្បៈសំណង់ប្រាសាទបុរាណខ្មែរមានតាំងពីសម័យហ្វូណនហើយចេះតែវិវត្តន៍ហូរហែរហូតដល់សម័យបាយ័ន ។ គេនិយមចែកសិល្បៈសំណង់ជារចនាបថដោយយកឈ្មោះប្រាសាទសំខាន់ៗមកដាក់ឈ្មោះរចនាបថទាំងនោះដូចជា ៖

ស្ថាបត្យកម្មមុនសម័យអង្គរ (សតវត្សទី១ដល់ទី៨)

១. រចនាបថភ្នំដា (សតវត្សទី១ដល់ទី៦): ដំបូងខ្មែរយើងបានចោះភ្នំធ្វើជាប្រាសាទដូចនៅឥណ្ឌាដែរ (ប្រាសាទភ្នំដា) ។

២. រចនាបថសំបូរ (ពាក់កណ្ដាលទី១នៃសតវត្សទី៧): ប្រាសាទសង់ដាច់ៗពីគ្នាហើយតូចៗដោយប្រើឥដ្ឋបូកបាយអម្យ៉ាងធ្វើពីកំបោរលាយស្ករ ។ ឯក្របទ្វារ បង្អួច ផ្ដែរ និងសសរពេជ្រធ្វើឡើងពីថ្មភក់ដែលជាថ្មម៉្យាងផ្សំឡើងដោយគ្រាប់ខ្សាច់ល្អិតៗលាយគ្នាយ៉ាងរឹង ។ ថ្មភក់មានពណ៌ប្រផេះឬកូលាប ។

៣. រចនាបថព្រៃក្មេង (ពាក់កណ្ដាលទី២នៃសតវត្សទី៧): ស្ថាបត្យកម្មក្នុងរចនាបថព្រៃក្មេងមានលក្ខណៈប្រហាក់ប្រហែលនឹងរចនាបថសំបូរដែរ ។

៤. រចនាបថកំពង់ព្រះ (សតវត្សទី៨): ប្រាសាទសឹងតែទាំងអស់សង់ដូចរចនាបថមុនៗ គឺសង់លើដីរាបស្មើលើកលែងតែប្រសាទអកយំមួយចេញដែលសង់ច្រើនជាន់ មានរាងដូចចេតិយ៍ ។

ស្ថាបត្យកម្មសម័យអង្គរ (សតវត្សទី៩ដល់ទី១៣)

៥. រចនាបថគូលែន (ពាក់កណ្ដាលទី១នៃសតវត្សទី៩): សំណង់ប្រាសាទនៅប្រើឥដ្ឋនៅឡើយ ប៉ុន្តែគេច្រើនសាងប្រាសាទភ្នំ (ប្រាសាទសង់រាងខ្ពស់ដូចភ្នំឬសង់នៅលើកំពូលភ្នំតែម្ដង) ដើម្បីតម្រូវទៅតាមពិធីទេវរាជ (រជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២) ។ ក្នុងរចនាបថគូលែន គេបានចាត់ទុកថាជាសម័យដែលសិល្បៈមានការរីកចម្រើនដោយមានការសាកល្បងរចនាបញ្ចូលគ្នាពីសិល្បៈនៃបុព្វអង្គរពីឥទ្ធិពលចាមជ្វាឲ្យទៅជាសិល្បៈដែលជាលក្ខណៈមួយថ្មី ។

៦. រចនាបថព្រះគោ (១ភាគ៤ចុងក្រោយនៃសតវត្សទី៩): ប្រាសាទសាងអំពីឥដ្ឋ ប៉ុន្តែគេសាងប្រាង្គជាច្រើននៅលើខឿនតែមួយ (ប្រាសាទព្រះគោ លលៃ) ដើម្បីឧទ្ទិសចំពោះបុព្វបុរសមានមាតាបិតាជាដើម ។ មានការសាកល្បងសង់ប្រាសាទតូចៗអំពីថ្មភក់ចំនួន១២នៅជាន់ទី៤នៃប្រាសាទបាគង ។

៧. រចនាបថបាខែង (ចុងសតវត្សទី៩ និងដើមសតវត្សទី១០): មានការប្លែកច្រើនដោយគេហ៊ានសាងប្រាសាទធំៗអំពីថ្មភក់នៅលើខឿនច្រើនជាន់មានរាងសាជី ពិសេសសគេនិយមសាងប្រាសាទនៅលើកំពូលភ្នំតែម្ដង (ប្រាសាទបាខែង) ។

៨. រចនាបថកោះកែ (១ភាគ៤ទី២នៃសតវត្សទី១០): សំណង់ប្រាសាទប្រហាក់ប្រហែលនឹងរចនាបថមុនៗ ប៉ុន្តែគេសង្កេតឃើញប្រាសាទមួយក្នុងចំណោមប្រាសាទនៅកោះកែសង់នៅលើខឿន៧ជាន់មានកំពស់ប្រហែល៣៥ម៉ែត្រ ។

៩. រចនាបថបន្ទាយស្រី (ពាក់កណ្ដាលទី២នៃសតវត្សទី១០): មានលក្ខណៈស្មុគស្មាញច្របូកច្របល់ ប៉ុន្តែមានការរីកចម្រើនថ្មី គឺមានសង់បន្ទប់វែងៗនៅជាន់ទី១ (ប្រាសាទមេបុណ្យខាងកើត) ។

១០. រចនាបថឃ្លាំង (ចុងសតវត្សទី១០ និងពាក់កណ្ដាលទី១នៃសតវត្សទី១១): សំណង់ប្រាសាទលែងប្រើឥដ្ឋទៀតហើយសំណង់ប្រាសាទភ្នំ និងកំណើតថែវកាន់តែរីកចម្រើនឡើង ។

១១. រចនាបថបាពួន (ពាក់កណ្ដាលទី២នៃសតវត្សទី១១): សំណង់ប្រាសាទភ្នំកាន់តែកើនឡើង ឯខឿនកាន់តែឡើងខ្ពស់ហើយកាន់តែធំ ។

១២. រចនាបថអង្គរវត្ត (ពាក់កណ្ដាលទី១នៃសតវត្សទី១២): ជាប្រាសាទភ្នំ (ប្រាសាទអង្គរវត្ត) អំពីថ្មភក់ ។ មុននឹងសាងប្រាសាទអង្គរវត្តដែលប្រកបដោយប្លង់ដ៏ល្អវិចិត្រ ស្ថាបត្យករខ្មែរបានសាកល្បងសង់ប្រាសាទបឹងមាលាដែលមានប្លង់ដូចប្រាសាទអង្គរវត្តដែរ ។ នៅក្នុងរចនាបថអង្គរវត្តស្ថាបត្យកម្មខ្មែរបានឈានដល់កម្រិតខ្ពស់ ។

១៣. រចនាបថបាយ័ន (ពាក់កណ្ដាលទី២នៃសតវត្សទី១២ និងដើមសតវត្សទី១៣): ប្រាសាទសង់រាបនឹងដីបែបជាវត្តអារាម (លើកលែងតែប្រាសាទបាយ័ន) ដើម្បីតម្រូវទៅតាមទស្សនៈពុទ្ធសាសនា ។ ស្ថាបត្យកម្មមានលក្ខណៈអន់ថយបន្តិចដោយប្រាសាទទាំងឡាយសាងដោយប្រញាប់បញាល់ពេក ហើយថ្មក៏មិនសូវមានគុណភាពល្អដូចសម័យមុនៗដែរ ។ លក្ខណៈពិសេសសនៃរចនាបថនេះ គឺប្រាង្គមុខ៤ ដែលញញឹមប្រិមប្រិយ៍ព្រមទាំងមាននាគអមសងខាងផ្លូវដែលឆ្លងគូចូលទៅកាន់ប្រាសាទ ។

ដូច្នេះសម្ភារៈសំណង់ដែលប្រើមានថ្មភ្នំ ឥដ្ឋ បាយអ ថ្មភក់ និងថ្មបាយក្រៀមដែលជាថ្មម៉្យាងមានជាតិដែកអាចធន់នឹងធាតុអាកាស គ្រប់បែបយ៉ាង ។ គេមិនឆ្លាក់លើថ្មបែបនេះទេ គេប្រើសម្រាប់ធ្វើកំពែង ខឿនប្រាសាទជណ្ដើរចុះទៅកាន់ស្រះ និងប្រើធ្វើជញ្ជាំងខ្លះដែរ ។ ឯឈើគ្រាន់តែជាសម្ភារៈបន្ទាប់បន្សំសម្រាប់ធ្វើពិដាន គ្រឿងទ្រដំបូលឬធ្វើផ្ដែរ ។

ប្រាសាទតោសង់អំពីឥដ្ឋ នៅសំបូរព្រៃគុក

ចម្លាក់អំពីបាយអ រចនាបថសំបូរ

ប្រាសាទព្រះគោ

ប្រាសាទបាគង

ប្រាសាទបាខែង

ប្រាសាទបន្ទាយស្រី

ប្រាសាទបាពួន

ប្រាសាទអង្គរវត្ត

ប្រាសាទបាយ័ន

ថ្មបាយក្រៀមប្រើសម្រាប់ជាទម្រ ជញ្ជាំង និងកំពែង

✍️ចងក្រងដោយ៖ ឈូកខ្មែរ

កំពុងផ្ទុកប្រតិទិនខ្មែរ...

តំណភ្ជាប់ទៅអត្ថបទផ្សេងទៀត…

🕮 ចំនួនអត្ថបទមាន: ១២

💡 យល់ដឹង!

🫅 ប្រាសាទខ្មែរ

រចនាសម្ព័ន្ធប្រាសាទ

beidok — Wed, 04 Feb 2026 19:49:36 +0000

ប្រាសាទបុរាណខ្មែរ

១‑ ជញ្ជាំងៈ ធ្វើអំពីថ្មគឺគេយកថ្មដែលគេបានត្រដុសរំលីងហើយមកដាក់បន្តុបលើគ្នា ។

២‑ វូត ឬដំបូលប្រាសាទៈ ធ្វើអំពីឥដ្ឋ ឬថ្មភក់ នៅស្រុកខ្មែរយើងគេធ្វើដំបូលប្រាសាទដោយរៀបដុំថ្មឲ្យលៀនចេញពី គ្នាបន្តិចម្ដងៗរហូតដល់ជួបគ្នាដល់ដំបូលលើបង្អស់ ។ ជួនកាលគេធ្វើពិដានបាំងដើម្បីកុំឲ្យមើលឃើញដំបូលប្រាសាទបែប នេះ ។

៣‑ ទ្វារ‑បង្អួចៈ ក្របទ្វារធ្វើអំពីថ្មភក់ ឯបង្អួចមានរាងការេ ឬរាងចតុកោណកែង ។ ជួនកាលគេធ្វើទ្វារបង្អួចបិទជិតដោយភាគអំពីថ្មបាយក្រៀម ។ នៅតាមជញ្ជាំងខ្លះសិល្បៈករខ្មែរបានឆ្លាក់ធ្វើទ្វារបង្អួច បញ្ឆោត ។

៤‑ ផ្ដែរៈ មានទំហំធំ និងទម្ងន់ធ្ងន់ផ្ដែរមានពីរៈ ផ្ដែរទី១ (ផ្ដែរទម្ររ) គឺជាផ្ទាំងថ្មធម្មតា និងផ្ដែរទី២ (ផ្ដែរលម្អ) គឺមានឆ្លាក់រូប ឬរឿងរ៉ាវផ្សេងៗ ហើយដាក់បិទពីមុខផ្ដែរទី១ ។

រចនាសម្ព័ន្ធទូទៅ

គេសាងប្រាសាទសម្រាប់ឧទ្ទិសថ្វាយអាទិទេព ប្រាង្គដែលជាលំនៅរបស់អាទិទេពមានទំហំតូចៗមានតែពួកព្រាហ្មណ៍ បុរោហិត និងអ្នកថែររក្សាប្រាសាទទើបអាចចូលទៅក្នុងប្រាង្គនោះបាន ។ ប្រាង្គអាទិទេពមានរាងសាជីដោយគេយល់ថាជាដំណាងភ្នំព្រះសុមេរុដែល ជាលំនៅដ្ឋានរបស់អាទិទេពក្នុងព្រាហ្មណ៍សាសនា ។ ប្រាង្គរបស់អាទិទេពស្ថិតនៅចំអ័ក្សនៃប្រាសាទ និងនៅកណ្ដាលប្រាង្គឯទៀតដែលជាលំនៅរបស់ទេវៈរាយរង និងរបស់យានជំនិះនៃអាទិទេព ។

ប្រាសាទខ្លះត្រូវបានគេសន្និដ្ឋានថាជា បណ្ណាល័យ ខ្លះទៀតត្រូវបានគេអះអាងថាជាក្នលែងទុកដាក់របស់ ឬប្រដាប់ប្រដាសម្រាប់រៀបចំពីធី ។

គេសង្កេតឃើញនៅជិតប្រាសាទនិមួយៗតែងតែមាន ស្រះមួយជានិច្ច ។ គេតែងតែធ្វើកំពែងព័ទ្ធជុំវិញ ប្រាសាទខ្លះមានកំពែងច្រើនជាន់ នៅតាមជណ្ដើរដែលឡើងទៅកាន់កំពែងនិមួយៗមានគោបុរៈគឺជាជណ្ដើរដែល មានដំបូលរាងដូចប្រាង្គកណ្ដាលដែរ ។

គេសង្កេតឃើញប្រាសាទទាំងឡាយសង់បែរមុខទៅទិស ខាងកើត ព្រោះគេមានជំនឿថាទិសខាងកើតជាទិសដែលកើតមានសេចក្ដីចម្រើនរុង រឿងលើកលែងតែប្រាសាទពីរបីក្នុងរចនាបថអង្គរវត្តប៉ុណ្ណោះដែលបែរ មុខទៅទិសខាងលិច ។

មានសម្មតិកម្មជាច្រើនចំពោះការបែរមុខទៅទិសខាងលិចនៃប្រាសាទអង្គរវត្តនេះ:

អ្នក ខ្លះទៀតថាបានជាបុព្វបុរសយើងសាងប្រាសាទអង្គរវត្តបែរមុខទៅទិស ខាងលិចព្រោះប្រាសាទនេះជាផ្នូររបស់ព្រះបាទសុរិយាវរ្ម័នទី ២ ។

អ្នកខ្លះថាបើប្រាសាទ អង្គរវត្តបែរមុខទៅទិសខាងកើត វាហាក់ដូចជាជិតស្ទឹងសៀមរាបពេកនាំឲ្យគ្មានកន្លែងធ្វើបុណ្យទាន ម៉្យាងទៀតផ្លូវទៅអង្គរធំនៅទិសខាងលិចស្រាប់ ។

អ្នកខ្លះថាបើបែរមុខទៅទិសខាងកើត ហាក់ដូចជាហុចគូទទៅលើប្រាសាទសំខាន់ៗឯទៀត ។

✍️ចងក្រងដោយ៖ ឈូកខ្មែរ

កំពុងផ្ទុកប្រតិទិនខ្មែរ...

តំណភ្ជាប់ទៅអត្ថបទផ្សេងទៀត…

🕮 ចំនួនអត្ថបទមាន: ១២

💡 យល់ដឹង!

🫅 ប្រាសាទខ្មែរ